Συμπληρώματα διατροφής: Πώς επηρεάζουν τον καρκίνο

Τα περισσότερα συμπληρώματα διατροφής δεν είναι επιβλαβή. Ωστόσο, ορισμένα πρέπει να λαμβάνονται με προσοχή, ιδίως από συγκεκριμένες ομάδες ασθενών.

Ο Μikkael A. Sekeres, MD, MS, επικεφαλής του Τμήματος Αιματολογίας και καθηγητής Ιατρικής στο Sylvester Comprehensive Cancer Center του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι, εξειδικεύεται στη θεραπεία ασθενών με καταστολή του ανοσοποιητικού λόγω λευχαιμίας ή άλλων καρκίνων που επηρεάζουν τα κύτταρα του μυελού των οστών.

Όπως περιγράφει, πρόσφατα εξέταζε τη φαρμακευτική αγωγή μιας ασθενούς του, όταν εκείνη του έδειξε φωτογραφία από ένα μπουκάλι χαπιών, στην ετικέτα του οποίου αναγραφόταν ότι περιείχε αντιοξειδωτικά.

«Το παίρνω για να ενισχύσω το ανοσοποιητικό μου σύστημα», του είπε. «Θέλω να βεβαιωθώ ότι είναι ασφαλές να το λαμβάνω μαζί με τα άλλα φάρμακά μου».

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, από 64% έως 81% των ατόμων με διάγνωση καρκίνου χρησιμοποιούν συμπληρώματα διατροφής.

Σχεδόν οι μισοί δεν ενημερώνουν τους γιατρούς τους, γι’ αυτό και ο ίδιος δηλώνει ότι εκτίμησε το γεγονός πως η ασθενής του ζήτησε τη γνώμη του. Στον γενικό πληθυσμό, περίπου το 50% αναφέρει ότι λαμβάνει συμπληρώματα, πολλά από τα οποία διαφημίζονται ως μέσα πρόληψης του καρκίνου.

Ισχύει όμως αυτό; Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τη σχέση καρκίνου και συμπληρωμάτων;

Είναι ασφαλή τα συμπληρώματα; Και πόσο αποτελεσματικά είναι;

Σε αντίθεση με τα συνταγογραφούμενα και τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα, τα συμπληρώματα διατροφής δεν ρυθμίζονται αυστηρά από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των ΗΠΑ, ούτε από τον αντίστοιχο, τον ΕΜΑ, της Ευρώπης.

Οι κατασκευαστές που εισάγουν νέα συστατικά οφείλουν να υποβάλλουν προειδοποίηση ασφάλειας πριν από τη διάθεση στην αγορά, δηλώνοντας ότι το προϊόν «αναμένεται εύλογα να είναι ασφαλές» όταν χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες της ετικέτας.

Ωστόσο, ο FDA μπορεί να παρέμβει μόνο εφόσον προκύψουν ζητήματα ασφάλειας μετά την κυκλοφορία του προϊόντος.

Δεν υπάρχει απαίτηση απόδειξης αποτελεσματικότητας στα συμπληρώματα διατροφής. Επομένως, εάν ένα συμπλήρωμα δεν έχει δοκιμαστεί σε κλινική μελέτη, δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν πράγματι λειτουργεί.

Αν ένας κατασκευαστής ισχυρίζεται ότι το προϊόν επηρεάζει τη δομή ή τη λειτουργία του ανθρώπινου σώματος (π.χ. «το ασβέστιο ενισχύει τα οστά»), πρέπει να ενημερώσει τον FDA και να συμπεριλάβει αποποίηση ευθύνης ότι ο οργανισμός δεν έχει αξιολογήσει τον ισχυρισμό.

Παρότι οι εταιρείες οφείλουν να τηρούν αυστηρές προδιαγραφές ορθής παραγωγικής πρακτικής (GMP) και ο FDA έχει δικαίωμα επιθεώρησης, παραπλανητικοί ισχυρισμοί και εσφαλμένες ετικέτες εξακολουθούν να εμφανίζονται στην αγορά.

Το 2015, για παράδειγμα, το γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα της Πολιτείας της Νέας Υόρκης διαπίστωσε ότι τέσσερα στα πέντε φυτικά συμπληρώματα που πωλούνταν σε μεγάλες αλυσίδες δεν περιείχαν κανένα από τα βότανα που αναγράφονταν στην ετικέτα. Συχνά αποτελούνταν από φθηνά πληρωτικά υλικά, όπως σκόνη ρυζιού ή άλλα φυτικά υποπροϊόντα, και αποσύρθηκαν από την αγορά.

Μπορούν τα συμπληρώματα να προλάβουν τον καρκίνο;

Σε γενικές γραμμές, όταν τα συμπληρώματα διατροφής έχουν μελετηθεί αυστηρά σε κλινικές δοκιμές, δεν έχει αποδειχθεί ότι προλαμβάνουν τον καρκίνο.

