Έτσι λύνεις το πρόβλημα της αστεγίας - Το παράδειγμα του Χιούστον
AP PHOTOS
"ΠΡΩΤΑ Η ΣΤΕΓΑΣΗ"

Έτσι λύνεις το πρόβλημα της αστεγίας - Το παράδειγμα του Χιούστον

Η τέταρτη μεγαλύτερη πόλη των ΗΠΑ δείχνει να έχει βρει τη λύση σε ένα από τα σημαντικότερα και πλέον διαχρονικά προβλήματα της αμερικανικής και όχι μόνο κοινωνίας.

Κατά την τελευταία δεκαετία, το Χιούστον, η τέταρτη πιο πυκνοκατοικημένη πόλη των ΗΠΑ, έχει καταφέρει να στεγάσει περισσότερους από 25.000 πρώην άστεγους απευθείας σε σπίτια και διαμερίσματα. Δύο χρόνια μετά, η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των ανθρώπων συνεχίζει να ζει μακριά απ’ τους δρόμους.

Από το 2011 μέχρι και σήμερα, ο αριθμός των αστέγων έχει μειωθεί κατά 63% και ακόμη και αν κρίνουμε με βάση τις πιο μετριοπαθείς μετρήσεις που καταγράφηκαν σε μια έκθεση του 2020, το Χιούστον τα κατάφερε σ’ αυτόν τον τομέα δύο φορές καλύτερα από όλη την υπόλοιπη χώρα.

Πριν από δέκα χρόνια, οι άστεγοι βετεράνοι, μια από τις κατηγορίες που παρακολουθεί στενά η αμερικανική κυβέρνηση, περίμεναν 720 ημέρες και χρειάζονταν να κάνουν 76 “γραφειοκρατικά βήματα” με την υποστήριξη συμβούλων κοινωνικής υπηρεσίας προκειμένου να μεταφερθούν από τον δρόμο στη μόνιμη στέγαση. Σήμερα, μέσω μιας πολύ πιο απλοποιημένης διαδικασίας, η αναμονή για στέγαση έχει πέσει στις 32 ημέρες.

Έτσι λύνεις το πρόβλημα της αστεγίας - Το παράδειγμα του Χιούστον
AP PHOTOS

Το Χιούστον κατάφερε να φτάσει ως εδώ, χτίζοντας δυνατές συνεργασίες με φορείς της κομητείας και πείθοντας πολλές τοπικές εταιρείες και φιλανθρωπικούς μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς να αγωνιστούν από κοινού.

Όλοι μαζί έχουν υιοθετήσει μια πρακτική που συνοψίζεται στη φράση “πρώτα η στέγαση”, και που προέκυψε μετά από δεκαετίες ερευνών. Σύμφωνα με αυτήν, ευάλωτοι άνθρωποι που ζουν στον δρόμο μεταφέρονται κατευθείαν σε διαμερίσματα, και όχι σε ξενώνες φιλοξενίας, και χωρίς προηγουμένως να τους έχει ζητηθεί ως προϋπόθεση το να έχουν ξεκόψει από τα ναρκωτικά ή να έχουν βρει μια δουλειά -ή τον Θεό.

Υπάρχουν, βέβαια και προγράμματα απεξάρτησης και “θρησκευτικής μεταστροφής” που πετυχαίνουν να απομακρύνουν τους ανθρώπους από το δρόμο αλλά το ζήτημα της στέγασης προϋποθέτει μια διαφορετική λογική: όταν πνίγεστε, δεν βοηθάει και πολύ ο διασώστης αν επιμένει πρώτα να μάθετε κολύμπι και μετά να σας μεταφέρει στην ακτή. Μπορείτε να αντιμετωπίσετε τα προβλήματά σας μόλις βρεθείτε στην ξηρά. Ή και όχι. Πάντως, είτε έτσι είτε αλλιώς, γίνεστε κι εσείς ένας από όλους αυτούς τους ανθρώπους που μάχονται με τους δαίμονες τους πίσω όμως από τις κλειστές πόρτες κάποιου σπιτιού.

