Ξενάκης: Το έργο ενός δημιουργικού και πειθαρχημένου καλλιτέχνη

Ξενάκης: Το έργο ενός δημιουργικού και πειθαρχημένου καλλιτέχνη

Με αφορμή την έκθεση του Κοσμά Ξενάκη στο Μουσείο Μπενάκη το news247 ανατρέχει τόσο στην καλλιτεχνική όσο και στην προσωπική πορεία του μεγάλου εικαστικού

Από την Μαργαρίτα Πουρνάρα

Στον άρτιο και καλοσχεδιασμένο κατάλογο της έκθεσης του Κοσμά Ξενάκη από το Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, ο Σπύρος Μοσχονάς υπογράφει ένα από τα εισαγωγικά κείμενα για τον καλλιτέχνη, την ζωή και το έργο του. Το χαρακτηρίζει «ερμητικό», δηλαδή γριφώδη και δυσερμήνευτο, έναν χαρακτήρα κλειστό και απαραβίαστο από τους άλλους. Η αλήθεια είναι ότι ο βίος του χαρακτηρίστηκε από πολλά - αντιθετικά μεταξύ τους - ζεύγη. Ηταν πάντα κομψός και ευγενής στους τρόπους αλλά και πετριά δύσκολη και ιδιόρρυθμη. Διέθετε την ελευθερία σκέψης ενός δημιουργικού πνεύματος αλλά και την πειθαρχεία του αρχιτέκτονα και πολεοδόμου που αγαπά την τάξη. Γεννήθηκε στην Ρουμανία ως μέλος της ελληνικής διασποράς αλλά μεγάλωσε στην Ελλάδα και πέρασε ένα καθοριστικό διάστημα της ζωής του στο Παρίσι.

Μπόρεσε να ζωγραφίσει κατά τρόπο παραστατικό αλλά και αφηρημένο. Εντρύφησε στην γλυπτική και έκανε θεατρικά δρώμενα. Υπήρξε εξαιρετικός οικογενειάρχης αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε από το να φτιάξει μια σειρά τολμηρότατων ερωτικών έργων, τα οποία παρουσιάζονται στην μεγάλη έκθεση του Μουσείου Μπενάκη που εγκαινιάστηκε την Πέμπτη με χορηγό επικοινωνίας την 24MEDIA. Ισορρόπησε ανάμεσα στον καθημερινό βίο και την καλλιτεχνική πρωτοπορία, τον κόσμο του ατελιέ του και τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις σε Μέση Ανατολή και Αφρική ως μέλος του γραφείου Δοξιάδη. Κοντολογίς, υπήρξε μια συναρπαστική, δραστήρια προσωπικότητα, που δυστυχώς πέθανε πολύ νωρίς, αφήνοντας πίσω του ένα τεράστιο κληροδότημα. Το διαπιστώνει κανείς όταν περάσει το κατώφλι του Μουσείου στην Πειραιώς όπου σε δύο ορόφους, παρουσιάζονται δεκάδες έργα του, από όλες τις περιόδους της δουλειάς του.

Ξενάκης: Το έργο ενός δημιουργικού και πειθαρχημένου καλλιτέχνη

Ποιος ήταν ο Κοσμάς Ξενάκης, αδελφός του γνωστού πρωτοπόρου μουσικοσυνθέτη Ιάννη; Γεννήθηκε στην Βραϊλα το 1925, από πατέρα έμπορο που είχε καταγωγή την Ευβοια. Σε πολύ μικρή ηλικία έχασε την μητέρα του. Μαζί με τους δύο αδελφούς του επέστρεψαν στην Ελλάδα και φοίτησαν στην Κοργιαλένιο Σχολή. Και μάλιστα μπήκαν στην Εθνική Αντίσταση ως μέλη της ΕΠΟΝ. Ενδιαφέρθηκε νωρίς για τις τέχνες όπως δείχνει το σύντομο περασμά του στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών αν και αποφοίτησε τελικά από την Αρχιτεκτονική Σχολή του Εθνικού Μετσοβείου. Ιδιαίτερα επιδραστική για την μετέπειτα πορεία του απεδείχθη η μαθητεία κοντά στον Γιάννη Τσαρούχη. Αλλη μια πηγή έμπνευσης υπήρξε ο Διαμαντής Διαμαντόπουλος και να επισκεφθεί κανείς την έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη, θα δει τον απόηχο της επιρροής αυτής σε πολλά από τα νεανικά του έργα. Ταυτόχρονα είναι εξίσου ευδιάκριτο και το πλήθος ερεθισμάτων που αφομοίωσε από το Παρίσι, όπου πήγε με υποτροφία. Το συγκινητικό στοιχείο του χαρακτήρα του είναι ότι ενώ πάντα είχε την δική του άποψη για τα πράγματα κατάφερνε να είναι ανοικτός σε ιδέες, ρεύματα, παρορμήσεις. Δίπλα, του πιστός συνοδοιπόρος της σύζυγός του Αριάδνη, η οποία είχε επίσης ιδιαίτερα ανεπτυγμένο καλλιτεχνικό αισθητήριο.

