Πώς επαναλαμβάνεται η ιστορία; Το Zyklon φέρνει στο φως τη συνενοχή του παρελθόντος

Ένα από τα πιο αιχμηρά και προκλητικά έργα του Θανάση Τριαρίδη, το Ζyklon ή το Πεπρωμένο
ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τσικούρα (Τσικ) στο Θέατρο Αργώ, από τη Δευτέρα 12 Ιανουαρίου 2026.

Δύο άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι συναντιούνται για να παίξουν ένα παιχνίδι φαινομενικά απλό, αλλά με άγνωστους κανόνες. Το παιχνίδι έχει ένα όνομα: Zyklon. Ένα όνομα φορτισμένο, που κουβαλά το βάρος της Ιστορίας και ειδικά αυτή του Ολοκαυτώματος.

Τι είναι όμως το Ζyklon; Ποιο είναι πραγματικά το παιχνίδι; Τι είναι αλήθεια, τι ψέμα;

Δύο νέοι ηθοποιοί, η Φλώρα Καραβελατζή και ο Βασίλης Τσαλίκης υποδύονται δύο παίκτες μέσα από τους οποίους το έργο αναμετριέται με την σύγχρονη ιστορία και το κατά πόσο αυτή θα μπορούσε να επαναληφθεί, όχι υποχρεωτικά με την ίδια μορφή, αλλά ακόμα και «μασκαρεμένη».

Ο Primo Levi στο βιβλίο του «Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος» αναφέρει για το ολοκαύτωμα πως «συνέβη επομένως μπορεί να ξανασυμβεί… αυτή είναι η ουσία όσων έχουμε να πούμε». Ο Θανάσης Τριαρίδης με το έργο του ίσως έρχεται να απαντήσει ή μάλλον να συμπληρώσει αυτή τη φράση και εμείς μέσα από την παράσταση να αναρωτηθούμε για το αν γνωρίζουμε ποιοι είμαστε στα αλήθεια. Πόσο εύκολα φοράμε την μάσκα που μας προσφέρεται;

 

Η Φλώρα Καραβελατζή αναφέρει στο NEWS 24/7 πώς προσέγγισε ερμηνευτικά έναν χαρακτήρα που κινείται διαρκώς ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα: “Προσέγγισα τον χαρακτήρα ως έναν άνθρωπο που δεν κινείται συνειδητά ανάμεσα στην αλήθεια και το ψέμα, αλλά ως έναν άνθρωπο που προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε μια συνθήκη ακραίας πίεσης.

Η αλήθεια πολλές φορές γίνεται επικίνδυνη και το ψέμα λειτουργεί ως καταφύγιο..

Το βαρύ ιστορικό φορτίο σ’ ενα παιχνίδι με άγνωστους κανόνες δεν αφορά μόνο τους ήρωες του έργου, αλλά αντανακλά τον τρόπο με τον οποίο και εμείς υπάρχουμε μέσα στην πραγματικότητα”.

Το Zyklon ή το Πεπρωμένο μιλά για τη συνενοχή και τη βία, αλλά και για το πόσο εύκολα μπορεί να επαναληφθεί η Ιστορία. Υπήρξε κάποιο σημείο του έργου που την έκανε να αναρωτηθεί προσωπικά «ποια είναι» και «μέχρι πού θα έφτανε»;

“Υπήρξαν πολλές στιγμές στο έργο που με έφεραν αντιμέτωπη με αυτά τα ερωτήματα. Με έκανε να αναρωτηθώ όχι μόνο «μέχρι πού θα έφτανα», αλλά και πόσο εύκολα θα μπορούσα να πείσω τον εαυτό μου ότι δεν φταίω. Και αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό.

Το έργο αναδεικνύει ότι η βία και η συνενοχή δεν γεννιούνται απαραίτητα μέσα από μια ξαφνική, ακραία πράξη. Αντίθετα, ξεκινούν συχνά από κάτι πολύ πιο ήσυχο: από τη σιωπή μπροστά σε κάτι που μας ενοχλεί αλλά δεν τολμάμε να ονομάσουμε, από έναν συμβιβασμό που μοιάζει προσωρινός αλλά τελικά παγιώνεται.