Προλαμβάνοντας το πρόβλημα

“Πριν φύγω από το αξίωμά μου, θέλω το Χιούστον να έχει γίνει η πρώτη μεγάλη πόλη που θα έχει δώσει τέλος στη χρόνια έλλειψη στέγης”, είπε ο Σιλβέστερ Τέρνερ, δήμαρχος της πόλης στον δημοσιογράφο των New York Times, Κρίστοφερ Λι. Στα τέλη Ιανουαρίου, ο κ. Τέρνερ, ο οποίος εκτελεί την τελευταία του θητεία ως δήμαρχος, συνεργάστηκε με τους ηγέτες της κομητείας Χάρις στην κατάρτιση ενός νέου σχεδίου κόστους εκατό εκατομμυρίων δολαρίων προκειμένου να μειώσει ξανά τον αριθμό των αστέγων της περιοχής στο μισό έως το 2025.

Έτσι λύνεις το πρόβλημα της αστεγίας - Το παράδειγμα του Χιούστον
AP PHOTOS

Ο κύριος Τέρνερ επέλεξε τα λόγια του με προσοχή και είναι σημαντικό να αναλύσουμε τη φράση του. Η “χρόνια έλλειψη στέγης" αναφέρεται σε εκείνους τους ανθρώπους, που ζουν στους δρόμους για περισσότερο από έναν χρόνο ή που έχουν μείνει άστεγοι επανειλημμένα και έχουν κάποια ψυχική ή σωματική αναπηρία. Σε εθνικό επίπεδο, οι περισσότεροι από αυτούς που βιώνουν έλλειψη στέγης δεν εμπίπτουν σε αυτή τη στενή κατηγορία. Είναι άστεγοι για έξι εβδομάδες ή λιγότερο. Το 40% έχει δουλειά. Για αυτούς, η έλλειψη στέγης είναι μια οδυνηρή αλλά προσωρινή κατάσταση που καταφέρνουν να επιλύσουν, συνήθως με τη βοήθεια συγγενών και φίλων.

Την ίδια στιγμή, υπάρχουν χιλιάδες μητέρες και παιδιά, έφηβοι και νεαροί ενήλικες που κοιμούνται από καναπέ σε καναπέ και βρίσκονται ένα βήμα πριν βρεθούν στον δρόμο. Αυτοί οι άνθρωποι, φτωχοί και απελπισμένοι, δίνουν έναν καθημερινό αγώνα για να βρουν ένα μέρος για να κοιμηθούν αλλά σύμφωνα με τον γραφειοκρατικό ορισμό δεν είναι άστεγοι. Δεν κοιμούνται σε πεζοδρόμια ή στα αυτοκίνητά τους ή σε ξενώνες και καταφύγια. Το Χιούστον μπορεί να προσφέρει σε αυτούς τους ανθρώπους μία βοήθεια, αλλά ο κ. Τέρνερ δεν υπόσχεται ότι μπορεί να δώσει οριστικό τέλος στην επισφάλεια της ζωής τους.

“Δεν είμαστε εδώ για να λύσουμε το πρόβλημα της φτώχειας ούτε για να επιλύσουμε το πρόβλημα του να είναι πιο οικονομικά προσιτή για όλους η στέγαση”, υποστηρίζει η Άνα Ράους, μέλος του προγράμματος. “Αυτό που έχει επιτύχει το Χιούστον είναι να φτάσει αρκετά μακριά στην αντιμετώπιση της πρόκλησης ώστε τώρα να ασχολείται και με τον προθάλαμο στον οποίο βρίσκονται όσοι σύντομα θα αντιμετωπίσουν την έλλειψη στέγης”.

Αφροαμερικανοί, τα μεγάλα θύματα

Αυτά τα πρόχειρα καταλύματα που βρίσκονται κάτω από υπόγειες διαβάσεις είναι αποκαλυπτικά για τις δεκαετίες καταστροφικών αποφάσεων από πολιτικούς που προηγήθηκαν. Υπολογίζεται ότι ένας στους 14 Αμερικανούς βιώνει κάποια στιγμή στη ζωή του την έλλειψη στέγης, με την πλειοψηφία τους να είναι Αφροαμερικανοί. Πέντε μόνο πολιτείες (Καλιφόρνια, Νέα Υόρκη, Φλόριντα, Ουάσιγκτον και Τέξας) αντιπροσωπεύουν το 57% των ανθρώπων που βιώνουν έλλειψη στέγης.

Ο στόχος του Χιούστον και των άλλων πόλεων που παλεύουν με το πρόβλημα είναι να μετατραπεί η έλλειψη στέγης σε “σπάνια και σύντομη”.

