Ο επικίνδυνος οίκτος της Κερασίας Σαμαρά

Το μοναδικό μυθιστόρημα του Stefan Zweig, «Επικίνδυνος Οίκτος», που κυκλοφόρησε το 1939, ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα μυθιστορήματα στον κόσμο, μεταφέρεται για πρώτη φορά στην ελληνική θεατρική σκηνή, σε διασκευή και σκηνοθεσία Κερασίας Σαμαρά.

Με φόντο την παρηκμασμένη πολυτέλεια της Αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας και το αυστηρό στρατιωτικό περιβάλλον, ο ανεκπλήρωτος έρωτας ανάμεσα σ’ έναν αξιωματικό και σε μια πλούσια, παράλυτη κοπέλα σκιαγραφεί συναρπαστικά την καταστροφική αδυναμία του ανθρώπου να ξεπεράσει τα όριά του, για χάρη της ανθρωπότητας.

Μία σαγηνευτική ερωτική ιστορία, στην οποία πρωταγωνιστούν η φονική απώθηση της αλήθειας, η απειλή του πολέμου, ο ναρκισσισμός του ευεργέτη, η δύναμη του πλούτου και η έκπτωση της τιμής και του έρωτα.
Η ανατομία του οίκτου, η σωματική παράλυση και η ψυχική παραλυσία, ο ανεκπλήρωτος έρωτας, ο επικείμενος πόλεμος, ο πόθος της αποδοχής, το ψέμα, η ανθρώπινη δειλία, ο πλούτος που εξαγοράζει την αγάπη, η ηδονή της εξουσίας συνθέτουν δραματικές σκηνές, που ερμηνεύουν οι ηθοποιοί: Κώστας Αρζόγλου, Χίλντα Ηλιοπούλου, Βίκυ Μαραγκάκη, Βασίλης Μήλιος, Χάρης Παπαδόπουλος και Μαρία Φραγγεδάκη.

Η ζωντανή μουσική από τον συνθέτη Τάκη Μπαρμπέρη, καθώς και η επί σκηνής αφήγηση από την Κερασία Σαμαρά συμπληρώνουν ένα πολύπτυχο θέαμα, που ολοκληρώνεται με το εικαστικό σκηνικό της ζωγράφου και χαράκτριας Εύας Μελά, αλλά και με τους φωτισμούς του Γιώργου Μπούχρα.

Η Κερασία Σαμαρά εξομολογείται τι ήταν αυτό που την έκανε να επιλέξει τον «Επικίνδυνο Οίκτο», το μοναδικό μυθιστόρημα του Zweig, για την πρώτη του θεατρική μεταφορά στην Ελλάδα: “Ο λόγος ήταν αρχικά προσωπικός, αφού ο Επικίνδυνος Οίκτος υπήρξε το αγαπημένο μου μυθιστόρημα. Το έχω διαβάσει πολλές φορές στη διάρκεια της ζωής μου, σε πολύ διαφορετικές ηλικίες και κάτω από πολύ διαφορετικές συνθήκες. Κάθε φορά το έβρισκα εξ ίσου συναρπαστικό.

Ένιωσα την επιθυμία να το μοιραστώ με τους θεατρικούς μου φίλους, τους θεατές μας. Πρέπει, όμως, να πω ότι ο λόγος που επέλεξα να το κάνω αυτήν τη χρονική στιγμή είναι ασφαλώς η, τότε, προφητική του διάσταση, σε σχέση με τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Αποτελεί μια εναγώνια αντιπολεμική κραυγή του Zweig και νομίζω πως είναι ή στιγμή για τέτοιου είδους «κραυγές»”.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία στη θεατρική απόδοση του; Η επιλογή των αποσπασμάτων. Πρόκειται για 450 αριστουργηματικές σελίδες. Τι να κρατήσει και τι να αποκλείσει κανείς… Αισθανόμουν, κάθε φορά που επέλεγα, ότι στερούσα από τους θεατές κάτι πολύτιμο, που ο συγγραφέας το αγαπούσε. Μόνο η Μουσική, που συνοδεύει όλη την παράσταση, μπόρεσε να μου απαλύνει αυτό το αίσθημα ενοχής, αφού, μ’ έναν αρχέγονο τρόπο, περιλαμβάνει κάθε τι άφατο.

Σκιαγραφήστε μας τους ήρωές του…
ΑΝΤΟΝ Χάρης Παπαδόπουλος: Νεαρός αξιωματικός του ιππικού, άπραγος και αφελής, γοητεύεται και μαγνητίζεται από τα βαθιά αισθήματα, παρασύρεται από τον οίκτο του και την αέναη αίσθηση του χρέους.

ΕΝΤΙΘ Μαρία Φραγγεδάκη: Η κόρη του πλούσιου Κεκεσφάλβα, ανάπηρη από τη μέση και κάτω τα τελευταία πέντε χρόνια. Ενθουσιώδης, νευρική, ανυπόμονη, κακομαθημένη, πολύ ειλικρινής και οξυδερκής για το νεαρό της ηλικίας της.

