Τα κρίσιμα ερωτήματα που πρέπει να απαντήσει ο Τραμπ πριν χτυπήσει το Ιράν

Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται μπροστά σε μια απόφαση που θα μπορούσε να καθορίσει όχι μόνο την προεδρία του, αλλά και τη μελλοντική ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή. Οι μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν, η αιματηρή καταστολή τους και οι επανειλημμένες προειδοποιήσεις του Αμερικανού προέδρου προς την Τεχεράνη δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα, στο οποίο η ρητορική απειλεί να μετατραπεί σε στρατιωτική δράση.

Ο Τραμπ συνεχίζει να χαράσσει νέες «κόκκινες γραμμές», αφού οι ηγέτες του Ιράν αγνόησαν την προηγούμενη προειδοποίησή του ότι εάν άνοιγαν πυρ, το ίδιο θα έκανε και εκείνος. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ προειδοποίησε σε συνέντευξή του στο CBS News την Τρίτη (13/1) ότι αν το Ιράν προχωρήσει σε εκτελέσεις διαδηλωτών, θα λάβει «ισχυρή δράση». Αυτό δεν δεσμεύει αυτομάτως τις ΗΠΑ σε στρατιωτική απάντηση. Όμως οποιαδήποτε στρατιωτική επιχείρηση που θα έμοιαζε απλώς συμβολική θα μπορούσε να αποδυναμώσει την ικανότητά του να αποτρέπει την Τεχεράνη στο μέλλον, σχολιάζει σε ανάλυση του το CNN.

«Ο πρόεδρος είπε στον ιρανικό λαό ότι η βοήθεια είναι καθ’ οδόν. Και κατά συνέπεια, θεωρώ ότι είναι υποχρέωσή του να κάνει κάποια ενέργεια», δήλωσε στο CNN News Central την Τρίτη ο Λεόν Πανέτα. Ο πρώην υπουργός Άμυνας και διευθυντής της CIA δεν μίλησε συγκεκριμένα για μια πλήρους κλίμακας στρατιωτική επίθεση. Πρόσθεσε όμως: «Πιστεύω ότι η αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών αυτή τη στιγμή απαιτεί να γίνει κάτι που να δείχνει στήριξη προς τους διαδηλωτές».

Το ανθρωπιστικό επιχείρημα υπέρ της δράσης ενισχύεται επίσης. Το μπλακάουτ στο διαδίκτυο εξακολουθεί να αποκρύπτει την πλήρη έκταση της αυταρχικής καταστολής. Ωστόσο, τα πλάνα που αρχίζουν να έρχονται στο φως υποδηλώνουν σφαγή. Σύμφωνα με αναφορές, περίπου 2.400 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί. Αν το καθεστώς επιβιώσει, πολλοί θα αναρωτηθούν εκ των υστέρων για τον ρόλο ισχυρών εξωτερικών παραγόντων που απλώς παρακολούθησαν.

Οι επανειλημμένες προειδοποιήσεις του Τραμπ μπορεί επίσης να έχουν δημιουργήσει προσδοκίες στους διαδηλωτές που ρισκάρουν τη ζωή τους. Ένας πρόεδρος που πρόσφατα δήλωσε ότι ο μοναδικός περιορισμός της εξουσίας του στο εξωτερικό είναι η «ηθική» του, ίσως αισθάνεται ότι έχει μια ηθική υποχρέωση να δράσει.

Η ευκαιρία για την ανατροπή του καθεστώτος

Υπάρχουν δελεαστικοί στρατηγικοί λόγοι για τους οποίους ο Τραμπ ενδέχεται να παρέμβει:

• Η θεοκρατική δικτατορία του Ιράν σπάνια υπήρξε τόσο αδύναμη, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Οι οδυνηρές οικονομικές ελλείψεις σημαίνουν ότι δυσκολεύεται ακόμη και να θρέψει τον πληθυσμό της. Η απελπισία αποτελεί ισχυρό οργανωτικό παράγοντα για τους διαδηλωτές.
• Ο ανώτατος ηγέτης, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, είναι πλέον 86 ετών και μια αποσταθεροποιητική διαδικασία διαδοχής βρίσκεται σε εξέλιξη, ανεξάρτητα από τις πρόσφατες ταραχές, ανοίγοντας το ενδεχόμενο μιας νέας πολιτικής αυγής.
• Σημαντικός αριθμός κορυφαίων πολιτικών, στρατιωτικών και στελεχών των μυστικών υπηρεσιών του Ιράν εξοντώθηκε κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου του Ισραήλ με το Ιράν το 2025.
• Και ένας πόλεμος σε πολλαπλά μέτωπα, μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, υπονόμευσε σοβαρά την περιφερειακή επιρροή του Ιράν και την ικανότητά του να πλήξει το Ισραήλ ή αμερικανικές βάσεις στην περιοχή ως αντίποινα για ενδεχόμενη αμερικανική στρατιωτική δράση.