Έτσι λύνεις το πρόβλημα της αστεγίας - Το παράδειγμα του Χιούστον
AP PHOTOS

Ανάμεσα στους ανθρώπους που μεταφέρθηκαν στις νέες κατοικίες, ήταν και μία ντροπαλή -σύμφωνα με τον δημοσιογράφο- γυναίκα ονόματι Τέρι Χάρις. Η 39χρονη Αφροαμερικανή είχε αποκλείσει την προοπτική να βρεθεί ξανά εντός ενός διαμερίσματος τη μέρα που την πλησίασαν οι αρχές στον καταυλισμό. Είχε βαρεθεί να ζει στους δρόμους, αλλά, πάνω από όλα, ήθελε απεγνωσμένα να ξανασμίξει με την τρίχρονη κόρη της, Μπλέζιτ, την οποία είχε αναγκαστεί να αφήσει στην αδερφή της.

Δύο εργαζόμενοι του κέντρου εξυπηρέτησης έβαλαν την Χάρις μέσα σε ένα λευκό βαν, μαζί με μια σακούλα σκουπιδιών γεμάτη με οικιακές προμήθειες και μια Βίβλο. “Η κυρία Χάρις αρχικά φαινόταν νευρική αλλά όσο το βαν απομακρυνόταν, εκείνη έδειχνε να χαμογελάει”, λέει ο δημοσιογράφος. Στο τέλος της διαδρομής της, την περίμενε ένα διαμέρισμα ενός δωματίου.

Γιατί έχουν τόσους άστεγους οι ΗΠΑ;

Πριν από μισό αιώνα, η Αμερική “εφηύρε” τη σύγχρονη έλλειψη στέγης. Όλα ξεκίνησαν όταν άρχισαν να κλείνουν τα ψυχιατρεία στον απόηχο των σκανδάλων κακοποίησης και με την εισαγωγή νέων ψυχοτρόπων φαρμάκων. Στη συνέχεια, οι πόλεις άρχισαν να προσφέρουν φορολογικά κίνητρα στους ιδιοκτήτες κατοικιών ή ξενοδοχείων, για να μετατρέψουν τις ιδιοκτησίες τους σε ενοικιαζόμενα σπίτια και διαμερίσματα σε τιμές αγοράς. Μόνο στη Νέα Υόρκη, περισσότερα από εκατό χιλιάδες διαμερίσματα ενός δωματίου χάθηκαν, στα οποία έμεναν κυρίως χρήστες ουσιών, μοναχικοί ηλικιωμένοι, πρώην τρόφιμοι και ψυχικά ασθενείς.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, οι αλλεπάλληλες υφέσεις, σε συνδυασμό με τις σημαντικές περικοπές της κυβέρνησης Ρήγκαν στα προγράμματα στέγασης χαμηλού εισοδήματος και βοήθειας των φτωχών, ανάγκασαν όλο και περισσότερους Αμερικανούς -συμπεριλαμβανομένων μεγάλου αριθμού οικογενειών- να μένουν άστεγοι. Ταυτόχρονα, οι καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας έφυγαν στο εξωτερικό και οι χαλυβουργοί για παράδειγμα έπρεπε να μάθουν να σφουγγαρίζουν τα πατώματα των McDonald's. Η κρίση πετρελαίου που ακολούθησε ανέβασε τις τιμές των καυσίμων, γεγονός που με τη σειρά του ανέβασε τα ενοίκια, όπως το ίδιο έκανε και το γεγονός ότι μία νέα γενιά χιπ νεόπλουτων ανακάλυψε τις αρχιτεκτονικές απολαύσεις των ιστορικών γειτονιών.

Εκτός από όλα αυτά, οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις της εποχής του Ρήγκαν ενθάρρυναν την κατασκευή πολυτελών κατοικιών για μια οικογένεια, αλλά όχι προσιτών ενοικιάσεων για πολλές οικογένειες. Υπήρχαν 515.000 πολυκατοικίες που χτίστηκαν στην Αμερική το 1985, αλλά μόλις 140.000 χτίστηκαν το 1991. Καθώς οι άνθρωποι άρχισαν να ανταγωνίζονται για ολοένα και λιγότερα διαμερίσματα, η οικονομικά προσιτή στέγαση μετατράπηκε σε αγώνα δρόμου για τους Αμερικανούς χαμηλού εισοδήματος. Και πάντα κάποιος έμενε απ’ έξω.

