Πάσχα: Γιατί η μεγάλη γιορτή της Χριστιανοσύνης γιορτάζεται σε διαφορετικές ημερομηνίες

Πάσχα Φωτό αρχείου
Πάσχα Φωτό αρχείου EUROKINISSI

Στην αρχή κάθε χρόνου, όλοι ψάχνουν στα ημερολόγια να δουν πότε γιορτάζεται το Πάσχα. Για ποιό λόγο η σημαντικότερη γιορτή των Χριστιανών είναι "κινητή" και γιορτάζεται ως επί το πλείστον σε διαφορετικές ημερομηνίες από τους Ορθόδοξους και τους Καθολικούς;

Η ημερομηνία του Πάσχα δεν είναι σταθερή. Κάθε χρόνο το γιορτάζουμε σε διαφορετικές ημερομηνίες, που για τους Ορθόδοξους κυμαίνονται από τις αρχές Απριλίου έως και τις αρχές Μαΐου, ενώ η μεγάλη γιορτή σπάνια συμπίπτει χρονικά ανάμεσα στα διαφορετικά δόγματα. Η απάντηση στο συχνό ερώτημα έχει τις ρίζες της στην αστρονομία και στον τρόπο υπολογισμού του εβραϊκού Πάσχα.

Από το εβραϊκό στο χριστιανικό Πάσχα

Οι Εβραίοι χρησιμοποιούσαν ένα ημερολόγιο που βασιζόταν στον κύκλο της Σελήνης. Το εβραϊκό Πάσχα, από τη λέξη «πεσάχ» που σημαίνει «διέλευση» (της Ερυθράς Θάλασσας), γιορταζόταν την 14η του μήνα Νισάν, ημέρα της πρώτης πανσελήνου της άνοιξης ή αμέσως μετά από την εαρινή ισημερία.

Στην πορεία των χρόνων, η εαρινή ισημερία συνδέθηκε με τον εορτασμό του Χριστιανικού Πάσχα και την Ανάσταση του Χριστού, καθώς ο Χριστός αναστήθηκε την πρώτη μέρα μετά το Εβραϊκό Πάσχα.

Ωστόσο, από την αρχή, οι διάφορες τοπικές χριστιανικές εκκλησίες δεν γιόρταζαν το Πάσχα την ίδια ημερομηνία. Οι ιουδαΐζουσες εκκλησίες το γιόρταζαν την 15η μέρα του εβραϊκού μήνα Νισάν (όποια ημέρα της εβδομάδας έπεφτε), ενώ οι εθνικές εκκλησίες την πρώτη Κυριακή (ως αναστάσιμη μέρα) μετά την πρώτη εαρινή πανσέληνο.

Η Α' Οικουμενική Σύνοδος αποφάσισε το 325 μΧ ότι το Πάσχα θα γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης. Αν η πανσέληνος αυτή συμβεί Κυριακή, τότε θα γιορτάζεται την αμέσως επόμενη Κυριακή. Έτσι, το χριστιανικό Πάσχα δεν θα συνέπιπτε ποτέ με το εβραϊκό.

Παράλληλα, ο εορτασμός του χριστιανικού Πάσχα συνδέθηκε σαφώς με ένα αστρονομικό φαινόμενο, την εαρινή ισημερία και την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης.

Για να υπολογιστεί η ημερομηνία του Πάσχα, έπρεπε να βρεθεί η ημερομηνία της πρώτης εαρινής πανσελήνου και ακολούθως η πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο.

Η Α' Οικουμενική Σύνοδος ανέθεσε στον Πατριάρχη Αλεξανδρείας να ενημερώνει κάθε χρόνο τις άλλες εκκλησίες για την ημέρα του Πάσχα, αφού προηγουμένως είχε υπολογιστεί η ημερομηνία της πρώτης εαρινής πανσελήνου, με τη βοήθεια των αστρονόμων της Αλεξάνδρειας.

Το ημερολόγιο που ήταν σε ισχύ την εποχή της Α' Οικουμενικής Συνόδου, ήταν το Ιουλιανό που είχε θεσπίσει ο Ιούλιος Καίσαρας το 45 πΧ, με τη βοήθεια του αλεξανδρινού αστρονόμου Σωσιγένη. Ο τελευταίος, έχοντας βασισθεί στους υπολογισμούς του Ιππάρχου (ο οποίος πριν ένα αιώνα είχε υπολογίσει με εντυπωσιακή ακρίβεια ότι το ηλιακό έτος έχει διάρκεια 365,242 ημερών), θέσπισε ένα ημερολόγιο, του οποίου τα έτη είχαν 365 ημέρες, ενώ σε κάθε τέταρτο έτος (το «δίσεκτο») πρόσθετε άλλη μία μέρα.

