Οι λόγοι ανησυχίας για τη διεθνή επενδυτική θέση των ΗΠΑ

Εγκαταλείπει άραγε ο κόσμος τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία; Αυτό είναι ένα ερώτημα που έχουν θέσει πολυάριθμοι σχολιαστές, αφότου ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξαπέλυσε εμπορικούς δασμούς πέρυσι – και επιτέθηκε εξίσου σε πρώην συμμάχους και εχθρούς.

Και πρόσφατα έχουν εμφανιστεί ορισμένα σημάδια ανησυχίας: μια νέα έρευνα της Bank of America υποδηλώνει ότι η διάθεση των επενδυτών απέναντι στο δολάριο επιδεινώνεται· ένα δανέζικο συνταξιοδοτικό ταμείο απομακρύνεται από τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα · και ορισμένοι επενδυτές στρέφονται σε μετοχές εκτός ΗΠΑ και εκτός τεχνολογικού κλάδου, επειδή υπάρχει τόσο μεγάλη συγκέντρωση – και υπερβολικός ενθουσιασμός- γύρω από την τεχνολογία στους αμερικανικούς δείκτες.

Αυτή την εβδομάδα, όμως, προέκυψαν νέα στοιχεία που έρχονται ως σημαντική προειδοποίηση: το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ανέφερε ότι οι ξένοι επενδυτές αγόρασαν καθαρά 1,55 τρισ. δολάρια σε μακροπρόθεσμα αμερικανικά χρηματοοικονομικά στοιχεία το 2025, ποσό αυξημένο – ναι, αυξημένο – από τα 1,18 τρισ. δολάρια το 2024. Από αυτά, τα 442,7 δισ. δολάρια αφορούσαν κρατικά ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, ενώ τα 658,5 δισ. δολάρια αφορούσαν μετοχές.

Τι συνεπάγεται αυτό; Ένα προφανές συμπέρασμα είναι ότι οι ανησυχίες περί μαζικής φυγής κεφαλαίων από την αμερικανική αγορά είναι επί του παρόντος υπερβολικοί, ό,τι κι αν πιστεύει ο κόσμος για τον Τραμπ.

Όμως, υπάρχει και ένα άλλο ζήτημα, πιο μακροπρόθεσμο, που σηκώνει κουβέντα: το πού βρίσκεται η Αμερική επενδυτικά σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο. Γιατί έτσι όπως έχουν πάρει την πάνω βόλτα οι τεχνολογικές μετοχές τα τελευταία χρόνια, το οικονομικό σύστημα έχει αλλάξει ριζικά με τρόπο που προκαλεί σοκ. Και ενώ αυτή η τεράστια αλλαγή περνάει στα ψιλά γράμματα, γεννιέται το ερώτημα: τι θα γίνει αν στο μέλλον τα λεφτά αρχίσουν να φεύγουν πάλι πίσω;

Το όλο ζήτημα κρύβεται σε αυτό που λένε “καθαρή διεθνή επενδυτική θέση” (NIIP). Με απλά λόγια, είναι ένα νούμερο που μετράει τη διαφορά ανάμεσα στα περιουσιακά στοιχεία που έχουν οι Αμερικανοί στο εξωτερικό και σε αυτά που έχουν οι ξένοι μέσα στην Αμερική – όπως το εξηγεί χαρακτηριστικά και μια ανάλυση της Federal Reserve του Σεντ Λούις.

Οργανισμοί όπως το Brookings Institution παρακολουθούν αυτές τις ροές χρήματος με θρησκευτική ευλάβεια. Όμως, όσοι δεν είναι οικονομολόγοι (όπως ο Τραμπ) συνήθως τους γράφουν στα παλιά τους τα παπούτσια, γιατί το NIIP είναι μια πολύ θολή έννοια. Μάλιστα, κάποιοι οικονομολόγοι, όπως ο Brad Setser, πιστεύουν ότι το νούμερο αυτό είναι “πειραγμένο” λόγω των κόλπων που κάνουν οι εταιρείες για να γλιτώνουν φόρους.

Οικονομολόγοι από την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (Stefan Avdjiev, Tsvetelina Nenova and Marjorie Santos) συνεργάζονται τώρα με την Kristin Forbes του MIT για να φτιάξουν ένα καλύτερο μοντέλο για το NIIP – και τα αποτελέσματα που βγάζουν σε αφήνουν με το στόμα ανοιχτό.

Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Forbes πριν από 20 χρόνια η καθαρή επενδυτική θέση της Αμερικής
ήταν στο -11% του ΑΕΠ της. Αυτό σήμαινε ότι η αξία των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων που κατείχαν ξένοι ήταν ελαφρώς μεγαλύτερη από τα περιουσιακά στοιχεία που κατείχαν Αμερικανοί στο εξωτερικό, χωρίς τα εμπορικά ελλείμματα, το χρέος των ΗΠΑ και εξαιρουμένων των κερδών από εγχώριες και διεθνείς επενδύσεις.

