ΓΙΑΤΙ ΤΟ CHATGPT ΔΕΝ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΠΟΤΕ ΚΑΛΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

Στη χώρα που δεν συνηθίζουμε να κρατάμε αρχεία, δεν τιμάμε -ακριβώς- τις βάσεις δεδομένων (δεν κάνουμε καταγραφές, ώστε να καταλαβαίνουμε τι μας συμβαίνει, ώστε να το διαχειριζόμαστε, πριν απειλήσει τη ζωή μας), δεν μπορούμε να γνωρίζουμε και πόσοι χρησιμοποιούν ως ψυχολόγο, κάποιο AI chatbot.

Ή πόσο επικίνδυνο μπορεί να γίνει αυτό.

Στις ΗΠΑ βρήκαν πως το 2025 ένας στους 8 Αμερικανούς, ηλικίας από 12 έως 21 αναζητούν συμβουλές ψυχικής υγείας και παρηγοριά, από την τεχνητή νοημοσύνη.

Οι λόγοι που αναφέρθηκαν ήταν πολλοί.

Κατ’ αρχάς, δεν χρειάζεται να πας κάπου -κάνεις ό,τι κάνεις στη βολή του σπιτιού σου. Βέβαια, το ίδιο μπορείς να κάνεις και με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας, στον οποίον μπορείς να αποταθείς μέσω βιντεοκλήσης. Πάμε σε όσα δεν μπορεί να προσφέρει ένας ψυχοθεραπευτής, ψυχίατρος.

Τα συστήματα της ΑΙ είναι δωρεάν, κάτι που παίζει πολύ μεγάλο ρόλο, καθώς πολλοί που έχουν την ανάγκη να διαχειριστούν τα θέματα τους, δεν έχουν τα χρήματα. Πάντως, και στην Ελλάδα λειτουργούν πλατφόρμες που έχουν κάνει πολύ πιο προσιτή τη διαδικασία που αλλάζει τη ζωή σου, προς το καλύτερο. Κάνε έναν κόπο, να τσεκάρεις.

Η ΑΙ “ψυχολόγος” έχει μάθει από εσένα να αποφεύγει τον πόνο

Ένα άλλο αβαντάζ της ΑΙ “ψυχολόγου”, συγκριτικά με την ανθρώπινη εκδοχή, είναι πως το chatbot είναι πάντα διαθέσιμο (24 ώρες το 24ωρο), κάθε στιγμή που έχεις ανάγκη για παρηγοριά ή επιβεβαίωση. Σε κάθε ανάγκη σου για ένα “όλα καλά θα πάνε”.

Ξέρεις όμως, τι εξασφαλίζεις, στην πραγματικότητα; Την επέκταση της ταλαιπωρίας σου.

Οι Δρ Jesse Finkelstein και Δρ Shireen Rizvi, κλινικοί ψυχολόγοι, με ειδικότητα στη Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία και την Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία και συγγραφείς του Real Skills For Real Life: A DBT Guide to Navigating Stress, Emotions and Relationships, έγραψαν στο περιοδικό Time ότι «ο πόνος οδηγεί στην αποφυγή, η αποφυγή οδηγεί στην ανακούφιση, η ανακούφιση οδηγεί στην έλλειψη αλλαγής και η έλλειψη αλλαγής οδηγεί σε περισσότερο πόνο».

Το ερώτημα λοιπόν, που τίθεται είναι θες να ζεις αυτόν τον φαύλο κύκλο για πάντα ή να σπάσεις την “αλυσίδα”; Κινήσου ανάλογα με την απάντηση, γνωρίζοντας πως η τεχνητή νοημοσύνη δεν είχε την αποφυγή του πόνου στις κατασκευαστικές της λειτουργίες.

Εμείς της τη μάθαμε!

Η ΑΙ “ψυχολόγος” λέει πάντα, ό,τι θέλουμε να ακούσουμε

Σύμφωνα με τους φαν της, κάτι άλλο που προσφέρει η ΑΙ “ψυχολόγος”, εν αντιθέσει με τον άνθρωπο επαγγελματία ψυχικής υγείας, είναι οι μηδενικές πιθανότητες τριβών. Το μηχάνημα δημιουργήθηκε για να προσφέρει ατελείωτη κατανόηση και να αντικατοπτρίζει συναισθήματα, δίχως να τα αμφισβητεί.

Επειδή το εκπαιδεύουμε εμείς -μέσω των όσων το “ταΐζουμε”, όσων του δίνουμε που μας αφορούν-, οι απαντήσεις του είναι αυτές που “πιστεύει” ότι θέλουμε περισσότερο, ώστε να νιώσουμε πως μας “καταλαβαίνει”.

Άρα θα αποφύγει, όπως αποφεύγεις κι εσύ, την εις βάθος ανάλυση που πονάει μεν, αλλά είναι μονόδρομος για την αλλαγή. Και τι θα καταφέρεις; Να κάνεις τον πόνο μεγαλύτερο.

«Δεν έχω κάτι να πω…»

Με την παραδοσιακή, αποδεδειγμένα αποτελεσματική, μέθοδο των δια ζώσης συνεδριών με επαγγελματίες ψυχικής υγείας, όλοι οι θεραπευόμενοι φτάνουμε κάποια στιγμή σε ένα σημείο που θέλουμε να τα παρατήσουμε. Είναι η στιγμή που ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον εαυτό μας και άρα, που φτάνουμε στη ρίζα του προβλήματος και πρέπει να αποδεχθούμε -για να διαχειριστούμε- πράγματα που πονούν.