Γιατί λοιπόν οι Ηνωμένες Πολιτείες να μην εκμεταλλευτούν την ευκαιρία να τερματίσουν ένα καθεστώς που ευθύνεται για τον θάνατο χιλιάδων Αμερικανών, μεταξύ άλλων μέσω της βομβιστικής επίθεσης στην αμερικανική πρεσβεία στη Βηρυτό το 1983 από τους συμμάχους του και μέσω πολιτοφυλακών που για χρόνια στοχοποιούσαν αμερικανικά στρατεύματα στο Ιράκ;

Μια Μέση Ανατολή απαλλαγμένη από τη αποσταθεροποιητική επιρροή του ισλαμικού καθεστώτος θα καθιστούσε το Ισραήλ ασφαλέστερο και θα προωθούσε το όραμα του Τραμπ για μια πλούσια, ειρηνική και ολοκληρωμένη περιοχή, το οποίο παρουσίασε πέρυσι στη Σαουδική Αραβία.

Ένας πρόεδρος όπως ο Τραμπ, που υπερηφανεύεται για την τόλμη του και για την περιφρόνηση των περιορισμών που έθεταν στον εαυτό τους προηγούμενοι πρόεδροι, είναι δύσκολο να μη δελεαστεί από μια τέτοια ευκαιρία.

Άλλωστε, πλέον περνάει όλο και πιο εύκολα στη δράση. Στις 3 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε η επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και η αρπαγή του Νικολάς Μαδούρο. Παράλληλα, ο Τραμπ λατρεύει να υπενθυμίζει τη μυστική επιδρομή βομβαρδισμών που επέφερε σοβαρό πλήγμα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν το περασμένο έτος

Δεν θα είναι τόσο εύκολο όσο στη Βενεζουέλα

Ο Τραμπ συναντήθηκε με κορυφαίους κυβερνητικούς αξιωματούχους εθνικής ασφάλειας της κυβέρνησής του χθες, Τρίτη (13/01), μετά από ταξίδι στο Μίσιγκαν. Όταν ρωτήθηκε τι θα κάνει για το Ιράν, ο πρόεδρος με την απάντησή του, τους κράτησε όλους σε αγωνία. «Δεν μπορώ να σας το πω αυτό. Ξέρω ακριβώς τι θα κάνω».

Αλλά, κάποια στιγμή, οι προεδρικές απειλές θα πρέπει να συνοδευτούν από χρήση ισχύος προκειμένου να αποκτήσει κάποιο νόημα η εχθρική ρητορική. Πολλοί πρώην αξιωματούχοι και ξένοι διπλωμάτες καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η αποτυχία του Μπάρακ Ομπάμα να εφαρμόσει την κόκκινη γραμμή του κατά τη χρήση χημικών όπλων από τη Συρία το 2013 ενθάρρυνε τους αντιπάλους των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας σε ό,τι αφορά τις επιθέσεις της τόσο στην Ουκρανία όσο και στη Συρία, αναφέρει το CNN.

Ωστόσο, η Ιστορία είναι γεμάτη από δυσοίωνα σημάδια και παραδείγματα.

Τα επιχειρήματα υπέρ αμερικανικών στρατιωτικών επεμβάσεων, από το Βιετνάμ έως το Ιράκ και από το Αφγανιστάν έως τη Λιβύη, συχνά έμοιαζαν λογικά από την Ουάσινγκτον. Όμως ο υπόλοιπος κόσμος και οι αντίπαλοι των ΗΠΑ, έχουν τη δική τους άποψη. Και τα αποτελέσματα της χρήσης αμερικανικής ισχύος σπάνια είναι τόσο «καθαρά» όσο περιμένουν οι πρόεδροι. Ο Τραμπ το γνωρίζει αυτό καλύτερα από πολλούς· πιθανότατα δεν θα είχε γίνει ποτέ πρόεδρος αν δεν υπήρχε η εξάντληση των Αμερικανών από τους ατελείωτους πολέμους στο Ιράκ και το Αφγανιστάν.

Αυτά τα δυσοίωνα παραδείγματα από την Ιστορία, οδηγούν σε δύο κρίσιμα ερωτήματα που δεν συζητούνται αρκετά στην Ουάσινγκτον, η οποία βιώνει ξανά πολεμικό πυρετό:

• Υπάρχει βάσιμος λόγος να πιστεύουμε ότι νέα αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν θα βοηθήσουν τους διαδηλωτές και θα ενισχύσουν τις ελπίδες τους για ανατροπή του καθεστώτος;
• Ή μήπως θα εντείνουν την αντίδραση και την καταστολή της αντεπανάστασης;

Το εν λόγω δίλημμα, βασάνισε και τις προηγούμενες κυβερνήσεις των ΗΠΑ.