Έτσι λύνεις το πρόβλημα της αστεγίας - Το παράδειγμα του Χιούστον
AP PHOTOS

Πριν από μια δεκαετία, το Χιούστον είχε έναν από τους υψηλότερους κατά κεφαλήν αριθμούς αστέγων στη χώρα. Το σύστημα αντιμετώπισης του προβλήματος ήταν ένα ερείπιο. Η πόλη σπαταλούσε εκατομμύρια δολάρια και τον χρόνο των αστυνομικών φυλακίζοντας άστεγους για μέθη. Οι κάτοικοι που ζούσαν στους δρόμους, κάτω από γέφυρες χρησιμοποιούσαν ασθενοφόρα για να λάβουν βασική ιατρική περίθαλψη γιατί δεν είχαν άλλο τρόπο να το κάνουν.

Και, όπως σε άλλες πόλεις, δεκάδες τοπικοί οργανισμοί αρωγής, δημόσιοι και ιδιωτικοί, λειτουργούσαν σε σιλό -ανταγωνίζονταν για ομοσπονδιακά κεφάλαια, ήταν υποστελεχωμένοι, δεν μοιράζονταν μεταξύ τους πληροφορίες και κατάφερναν να στεγάσουν μόνο λίγους και τυχερούς.

Η εποχη Ομπάμα

Αυτό που άρχισε να φέρνει την αλλαγή ήταν το ψήφισμα το 2009 του προγράμματος Hearth Act, το οποίο όριζε ότι, για να λάβουν ομοσπονδιακά δολάρια, οι πόλεις έπρεπε να υιοθετήσουν την πολιτική “πρώτα τη στέγαση” και επίσης πολύ σημαντικό, ότι οι οργανώσεις αστέγων έπρεπε να συνεργαστούν υπό έναν ενιαίο επικεφαλής οργανισμό, που θα συντονίζει τα προγράμματά τους και θα μοιράζεται τα δεδομένα.

Με τους νέους κανονισμούς να τίθενται σε ισχύ από το 2012, το Τμήμα Στέγασης και Αστικής Ανάπτυξης της κυβέρνησης Ομπάμα πρόσφερε χρήματα και τεχνογνωσία σε δέκα πόλεις όπου αντιμετώπιζαν σημαντικό πρόβλημα στην έλλειψη στέγης. Ανάμεσά τους ήταν και το Χιούστον.

Η Άννιζ Πάρκερ, που ήταν εκείνη την εποχή δήμαρχος της πόλης, είπε στον δημοσιογράφο των New York Times: “Διαφορετικοί οργανισμοί εργάζονταν όλοι μόνοι τους, σύμφωνα με τους δικούς τους κανόνες, κάνοντας αυτό που ήθελαν. Μπορεί να υπήρχαν εκατό διαθέσιμα κρεβάτια μια νύχτα σε έναν συγκεκριμένο ξενώνα που να προορίζονταν για μητέρες με παιδιά, αλλά δεν είχαμε μητέρες με παιδιά που να χρειάζονταν αυτά τα κρεβάτια”.

Ο Λευκός Οίκος πρόσφερε μια εμπειρογνώμονα σε θέματα βοήθειας για τους αστέγους, σύντομα οι δεκάδες πάροχοι υπηρεσιών για άστεγους της πόλης κλήθηκαν σε μια συνάντηση και από τότε άρχισαν να συνεργάζονται.

Στη συνέχεια δόθηκε ένα όνομα, το “The Way Home”, και ο μη κερδοσκοπικός Συνασπισμός για τους Αστέγους της Κομητείας Χιούστον/Χάρις ορίστηκε ως η κύρια αντιπροσωπεία του.

Το Χιούστον άρχισε να συλλέγει δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και σταμάτησε να βασίζεται αποκλειστικά σε μια απογραφή που γινόταν μια φορά το χρόνο. Αρχικά, ο στόχος ήταν να στεγαστούν εκατό άστεγοι βετεράνοι σε εκατό ημέρες και όταν αυτό επετεύχθη, έβαλαν στόχο να συστεγάσουν άλλους 300 σε άλλες εκατό ημέρες.

“Τότε σκεφτήκαμε ότι αν μπορούμε να το κάνουμε αυτό, τότε μπορούμε να κάνουμε και κάτι πολύ μεγαλύτερο”, θα πει η πρώην δήμαρχος. “Σχεδόν όλοι στο Χιούστον συνεργάστηκαν σε αυτό το πρόγραμμα. Αυτό ήταν και το μυστικό της επιτυχίας μας”, θα ολοκληρώσει, εξηγώντας πως έφτασαν σιγά σιγά στα σημερινά εκπληκτικά αποτελέσματα.

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ: ΗΠΑ