Όμως, τα τελευταία στοιχεία (τέλη του 2024) δείχνουν ότι αυτό το αρνητικό NIIP έχει εκτοξευθεί στο 91% του αμερικανικού ΑΕΠ. Και το περίεργο είναι ότι αυτό δεν οφείλεται πραγματικά ούτε στο εμπορικό έλλειμμα, ούτε καν στο ότι οι ξένοι αγοράζουν το αμερικανικό χρέος.

Αντίθετα, ο μεγάλος “ένοχος” είναι το γεγονός ότι από το 2019 μέχρι το 2024, οι αμερικανικοί χρηματιστηριακοί δείκτες ανέβηκαν κατά 83%, ενώ οι δείκτες εκτός Αμερικής ανέβηκαν μόλις 9%. Αυτό σημαίνει ότι δημιουργήθηκε πολύ περισσότερος πλούτος για τους ξένους που έχουν αμερικανικές μετοχές, παρά το αντίστροφο.

Έτσι, την ώρα που το αρνητικό NIIP της Αμερικής έχει πάρει την ανηφόρα, χώρες όπως η Νορβηγία, η Κίνα, η Ιαπωνία, ο Καναδάς, η Νότια Αφρική και η Σουηδία έχουν πολύ γερά “κομπόδεμα” (θετικά NIIP). Και αυτές οι διαφορές σχεδόν σίγουρα μεγάλωσαν κι άλλο μέσα στο 2025, αφού τα αμερικανικά χρηματιστήρια δεν σταμάτησαν να ανεβαίνουν.

Έχει όμως καμία σημασία αυτό; Κάποιοι οικονομολόγοι μπορεί να σου πουν “όχι”, αφού το NIIP είναι μια θεωρητική λογιστική έννοια. Άλλωστε, ο Τραμπ τρελαίνεται να πανηγυρίζει για την εκτόξευση των αμερικανικών μετοχών.

Αλλά το μήνυμα που πρέπει να κρατήσουμε από αυτή την ιστορία είναι ότι αν η αμερικανική “φούσκα” της τεχνολογίας σκάσει, ο κρότος θα απλωθεί πολύ έξω από την Αμερική. Το Forbes υπολογίζει, για παράδειγμα, ότι αν οι τιμές των αμερικανικών μετοχών και οι ξένες επενδύσεις γυρίσουν στα επίπεδα του 2019, τότε η Νορβηγία, ο Καναδάς, η Σουηδία και η Κίνα θα δουν τις επενδύσεις τους να χάνουν αξία ίση με το 20% έως 40% του ΑΕΠ τους. Ουπς.
Ένα δεύτερο σημείο είναι ότι πρέπει να δούμε πιο προσεκτικά το λεγόμενο “εξωφρενικό προνόμιο” της Αμερικής – μια ατάκα που είχε θέσει ο πρώην Γάλλος πρόεδρος, Βαλερί Ζισκάρ ντ’Εσταίν. Ο ίδιος εξέφραζε τη δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι οι ξένοι επενδυτές ήταν υποχρεωμένοι να αγοράζουν διαρκώς το αμερικανικό χρέος, παρά τη δημοσιονομική ασυδοσία των ΗΠΑ, λόγω της ιδιότητας του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος. Αυτό το σχήμα έμοιαζε σαν οι υπόλοιπες χώρες να επιδοτούν τις Ηνωμένες Πολιτείες, επιτρέποντάς τους να ζουν πάνω από τις πραγματικές τους δυνατότητες.

Ωστόσο, τα δεδομένα της Καθαρής Διεθνούς Επενδυτικής Θέσης (NIIP) καταδεικνύουν ότι “αυτό το εξωφρενικό προνόμιο έχει [πλέον] αντιστραφεί, τείνοντας να μετατραπεί σε μια “γενναιόδωρη παροχή” των ΗΠΑ προς τον υπόλοιπο κόσμο, όπως αναφέρει το Forbes. Ή, όπως επισημαίνει μια μελέτη του 2022 από τους οικονομολόγους Andrew Atkeson, Jonathan Heathcote και Fabrizio Perri “Οποιοδήποτε εκ των υστέρων ‘προνόμιο’ ενδέχεται να απολάμβαναν προηγουμένως οι κάτοικοι των ΗΠΑ, έχει πλέον εξαλειφθεί.

Οι μη Αμερικανοί ενδέχεται να αντιμετωπίσουν αυτή την κατάσταση με αδιαφορία. Ωστόσο, το ουσιαστικό σημείο είναι το εξής: κάτω από το τρέχον κλίμα ηρεμίας, το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό μας σύστημα μαστίζεται από εντυπωσιακές και συχνά παραγνωρισμένες ανισορροπίες. Ίσως αυτές να εξομαλυνθούν σταδιακά (σε κάποιο βαθμό) εάν το δολάριο υποχωρήσει φέτος ή εάν οι μετοχές του τεχνολογικού κλάδου σημειώσουν πτώση. Μη βασίζεστε όμως σε αυτό. Ενόσω οι διεθνείς επενδυτές συνεχίζουν να συρέουν μαζικά προς τις ΗΠΑ, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν κόσμο εξαιρετικά ανισομερή.