Το Ιουλιανό Ημερολόγιο είχε ένα μικρό σφάλμα, επειδή η διάρκεια του ηλιακού έτους στην πραγματικότητα είναι 365,242199 ημέρες. Ανά τέσσερα χρόνια το μικρό αυτό σφάλμα φθάνει τα 45 λεπτά, ενώ κάθε 129 χρόνια την μία ημέρα, με συνέπεια να μετακινείται όλο και νωρίτερα η εαρινή ισημερία.

Έτσι, ενώ η εαρινή ισημερία την εποχή του Χριστού συνέβη στις 23 Μαρτίου, το 1582 μΧ είχε φτάσει να συμβαίνει στις 11 Μαρτίου. Ο πάπας Γρηγόριος ΙΓ' ανέθεσε στους αστρονόμους Χριστόφορο Κλάβιους και Λουίτζι Λίλιο να κάνουν μία ημερολογιακή μεταρρύθμιση.

Η 5η Οκτωβρίου 1582 μετονομάστηκε σε 15η Οκτωβρίου, ώστε να διορθωθεί το λάθος που είχε συσσωρευτεί τους προηγούμενους 11 αιώνες και η εαρινή ισημερία να επιστρέψει στην 21η Μαρτίου, όπως είχε συμβεί κατά την Α' Οικουμενική Σύνοδο.

Το Νέο ή Γρηγοριανό Ημερολόγιο υιοθετήθηκε από τα καθολικά κράτη της Ευρώπης μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, ενώ από τα προτεσταντικά πολύ αργότερα. Λόγω ακόμη πιο έντονης αντίδρασης της Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Γρηγοριανό Ημερολόγιο, το Ιουλιανό Ημερολόγιο περέμεινε σε ισχύ σε όλα τα Ορθόδοξα κράτη έως τον 20ό αιώνα.

Το ελληνικό Πάσχα: Από το παλαιό στο νέο ημερολόγιο

Στη χώρα μας, το Ιουλιανό Ημερολόγιο αντικαταστάθηκε από το Γρηγοριανό στις 16 Φεβρουαρίου 1923, η οποία μετονομάστηκε σε 1η Μαρτίου.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι αφαιρέθηκαν 13 ημέρες από το 1923, επειδή στις δέκα ημέρες λάθους του Γρηγοριανού και του Ιουλιανού μεταξύ 325 μΧ και 1582 είχαν προστεθεί άλλες τρεις μέρες στη διάρκεια των τρεισήμισι αιώνων μετά την εισαγωγή του Γρηγοριανού Ημερολογίου στη Δύση.

Το 1924 η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία αποδέχτηκε το εκκλησιαστικό ημερολόγιο να ταυτιστεί με το πολιτικό και να ισχύσει για τις ακίνητες εορτές, αλλά όχι για το Πασχάλιο Ημερολόγιο και για τις κινητές εορτές, που εξακολουθούν να υπολογίζονται με βάση το Ιουλιανό ή Παλαιό Ημερολόγιο.

Σημειώνεται ότι η διαφορά του εορτασμού του Πάσχα ανάμεσα σε Ορθόδοξους και Καθολικούς δεν βασίζεται μόνο στο λάθος του Ιουλιανού Ημερολογίου, αλλά και στο σφάλμα του λεγόμενου «Μετωνικού Κύκλου» του 5ου αιώνα πΧ, τον οποίο χρησιμοποιούσαν οι χριστιανοί αλεξανδρινοί αστρονόμοι και με βάση τον οποίο η Ορθόδοξη Εκκλησία εξακολουθεί να υπολογίζει τις ημερομηνίες των μελλοντικών εαρινών πανσελήνων.

Στις 13 ημέρες της λανθασμένης Ιουλιανής εαρινής ισημερίας, πρέπει να προστεθεί και το λάθος του 19ετούς Μετωνικού κύκλου, το οποίο ανέρχεται, από το 325 μΧ έως σήμερα, σε τέσσερις έως πέντε ημέρες, με συνέπεια η Μετώνεια (ή Ιουλιανή) πανσέληνος να υπολογίζεται τέσσερις έως πέντες μέρες αργότερα από την πραγματική.