Παλαιότερες επιδημιολογικές και εργαστηριακές μελέτες είχαν δημιουργήσει την εντύπωση ότι τα αντιοξειδωτικά, όπως το β-καροτένιο, ενδέχεται να μειώνουν τον κίνδυνο καρκίνου.

Ωστόσο, μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες με χιλιάδες συμμετέχοντες, όπου οι μισοί έλαβαν συμπλήρωμα και οι υπόλοιποι εικονικό φάρμακο, έδειξαν ότι το β-καροτένιο δεν προλαμβάνει την υποτροπή καρκίνου του δέρματος ή μειώνει συνολικά τα ποσοστά καρκίνου.

Αντίστοιχα, άλλες έρευνες δεν κατέδειξαν ότι το β-καροτένιο ή άλλα αντιοξειδωτικά, όπως η βιταμίνη C και η βιταμίνη Ε, προλαμβάνουν τα αδενώματα του παχέος εντέρου (πολύποδες που μπορεί να εξελιχθούν σε καρκίνο), ούτε ότι τα συγκεκριμένα συμπληρώματα, το σελήνιο ή η βιταμίνη Α προλαμβάνουν γαστρεντερικούς καρκίνους.

Δεν διαπιστώθηκε επίσης προστατευτική δράση έναντι του καρκίνου του πνεύμονα.

Αναλύσεις που εξέτασαν χωριστά άνδρες και γυναίκες κατέληξαν σε παρόμοια συμπεράσματα. Σε μελέτη με περισσότερες από 8.000 γυναίκες, οι βιταμίνες C και E δεν μείωσαν τα συνολικά ποσοστά καρκίνου.

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας Women’s Health Initiative, σε περισσότερες από 36.000 γυναίκες, η λήψη βιταμίνης D ή ασβεστίου δεν επηρέασε ούτε τα ποσοστά καρκίνου του παχέος εντέρου ούτε τη συνολική επίπτωση καρκίνου.

Αντίστοιχα, σε μελέτες με περισσότερους από 35.000 υγιείς άνδρες, η βιταμίνη Ε και το σελήνιο δεν απέτρεψαν την εμφάνιση καρκίνου του προστάτη, ούτε σε άνδρες με προκαρκινικές αλλοιώσεις.

Μπορούν τα συμπληρώματα διατροφής να αυξήσουν τον κίνδυνο καρκίνου;

Τα περισσότερα συμπληρώματα δεν είναι επιβλαβή. Ορισμένα, όμως, απαιτούν προσοχή.

Σε μεταγενέστερη ανάλυση της μελέτης με 35.000 υγιείς άνδρες που έλαβαν σελήνιο ή/και βιταμίνη Ε, διαπιστώθηκε ότι όσοι λάμβαναν βιταμίνη Ε είχαν 17% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη σε σύγκριση με όσους έλαβαν εικονικό φάρμακο.

Το β-καροτένιο, που δεν απέδειξε σημαντικό όφελος στην πρόληψη, φάνηκε σε ορισμένες αναλύσεις να αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα και του στομάχου, ιδιαίτερα στους καπνιστές.

Σε άλλη μελέτη, άτομα που έλαβαν φυλλικό οξύ για την πρόληψη πολυπόδων στο παχύ έντερο δεν ωφελήθηκαν, ενώ οι άνδρες που έπαιρναν το συμπλήρωμα είχαν υπερδιπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη σε σχέση με την ομάδα του εικονικού φαρμάκου.

Ασφαλώς, όσοι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για αυτούς τους τύπους καρκίνου θα πρέπει να αποφεύγουν τα συγκεκριμένα συμπληρώματα. Τι ισχύει όμως για όσους έχουν ήδη διαγνωστεί με καρκίνο;

Σε μελέτη με περισσότερες από 1.100 γυναίκες με καρκίνο μαστού που υποβάλλονταν σε χημειοθεραπεία, όσες λάμβαναν αντιοξειδωτικά πριν και κατά τη διάρκεια της θεραπείας εμφάνισαν υψηλότερο κίνδυνο υποτροπής, ενώ η λήψη πολυβιταμίνης δεν είχε επίδραση.

Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι τα αντιοξειδωτικά μπορεί να εξουδετερώνουν μέρος της αντικαρκινικής δράσης της χημειοθεραπείας. Επιπλέον, τα συμπληρώματα μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός μεταβολίζει τα αντικαρκινικά φάρμακα, ενδεχομένως μειώνοντας την αποτελεσματικότητά τους ή επιδεινώνοντας τις παρενέργειες.

«Υπάρχουν ακόμη πολλά που δεν γνωρίζουμε για τα πιθανά οφέλη ή τους κινδύνους των συμπληρωμάτων διατροφής», επισημαίνει ο Sekeres. «Το ελάχιστο που μπορεί να κάνει κάποιος είναι να ενημερώνει τον γιατρό του για κάθε βιταμίνη ή συμπλήρωμα που λαμβάνει χωρίς συνταγή, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν προκαλεί βλάβη και δεν παρεμβαίνει στη θεραπεία που του έχει χορηγηθεί», καταλήγει ο Μikkael A. Sekeres.