Ξενάκης: Το έργο ενός δημιουργικού και πειθαρχημένου καλλιτέχνη

Η αγάπη του για την τέχνη εξελίσσεται παράλληλα με την ζωή του και τις ανάγκες της καθημερινότητας. Ηδη από πολύ νωρίς προσφέρει τις γνώσεις του ως μηχανικός στο στρατό σε μια περίοδο όπου η Ελλάδα παλεύει με τα φαντάσματα του Εμφυλίου ενώ αργότερα προσλαμβάνεται από το γραφείο Δοξιάδη, για λογαριασμό του οποίου κάνει σημαντικότατα έργα στο Ιράκ και την Αφρική. Η αρχιτεκτονική του - πολεοδομική δράση εκτείνεται και στην Ελλάδα, όπου με ακατάπαυστη ενεργητικότητα αποδεικνύεται ένας από τους καλύτερους επαγγελματίες στο είδος του. Καταφέρνει να είναι Ελληνας και κοσμοπολίτης μαζί τόσο στην τέχνη όσο και τη δουλειά του.

Σε πρώτη φάση, το ατελιέ του, όπως μας λέει και ο γιος του, Δημήτρης, ήταν μέσα στο σαλόνι του σπιτιού τους, καθώς τον θυμάται να εργάζεται ατέλειωτες ώρες. Ο Δημήτρης Ξενάκης, μαζί με τον επιμελητή της έκθεσης, τον εικαστικό Γιώργο Χατζημιχάλη, φρόντισαν κάθε λεπτομέρεια. Αλλωστε, πολλά από τα χιλιάδες έργα του ανήκουν στην οικογένεια. Ο Ξενάκης όταν δεν καταπιανόταν με την δουλειά του, αφιερωνόταν ολόψυχα στην τέχνη. Πάντα κατασκεύαζε κάτι ή ζωγράφιζε. Δραστήριο μέλος της «Ομάδας Τέχνης α’» είχε τον σεβασμό όχι μόνον των νεότερων καλλιτεχνών αλλά και των μεγαλύτερων γενεών, που έβλεπαν στο πρόσωπό του, έναν εικαστικό που μπορεί να κινηθεί με άνεση σε πολλές μορφές τέχνης και να αγκαλιάσει τα ζητούμενα της πρωτοπορίας. Συνέλαβε μάλιστα την έννοια των «Πολύτεχνων» που ήταν δρώμενα με συγκερασμό εικαστικών, θεάτρου και μουσικής. Συνεργάστηκε με τον συνθέτη Γιάννη Χρήστου, ο οποίος έφυγε νωρίς από την ζωή.

Ξενάκης: Το έργο ενός δημιουργικού και πειθαρχημένου καλλιτέχνη

Στα 59 του χρόνια, το 1984, ο Κοσμάς Ξενάκης πέθανε αιφνιδίως, λίγες ημέρες μετά από τα εγκαίνια μιας λαμπρής έκθεσης στην γκαλερί Ζουμπουλάκη. Εκτοτε έχει γίνει μια μεγάλη αναδρομική έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη. Και τώρα 30 χρόνια μετά έχουμε την ευκαιρία με την απόσταση του χρόνου και με φρέσκια ματιά να ξαναδούμε το καινοτόμο έργο του χάρις στο Μπενάκη και το ΜΙΕΤ. Ηταν μια ακτινοβόλα προσωπικότητα, για την οποία δυστυχώς οι νεότεροι δεν γνωρίζουν πολλά. Και ένας από τους καλλιτέχνες διεθνούς βεληνεκούς που είχε μεταπολεμικά η χώρα μας.

Η έκθεση "Κοσμάς Ξενάκης 1925 - 1984" θα φιλοξενείται στο κτήριο της οδού Πειραιώς του Μουσείου Μπενάκη έως τις 10 Μαϊου 2015. Χορηγός επικοινωνίας είναι η 24MEDIA.

SHARE:

24Media Network