Η Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία εξακολουθεί να χρησιμοποιεί το παλαιό Ιουλιανό Ημερολόγιο και τον κύκλο του Μέτωνος για τον προσδιορισμό της ημερομηνίας του Πάσχα. Έτσι, συχνά το ορθόδοξο Πάσχα εορτάζεται όχι την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο, αλλά την επόμενη ή μετά τη δεύτερη εαρινή πανσέληνο, αντί της πρώτης Κυριακής μετά την πρώτη εαρινή πανσέληνο, όπως είχε ορίσει η Σύνοδος της Νίκαιας.

Ανάσταση
Ανάσταση EUROKINISSI

Το Ορθόδοξο και το Καθολικό Πάσχα

Ανάμεσα στις μεγάλες διαφορές που χώριζαν από αιώνες την Ορθόδοξη και την Καθολική Εκκλησία, η διαφορετική ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα ήταν ανέκαθεν ένα από τα «αγκάθια». Και μάλιστα, παρά τις προσπάθειες που γίνεται για προσέγγιση των δύο Εκκλησιών, το χάσμα αυτό όχι απλά συνεχίζει να υπάρχει, αλλά θα επιδεινωθεί στο μέλλον.

ι Καθολικοί γιορτάζουν το Πάσχα σύμφωνα με τον κανόνα της Α' Οικουμενικής Συνόδου, αλλά η εαρινή ισημερία και η εαρινή πανσέληνος υπολογίζονται σύμφωνα με το νέο Γρηγοριανό Ημερολόγιο, έχοντας λάβει υπόψη και το Μετώνειο σφάλμα. Έτσι η Γρηγοριανή-Καθολική πανσέληνος είναι πολύ πιο κοντά στην αστρονομική (συχνά συμπίπτει ή απέχει μόνο μια μέρα) από ό,τι η Ιουλιανή-Ορθόδοξη. Από κοινού εορτάζεται το Πάσχα για Ορθόδοξους και Καθολικούς, όταν τόσο η Γρηγοριανή, όσο και η Ιουλιανή-Μετώνεια πασχαλινή πανσέληνος πέσουν από την Κυριακή μέχρι το Σάββατο της ίδιας εβδομάδας (αρκεί να είναι μετά τις 3 Απριλίου και οι δύο πανσέληνοι), οπότε την αμέσως επόμενη Κυριακή είναι το κοινό Πάσχα.

Στην πράξη, τα όρια εορτασμού του Ορθόδοξου Πάσχα είναι από τις 4 Απριλίου το νωρίτερο έως τις 8 Μαϊου το αργότερο, ενώ τα όρια του Καθολικού Πάσχα από τις 22 Μαρτίου το νωρίτερο έως τις 25 Απριλίου το αργότερο. Αυτό σημαίνει ότι οι Καθολικοί δεν θα έχουν ποτέ Πάσχα τον Μάιο και οι Ορθόδοξοι ποτέ Πάσχα τον Μάρτιο.

Ενώ πέρυσι Καθολικοί και Ορθόδοξοι γιόρτασαν το Πάσχα την ίδια ημερομηνία, φέτος γιορτάζουν με διαφορά μιας εβδομάδας, οι πρώτοι την 1η Απριλίου και οι δεύτεροι στις 8 Απριλίου. Το 2019 και το 2020 θα υπάρχει πάλι διαφορά μιας εβδομάδας στο Πάσχα, αλλά το 2021 η διαφορά θα αγγίξει σχεδόν τον ένα μήνα. Το επόμενο κοινό Πάσχα θα εορταστεί στις 20 Απριλίου του 2025 και στη συνέχεια στα έτη 2028, 2031, 2034, 2037, 2038, 2041.

Κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα το Πάσχα θα είναι κοινό 31 έτη και από εκεί και πέρα θα συμβαίνει όλο και σπανιότερα. Σύμφωνα με υπολογισμούς, το κοινό Πάσχα υπολογίζεται θα εορταστεί για τελευταία φορά το έτος 2698. Μετά το 2700, λόγω συσσώρευσης του Μετώνειου σφάλματος, δεν θα συμπέσουν ποτέ την ίδια εβδομάδα η Ιουλιανή και η Γρηγοριανή πανσέληνος. Πράγμα που σημαίνει ότι Ορθόδοξοι και Καθολικοί δεν θα ξαναγιορτάσουν κοινό Πάσχα

Πηγή: 

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ: Πάσχα
ΣΧΕΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Πάσχα στη φυλακή για τους δύο Έλληνες: Επικοινώνησε με τους γονείς ο Κουβέλης

Συλλήψεις για βεγγαλικά και κροτίδες σε όλη την χώρα

Όπου φύγει, φύγει: Κορυφώνεται η έξοδος των εκδρομέων

ADVERTISING

SHARE: