50 χρόνια “Taxi Driver” – Η σκηνή και οι τρεις λέξεις που έκαναν την ταινία θρυλική

Το “Taxi Driver” το πρωτοποριακό θρίλερ του Μάρτιν Σκορσέζε κλείνει αυτή την εβδομάδα μισό αιώνα ζωής. Ακόμη και μετά από πέντε δεκαετίες δημοφιλίας, επιρροής και αναγνώρισης, το Taxi Driver έχει μείνει κυρίως στην μνήμη των θεατών για μια φράση τριών λέξεων του Ρόμπερτ Ντε Νίρο που υποδύεται τον  Τράβις Μπικλ: «Σε εμένα μιλάς;».

Ο Τράβις, πρώην πεζοναύτης που έγινε οδηγός ταξί, κοιτάζει το είδωλό του στον καθρέφτη και αποτυπώνει τη σταδιακή του κατάρρευση μέσα στον υπαρξιακό εφιάλτη της Νέας Υόρκης της δεκαετίας του ’70.

Η σκηνή αυτή έχει μείνει ανεξίτηλη στη μνήμη των θεατών, αλλά καθώς το Taxi Driver γιορτάζει τα 50 χρόνια του από την κυκλοφορία του στις αμερικανικές αίθουσες (8 Φεβρουαρίου 1976), συχνά επισκιάζει άδικα το υπόλοιπο έργο.

Το Taxi Driver παρακολουθεί την εφιαλτική προσπάθεια του Τράβις να προσαρμοστεί στην καθημερινή ζωή μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ. Η προσπάθεια αυτή σαμποτάρεται από την αϋπνία, τον αλκοολισμό και μια Νέα Υόρκη γεμάτη εμπόρους ναρκωτικών, πορνοσινεμά, σκουπίδια και βία.

Δουλεύοντας ως οδηγός ταξί, αναπτύσσει εμμονικό ενδιαφέρον για την Μπέτσι (Σίμπιλ Σέπερντ), μια νέα γυναίκα που εργάζεται για την εκλογή του Δημοκρατικού υποψηφίου Τσαρλς Παλαντάιν (Λέοναρντ Χάρις). Όταν εκείνη τον απορρίπτει μετά από ένα αδέξιο ραντεβού σε κινηματογράφο Χ-rated, ο Τράβις κυριεύεται από βίαιες παρορμήσεις, οπλίζεται και γυμνάζεται μανιωδώς. Μετά από τυχαίες συναντήσεις με την κακοποιημένη και εθισμένη Ίρις (Τζόντι Φόστερ), αποφασίζει να τη σώσει από τον εγκληματία Σπορτ (Χάρβεϊ Καϊτέλ), που τη σπρώχνει στην πορνεία.

Η ταινία ξεχωρίζει για τις σκηνές ωμής βίας και την πρωτοποριακή οπτική της γλώσσα, αλλά πέρα από τη διάσημη σκηνή στον καθρέφτη, υπάρχουν πολλές αξέχαστες στιγμές. Ιδιαίτερα, μια σύντομη σκηνή σε έναν διάδρομο με τηλεφωνικό θάλαμο αποτελεί το πιο σημαντικό παράδειγμα οπτικής ιδιομορφίας του φιλμ, αποκαλύπτοντας μια ευρωπαϊκή αισθητική σε ένα βαθιά αμερικανικό δράμα και συμπυκνώνοντας τη μοναχική μελαγχολία του Τράβις.

“Taxi Driver”: Η σκηνή που έρχεται σε αντίθεση με τους κανόνες του κλασικού Χόλιγουντ

Η σκηνή αυτή εμφανίζεται περίπου στο ένα τρίτο της ταινίας, κλείνοντας την πρώτη πράξη. Ο Τράβις καλεί την Μπέτσι από έναν τηλεφωνικό θάλαμο μετά από το ακατάλληλο ραντεβού που την πλήγωσε. Της ζητά μια δεύτερη ευκαιρία, αλλά εκείνη παραμένει αμετακίνητη.

Η σκηνή θα μπορούσε να γυριστεί με τον κλασικό μελοδραματικό τρόπο, κρατώντας την κάμερα πάνω στον Τράβις τη στιγμή που συνειδητοποιεί ότι έχασε την ευκαιρία του. Ο Σκορσέζε αποφεύγει το προφανές. Ο διευθυντής φωτογραφίας Μάικλ Τσάπμαν κινεί αργά την κάμερα μακριά από τον Τράβις, καταλήγοντας σε έναν άδειο διάδρομο με μια ανοιχτή πόρτα στο βάθος, που οδηγεί στον νυχτερινό δρόμο. Ο χώρος, η είσοδος του θεάτρου Ed Sullivan στο Μπρόντγουεϊ, είναι φθαρμένος, απελπιστικός, με θέα στον πολύβουο σκοτεινό δρόμο της πόλης.

Ο θεατής ακούει την αντίδραση του Τράβις στην απόρριψη εκτός πλάνου, πριν κλείσει το τηλέφωνο και επιστρέψει στο πλάνο, περπατώντας με την πλάτη προς την κάμερα. Το πλάνο αυτό έρχεται σε αντίθεση με τους κανόνες του κλασικού Χόλιγουντ και αποτυπώνει την αποξένωση και τη μελαγχολία του ήρωα. Η κάμερα μοιάζει να μην αντέχει τον πόνο του, προσφέροντάς του για λίγο αξιοπρέπεια που η κοινωνία γύρω του σπάνια του παραχωρεί.

Ο σεναριογράφος Πολ Σρέιντερ θυμάται στο BBC ότι ο Σκορσέζε επέκτεινε την ιδέα της σκηνής πέρα από το σενάριο: «Ήταν ο Μάρτι σε όλο του το μεγαλείο», λέει. «Όταν είδα τα πλάνα, τον ρώτησα γιατί το έκανε έτσι. Μου είπε ότι ήταν τόσο οδυνηρό να τον κοιτάζει, που ήθελε να απομακρυνθεί. Και τότε σκέφτηκε: γιατί να μην το κάνει και η κάμερα;»

Σε συνέντευξή του στον Στίβεν Κόλμπερτ τον Ιανουάριο του 2024, ο Σκορσέζε δήλωσε ότι το ύφος ολόκληρης της ταινίας ξεκίνησε από αυτή τη σκηνή: «Ήταν το πρώτο πλάνο που σκέφτηκα… Από εκεί προέκυψε όλο το στυλ του φιλμ».

Ο ιστορικός κινηματογράφου Μαρκ Κάζινς εξηγεί ότι η επιλογή αυτή αντλεί από την ευρωπαϊκή παράδοση: «Το μελόδραμα πλησιάζει, το Taxi Driver απομακρύνεται», λέει. «Είναι η πιο γαλλική στιγμή του Σκορσέζε».

Συνοψίζοντας τη δύναμη της σκηνής, ο Κάζινς λέει: «Αυτό το πλάνο δεν αφορά μόνο τη μοναξιά του Τράβις — αφορά τη δική μας». Ο Τράβις, συνήθως υπερήφανος και αλαζόνας, εμφανίζεται εδώ ευάλωτος και η κάμερα του επιτρέπει να επεξεργαστεί τον πόνο της απόρριψης και της απομόνωσης — ένα καθολικό συναίσθημα που όλοι κατανοούμε.