Η Γροιλανδία ως άλλη Μήλος και το “μάθημα” για τις ΗΠΑ

Τη σημασία των συμμαχιών στη διατήρηση της διεθνούς ισχύος, αντλώντας ιστορικά παραδείγματα από την αρχαία Αθήνα και τον Θουκυδίδη και συνδέοντάς τα με τις σύγχρονες συζητήσεις γύρω από τη στρατηγική αξία της Γροιλανδίας και τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ εξετάζει σε άρθρο του το CNN.

Συγκεκριμένα, συγκρίνει το ζήτημα της Γροιλανδίας με το παράδειγμα της Αρχαίας Αθήνας και της Μήλου, τονίζοντας τους κινδύνους της ωμής βίας απέναντι στους συμμάχους.

Όπως λέει, το 416 πΧ, η πόλη-κράτος της Αθήνας βρισκόταν σε παρατεταμένη σύγκρουση με τη Σπάρτη, τον βασικό της αντίπαλο. Για χρόνια, η Αθήνα διέθετε συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι της Σπάρτης, κυρίως χάρη στις συμμαχίες και τα σύμφωνα αμοιβαίας άμυνας με μικρότερες πόλεις-κράτη, γνωστές ως Δηλιακή Συμμαχία. Μέχρι το 416 π.Χ., η Δηλιακή Συμμαχία λειτουργούσε για σχεδόν 70 χρόνια — περίπου όσο και το ΝΑΤΟ, το σύγχρονο ισοδύναμο μιας μακρόχρονης και επιτυχημένης συμμαχίας αμοιβαίας άμυνας.

Ήταν επίσης το έτος κατά το οποίο η Αθήνα άρχισε να θεωρεί το μεσογειακό νησί της Μήλου ζωτικής σημασίας για τη στρατηγική της θέση. Η Μήλος δεν διέθετε δικό της στρατό, αλλά βρισκόταν γεωγραφικά στο σημείο τομής θαλάσσιων διαδρομών που συνέβαλλαν τόσο στην προστασία όσο και στην προβολή της αθηναϊκής ισχύος. Το νησί επί μακρόν δήλωνε ουδετερότητα, όμως για την Αθήνα αυτό δεν ήταν πλέον αποδεκτό.

Όταν αθηναϊκή αντιπροσωπεία απαίτησε από τη Μήλο να ενταχθεί στην αθηναϊκή σφαίρα, οι Μήλιοι αρνήθηκαν και επικαλέστηκαν τις αθηναϊκές παραδόσεις λογικής και δικαιοσύνης, ζητώντας έναν συμβιβασμό. Οι Αθηναίοι απάντησαν με μια περίφημη φράση περί ισχύος:

«Ξέρετε, όπως κι εμείς, ότι το δίκαιο, όπως λειτουργεί ο κόσμος, αφορά μόνο όσους είναι ίσοι σε δύναμη — ενώ οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι πρέπει».

Κέρδισε ένα νησί, έχασε μια αυτοκρατορία

Η Αθήνα κατέλαβε τη Μήλο, σε μια επίδειξη ωμής βίας που αντέβαινε στις παραδόσεις της και στις αρχές με τις οποίες είχε οικοδομήσει τις συναινετικές συμμαχίες της επί δεκαετίες. Λίγο αργότερα, αυτές οι συμμαχίες άρχισαν να διαλύονται, καθώς η Αθήνα βασιζόταν πλέον στον εξαναγκασμό αντί της πειθούς για να τις διατηρήσει. Μέσα σε μια δεκαετία, η Αθήνα ηττήθηκε και η αυτοκρατορία της κατέρρευσε.

Αυτή την ιστορία της Μήλου και της πτώσης της αθηναϊκής αυτοκρατορίας την αφηγείται ο αρχαίος Έλληνας ιστορικός Θουκυδίδης. Ο «Διάλογος των Μηλίων» περιγράφει την αντιπαράθεση μεταξύ του νησιού και των Αθηναίων, μαζί με τη διάσημη ρήση για την παγκόσμια πολιτική ισχύος. Το διαχρονικό δίδαγμα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τη βία, αλλά κυρίως τους κινδύνους της χρήσης ωμής ισχύος εις βάρος των συμμαχιών.

Ο «διάλογος της Γροιλανδίας» του Τραμπ

Σε πρόσφατη συνέντευξη στο CNN, ο ανώτερος σύμβουλος του Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, παρέπεμψε στον Θουκυδίδη περιγράφοντας τη λογική του Λευκού Οίκου για την απόκτηση της Γροιλανδίας:

«Μπορείτε να μιλάτε όσο θέλετε για διεθνικές ευγένειες και όλα τα υπόλοιπα. Αλλά ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο που διέπεται από τη δύναμη, από τη βία, από την ισχύ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου που υπάρχουν από την αρχή του χρόνου».