«Ποτέ δεν ξέρεις»

Ο Τραμπ, με την ωμή ρητορική του, τη ροπή προς τις απειλές και την αντιπάθειά του στις λεπτομερείς επεξηγήσεις, συχνά επιδεινώνει την επιπολαιότητα κάποιων συζητήσεων στην Ουάσιγκτον, αναφέρει το δημοσίευμα και συνεχίζει:

Η κατάσταση στο Ιράν είναι αρκετά σύνθετη. Δεν μπορεί απλώς να βομβαρδίσει τη χώρα για να τη μετατρέψει σε δημοκρατία. Ίσως να μην μπορεί καν να προκαλέσει αρκετή ζημιά ώστε να προστατεύσει τους διαδηλωτές. Κυβερνοεπιθέσεις θα μπορούσαν να πλήξουν τις δομές διοίκησης και ελέγχου των δυνάμεων ασφαλείας του καθεστώτος. Όμως μπορεί πραγματικά η αμερικανική αεροπορική ισχύς να σώσει διαδηλωτές που πυροβολούνται στους δρόμους από τις δυνάμεις Basij, οι οποίες έχουν επιφορτιστεί με την επιβολή της θεοκρατικής τάξης;

Η τολμηρή επιχείρηση ειδικών δυνάμεων στη Βενεζουέλα, που απομάκρυνε τον Μαδούρο, δύσκολα θα μπορούσε να επαναληφθεί στο Ιράν, όπου οι κίνδυνοι εισαγωγής αμερικανικού προσωπικού σε μια επιχείρηση αποκεφαλισμού του καθεστώτος φαντάζουν απαγορευτικοί. Αμερικανικά ή ισραηλινά πλήγματα με πυραύλους ή drones θα μπορούσαν θεωρητικά να το πετύχουν. Όμως η εξόντωση της θρησκευτικής ηγεσίας του Ιράν ίσως απλώς ανοίξει τον δρόμο για την ανάδειξη ενός σκληρού, κοσμικού ισχυρού άνδρα.

Παρά την αιφνίδια προβολή του εξόριστου αντιφρονούντα Ρεζά Παχλαβί — γιου του τελευταίου σάχη του Ιράν, που ανατράπηκε στην Ισλαμική Επανάσταση του 1979, υπάρχουν ελάχιστα σημάδια ύπαρξης αξιόπιστων αντιπολιτευτικών δυνάμεων στο εσωτερικό της χώρας που θα μπορούσαν να ηγηθούν μιας μετάβασης. Και γενιές ξένης ανάμειξης από αυτοκρατορικές δυνάμεις, όπως η Βρετανία, η Ρωσία και οι ΗΠΑ, δείχνουν ότι οι εξωτερικοί παράγοντες δεν μπορούν να χαράξουν το μέλλον του Ιράν.

Υπάρχει επίσης το ζήτημα των αμερικανικών δυνατοτήτων. Οι ναυτικές δυνάμεις είναι επιβαρυμένες από τη μαζική αρμάδα που έχει αναπτύξει ο Τραμπ ανοικτά της Βενεζουέλας. Πολλά στρατιωτικά αεροσκάφη σταθμεύουν σε αμερικανικές βάσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, σύμφωνα με το μη κερδοσκοπικό US Naval Institute, η πλησιέστερη ομάδα κρούσης αεροπλανοφόρου είναι το USS Abraham Lincoln στη Νότια Σινική Θάλασσα.

Είναι επίσης εύλογο να αναρωτηθεί κανείς πόσα μπορεί να αναλάβει μία μόνο κυβέρνηση. Ο Τραμπ μόλις άρπαξε τον Μαδούρο, έναν δικτάτορα στο δυτικό ημισφαίριο, απαιτεί οι ΗΠΑ να αναλάβουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας και υποτίθεται ότι θα «διοικεί» τη Γάζα στο πλαίσιο του ειρηνευτικού του σχεδίου για Ισραήλ και Χαμάς. Ο Λευκός Οίκος αγαπά τις εντυπωσιακές νίκες στην εξωτερική πολιτική, αλλά φαίνεται να υστερεί στη συνέχεια και την εφαρμογή.

Υπάρχει επίσης μια αντίφαση: ο Τραμπ εμφανίζεται να προωθεί τη δημοκρατία στο Ιράν, ενώ ταυτόχρονα παραμερίζει τη δημοκρατική αντιπολίτευση στο Καράκας μετά την ανατροπή του Μαδούρο. Παρ’ όλα αυτά, η πρόσφατη ιστορία και το βάρος της ρητορικής του υποδηλώνουν ότι ίσως του είναι αδύνατο να αντισταθεί στην έλξη της δράσης.

Όμως θα έπαιρνε ακόμη ένα τεράστιο ρίσκο.

Όταν ένας δημοσιογράφος τον ρώτησε την Τρίτη αν μπορεί να είναι βέβαιος ότι τα αμερικανικά αεροπορικά πλήγματα θα προστατεύσουν τους διαδηλωτές, απάντησε: «Λοιπόν, ποτέ δεν ξέρεις, έτσι δεν είναι;»

«Μέχρι τώρα, το ιστορικό μου ήταν εξαιρετικό — αλλά ποτέ δεν ξέρεις».