Κάθε μικρή υποχώρηση μοιάζει δικαιολογημένη εκείνη τη στιγμή, όμως δημιουργεί ένα έδαφος όπου η βία μπορεί να υπάρξει χωρίς αντίσταση. Έτσι η συνενοχή δεν εμφανίζεται ως συνειδητή επιλογή.

Αυτό είναι που το κάνει τόσο τρομακτικά οικείο. Γιατί αναγνωρίζουμε σε αυτές τις μικρές σιωπές και στους καθημερινούς συμβιβασμούς τρόπους με τους οποίους όλοι, λίγο ή πολύ έχουμε μάθει να λειτουργούμε μέσα στην κοινωνία. Και εκεί ακριβώς γεννιέται το ερώτημα της προσωπικής ευθύνης”.

Ο Βασίλης Τσαλίκης λέει με τη σειρά του πόσο δύσκολο ήταν να διαχειριστεί αυτό το ιστορικό βάρος στη σκηνή χωρίς να γίνει διδακτικό…“Κάθε ιστορία που αφηγείται ο ηθοποιός, οφείλει να την υπερασπιστεί με την ίδια πίστη, είτε πρόκειται για ένα από τα πιο φρικιαστικά γεγονότα της ιστορίας, είτε πρόκειται για μια στιγμή αγάπης που συνέβη μόνο στη φαντασία ενός ανθρώπου (άρα συνέβη).

Η ευθύνη μας στην αφήγηση είναι να την κρατήσουμε καθαρή από δικές μας ερμηνείες, να φέρουμε τις εικόνες στη σκηνή, με την απλότητα ενός ξεναγού που δεν εμπλέκεται, μόνο δείχνει: “Κοιτάξτε. Εδώ, έξω από τον θάλαμο, κρεμούσαν τα ρούχα τους.”

Μέσα από τη σχέση των δύο «παικτών», το έργο θέτει το ερώτημα αν η βία μπορεί να επιστρέψει μεταμφιεσμένη στη σύγχρονη πραγματικότητα. Τι πιστεύει ο νεαρός ηθοποιός ότι αφορά περισσότερο τον σημερινό θεατή σε αυτή την παράσταση;

“Έχουμε σήμερα το δώρο (και την κατάρα) να μπορούμε να παρακολουθήσουμε τη βία, σε όλες τις μορφές της και σε ζωντανή μετάδοση από τις άκρες του κόσμου. Ας πούμε, να βλέπουμε τη γενοκτονία ενός λαού μέσα από εικόνες υψηλής ανάλυσης, όπως έβλεπαν στην αρχαία Ρώμη σφαγές και μονομαχίες στο Κολοσσαίο.

Βία για εμάς – που πιθανότατα δεν κινδυνεύουμε να μας βομβαρδίσουν το σπίτι άμεσα – ίσως είναι το να κρατάμε ένα δάκρυ μέσα μας παγιδευμένο για χρόνια, το να μην αντέχουμε να κοιτάξουμε ο ένας τον άλλο στη σιωπή. Το θέατρο μάλλον δεν μπορεί να σταματήσει έναν πόλεμο, εκτός αν είναι από αυτούς που συμβαίνουν μέσα μας” απαντά.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τσικούρας (Τσικ)
Σκηνικά: Γιάννης Θεοδωράκης
Μουσική – Ηχητικός σχεδιασμός: Γιώργος Στεφανακίδης
Φωτισμοί: Αλέξανδρος Αλεξάνδρου
Βοηθός σκηνοθέτη: Μαρία Κουρτεσιώτη
Φωτογραφίες: Πάτροκλος Σκαφίδας

ΠΑΙΖΟΥΝ: Φλώρα Καραβελατζή, Βασίλης Τσαλίκης