Ο Μίλερ είχε δίκιο ότι η ισχύς και η προβολή της παραμένουν αναπόσπαστο στοιχείο των διεθνών σχέσεων. Είχε επίσης δίκιο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σήμερα το ισχυρότερο κράτος στον κόσμο, αν κριθούν από τη στρατιωτική τους δύναμη, την οικονομική ανθεκτικότητα και το επιχειρηματικό τους σύστημα που οδηγεί την παγκόσμια καινοτομία.

Αλλά το ίδιο ίσχυε και για την Αθήνα. Και όπως τότε η Σπάρτη δεν απείχε πολύ από την Αθήνα, έτσι και σήμερα η Κίνα δεν απέχει πολύ από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί είναι που οι «σιδερένιοι νόμοι» του Μίλερ υστερούν: αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν ότι ο διαχρονικός τρόπος διατήρησης της παγκόσμιας ισχύος δεν είναι η ωμή δύναμη, αλλά οι αμοιβαία επωφελείς συμμαχίες.

Η Γροιλανδία ως Μήλος

Ας εφαρμόσουμε όλα αυτά σε ό,τι συνέβη πρόσφατα με τη Γροιλανδία. Ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος που αναγνώρισε ότι η Γροιλανδία, όπως η Μήλος για την Αθήνα, αποτελεί στρατηγικό έδαφος για την άμυνα των ΗΠΑ. Ο Ουίλιαμ Σιούαρντ, υπουργός Εξωτερικών επί των προεδριών Λίνκολν και Τζόνσον, μετά την επιτυχή αγορά της Αλάσκας από τη Ρωσία, έστρεψε το ενδιαφέρον του στη Γροιλανδία. Το 1868 οι διαπραγματεύσεις με τη Δανία σημείωσαν πρόοδο, με προσφορά 5,5 εκατ. δολαρίων σε χρυσό, αλλά κατέρρευσαν λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος από το Κογκρέσο.

Το 1946, ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν προσέφερε στη Δανία 100 εκατ. δολάρια σε χρυσό για τη Γροιλανδία, λόγω της στρατηγικής της θέσης στην αρχή του Ψυχρού Πολέμου. Η Δανία απέρριψε την πρόταση, αλλά συμφώνησε σε μια αμυντική συμφωνία που έδινε στις ΗΠΑ απεριόριστη πρόσβαση και δικαιώματα βάσεων στο νησί. Η συμφωνία αυτή, που κυρώθηκε το 1951, ισχύει μέχρι σήμερα.

Αυτή η εμπειρία θα έκανε τον Θουκυδίδη υπερήφανο: οι ΗΠΑ πέτυχαν τους στόχους τους και νίκησαν τη Σοβιετική Ένωση μέσω συμμαχιών και συναίνεσης, όχι μέσω εξαναγκασμού.

Το διαχρονικό δίδαγμα για τον Τραμπ

Ο Τραμπ έχει δίκιο να θεωρεί τη Γροιλανδία στρατηγική προτεραιότητα. Σήμερα μάλιστα είναι ακόμη πιο σημαντική, καθώς η τήξη των πάγων ανοίγει νέες θαλάσσιες οδούς. Ωστόσο, οι ΗΠΑ μόνες τους δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τη Ρωσία στην Αρκτική. Αυτό αλλάζει μόνο όσο οι ΗΠΑ παραμένουν ευθυγραμμισμένες με το ΝΑΤΟ.

Η ισχύς της Αμερικής στην Αρκτική, όπως και της Αθήνας στη Μεσόγειο, δεν πηγάζει από ένα απομονωμένο νησί, αλλά από το πλέγμα συμμαχιών της. Οποιαδήποτε πολιτική που θα έθετε σε κίνδυνο το ΝΑΤΟ για την απόκτηση της Γροιλανδίας θα ήταν ύψιστη ανοησία.

Μια προσωρινή διέξοδος

Στο Νταβός, ο Τραμπ φάνηκε να υποχωρεί, βασιζόμενος τελικά στη συμφωνία του 1951. Το ερώτημα είναι τι μπορεί να έχει χαθεί στο μεταξύ: η εμπιστοσύνη των συμμάχων, που χτίζεται επί δεκαετίες αλλά μπορεί να χαθεί σε εβδομάδες.

Όπως μας διδάσκει ο Θουκυδίδης, κάθε μεγάλη δύναμη μπορεί να καταλάβει ένα κομμάτι γης — μόνο όμως οι διαχρονικές δυνάμεις διατηρούν τους φίλους τους.