Θα καταλάβεις πότε έρχεται αυτή η στιγμή, όταν θα σκέφτεσαι “σήμερα έχω ψυχοθεραπεία, αλλά… δεν έχω κάτι να πω. Μήπως να μην πάω;”. Είναι ο εαυτός σου που θέλει να ξεφύγει από τις ευθύνες του. Χωρίς όμως, να βάλεις τη δουλειά, δεν θα απαλλαγείς ποτέ από τους δαίμονες σου. Δεν θα καταλάβεις ποτέ ποιος είσαι και τι θες από τη ζωή σου, ώστε να το διεκδικήσεις.

Θα μείνεις με τα “νομίζω” και τα “πιστεύω”, την ομίχλη που θα σου κρύβει το δρόμο.

Πρακτικά παραδείγματα κακών συνεδριών με ΑΙ chatbots

Οι Δρ Finkelstein και Δρ Rizvi διενεργούν κλινική εργασία, στην οποία -όπως λένε- έχουν ήδη αρχίσει να βλέπουν πόσο βοηθούν τα ΑΙ chatbots όσους το εμπιστεύονται για τη ψυχική τους υγεία.

Έδωσαν δυο σχετικά παραδείγματα.

«Ένας ασθενής με διαταραχή πανικού ρώτησε το ChatGPT αν θα έπρεπε να πάει σε ένα απογευματινό ραντεβού. Το bot του απάντησε “αν είστε καταβεβλημένοι, είναι εντάξει να το παραλείψετε – να είστε ευγενικοί με τον εαυτό σας”. Ένιωσε στιγμιαία ανακούφιση και στη συνέχεια απέφυγε να φύγει από το σπίτι του, για τις επόμενες δύο ημέρες.

Ένας άλλος ασθενής με κοινωνικό άγχος ρώτησε αν ήταν συμπαθητικός. «”Φυσικά και είσαι”, απάντησε το bot, προσθέτοντας πως “είστε ευγενικοί και έξυπνοι”. Ένιωσε για λίγο καθησυχασμένος, αλλά μια ώρα αργότερα είχε τις ίδιες αμφιβολίες».

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο κίνδυνος που προκύπτει από αυτές τις απαντήσεις είναι «η θαμπή, συσσωρευμένη βλάβη της ατελείωτης επιβεβαίωσης και αδράνειας.

«Η ΑΙ μπορεί να μην εντείνει άμεσα τον πόνο, αλλά σίγουρα επιτρέπει στον πόνο να παραμένει ανέγγιχτος. Είναι το ψυχολογικό ισοδύναμο του πρόχειρου φαγητού: παρηγορητικό, αλλά δίχως τα θρεπτικά συστατικά που οδηγούν σε καλύτερη υγεία».

Αυτό επιβεβαιώθηκε από μελέτη που έκανε πέρυσι η OpenAI και το ΜΙΤ: διαπιστώθηκε ότι η αυξημένη καθημερινή χρήση chatbot προέβλεπε αυξημένη μοναξιά και μειωμένη κοινωνική σύνδεση, την στιγμή που η επιτυχία των πλατφορμών ΑΙ καθορίζεται από το χρόνο που τους αφιερώνουμε σε συνομιλίες και αριθμό μηνυμάτων που ανταλλάζουμε.

Στα κριτήρια δεν υπάρχει η ψυχολογική βελτίωση.

Πρόσφατος έλεγχος του Harvard Business School για τις εφαρμογές συνοδευτικών εφαρμογών ΑΙ, διαπίστωσε ότι ποσοστό μεγαλύτερο του 1/3 των μηνυμάτων “αποχαιρετισμού” χρησιμοποιούσαν “τακτικές συναισθηματικής χειραγώγησης”, ώστε να διατηρήσουν το ενδιαφέρον των χρηστών.

Ναι, κάναμε την τεχνητή νοημοσύνη… σαν τα μούτρα μας.

Θα γίνει ποτέ η ΑΙ “ψυχολόγος” καλή στη δουλειά της;

Οι ανεπαρκείς “συμπεριφορές” των ΑΙ chatbots στα θέματα ψυχικής υγείας, έχουν επισημανθεί και ήδη έχει αρχίσει η διαδικασία της εξέλιξης, με τους Δρ Finkelstein και Δρ Rizvi να προτείνουν τη δημιουργία συστημάτων που να μπορούν «να επικυρώνουν και να αμφισβητούν».

Να εκπαιδευτούν σε θεραπείες που έχουν ως βάση τεκμήρια και να μάθουν να δίνουν προτεραιότητα στην πρόοδο και την ασφάλεια, όχι στο… να είναι απλά εκεί και να μας δίνουν προσοχή.

Πρωτίστως, όμως πρέπει να θυμόμαστε πάντα ότι «η πραγματική ενσυναίσθηση και η πραγματική λογοδοσία υπάρχουν μόνο μεταξύ των ανθρώπων. Οι μηχανές μπορούν να ασκούν ενσυναίσθηση, αλλά δεν μπορούν να συμμετέχουν σε αυτήν, αφού δεν διαθέτουν την πραγματική εμπειρία. Μόνο τη βλέπουν.

«Οι άνθρωποι πρέπει να κατανοήσουν πως τα τρέχοντα ΑΙ chatbots μπορούν να μιμηθούν την ενσυναίσθηση, αλλά δεν μπορούν να παρέμβουν, να δημιουργήσουν πραγματική θεραπευτική ορμή ή να βοηθήσουν κάποιον να μην κάνει τη δύσκολη δουλειά της αλλαγής».

Όπως πάντα, εσύ αποφασίζεις τι θες: έναν να σου λέει πως έχει πάντα δίκιο ή να βελτιώσεις -ενδεχομένως και να σώσεις- τη ζωή σου;