ΛΑΓΙΟΣ ΦΟΝ ΚΕΚΕΣΦΑΛΒΑ Κώστας Αρζόγλου:  Ο πατέρας της Έντιθ, αριστοκράτης, πλούσιος γαιοκτήμονας. Πολύ ηλικιωμένος και άρρωστος. Τυφλά αφοσιωμένος στο παιδί του, μελαγχολικός, επίμονος, ευγενικός, αποφασισμένος να κάνει τα αδύνατα δυνατά, για να βρει γιατρειά η μοναχοκόρη του.

ΙΛΟΝΑ Βίκυ Μαραγκάκη: Η όμορφη, λαμπερή εξαδέρφη της Έντιθ. Ζει με τους Κεκεσφαλβα, για να βοηθάει την Έντιθ. Καλόψυχη, υπομονετική και διακριτική, πάντοτε χαμογελαστή, αλλά και βαθιά πληγωμένη από την μακρόχρονη σκοτεινή τροπή, που έχει πάρει η ζωή της.

ΓΙΑΤΡΟΣ ΚΟΝΤΟΡ Βασίλης Μήλιος: Αγωνιωδώς αφοσιωμένος στην αναζήτηση νέων θεραπειών για τους ασθενείς του, συχνά άγαρμπος και άξεστος, ατημέλητος, παρεξηγήσιμος, συντρέχει όλους όσοι τον αναζητούν, όλες τις ώρες της ημέρας και της νύχτας, συχνά χωρίς πληρωμή.

ΚΛΑΡΑ Χίλντα Ηλιοπούλου: Η σύζυγος του γιατρού Κόντορ. Είναι τυφλή. Υπήρξε ασθενής του, αλλά δεν κατάφερε να την γιατρέψει. Λατρεύει τον Κόντορ είναι υπερπροστατευτική απέναντί του.

ΑΦΗΓΗΤΡΙΑ Κερασία Σαμαρά: Ο σημερινός άνθρωπος διαβάζει τον ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ ΟΙΚΤΟ, του Stefan Zweig, παρασύρεται σε σχέσεις και αισθήματα, καθώς βυθίζεται στα πάθη των ηρώων του. Ακούει την κραυγή αγωνίας του συγγραφέα.

Η ΜΟΥΣΙΚΗ από τον Τάκη Μπαρμπέρη: Η υπόγεια φωνή του έργου, η ροή του ποταμού των αισθημάτων, ο νους και η καρδιά του μυθιστορήματος. Η κραυγή του σύγχρονου Ανθρώπου, της Λογικής και της Τέχνης, απέναντι στον πόλεμο, την ανθρωποφαγία του Κέρδους και την σκληρότητα του κόσμου.

«…Για πρώτη φορά κατάλαβα πως το μεγαλύτερο κακό στον κόσμο δεν γίνεται απ’ τη βαρβαρότητα, μα απ’ την αδυναμία…» Το σχολιάζετε;

Όλοι έχουμε εμπειρία από το πόσο δύσκολο είναι να σταθείς απέναντι στην κοινή γνώμη, στα παραδεδομένα, σ’ αυτό που περιμένουν οι άλλοι από σένα, σ’ αυτό που υποτίθεται πως είναι κοινωνικά σωστό. Ο «γιατρός» του έργου λέει κάποια στιγμή «καμιά φορά, το μαχαίρι είναι η ηπιότερη μέθοδος», εννοώντας πως η αλήθεια συχνά πονάει, αλλά δεν παρασύρει σαν χιονοστιβάδα, τον άνθρωπο, στην Απώλεια.

Κάπου εκεί βρίσκεται και το νόημα της ανάληψης της ατομικής ευθύνης, όπως το θέτει ο συγγραφέας: στη δύναμη και την ακεραιότητα που χρειάζεται, για να σταθείς με αληθινό θάρρος απέναντί στην αλήθεια σου, όποια κι αν είναι, ακόμη κι αν είναι ευτελής. Και να απομακρύνεις τους άλλους έτσι από κοντά σου, ώστε να μην κινδυνεύσουν, αλλά να μην καταστραφείς ούτε κι εσύ ο ίδιος από την ματαίωση της προσδοκίας τους.

Πόσο επικίνδυνος είναι αυτός ο Οίκτος σήμερα;
Ο αληθινός οίκτος μάλλον βάλλεται στις μέρες μας. Η συμπόνια, η ευσπλαχνία, όπως κι αν το μεταφράσει κανείς, έχει πληγεί από την αποκάλυψη σκανδάλων, από την απόσταση που πήραμε ο ένας από τον άλλον, από τον κυνισμό που έφερε η αθρόα πληροφορία, από την εικόνα, που πλέον δεν συγκλονίζει, αφού είναι καταιγιστική.

Οι εποχές παρέσυραν τα αισθήματα καθώς και τους τύπους, αλλά και την αίσθηση χρέους, που διέπει το έργο μας. Όμως, ο συγγραφέας μιλά για τον κίνδυνο του άγονου, του ναρκισσιστικού οίκτου ενός «ευεργέτη», που παίρνει τις αποστάσεις του, που δεν φθάνει μέχρι το τέλος. Αυτός είναι ο επικίνδυνος οίκτος, αυτός ακριβώς που επιλέγουμε σήμερα: μία δακρυσμένη φατσούλα στα social media. Πάντοτε θα υπάρχει κίνδυνος για τον άνθρωπο που είναι αληθινά διαθέσιμος απέναντι στους άλλους, αλλά και για τον άνθρωπο που δέχεται μια δήθεν «ευεργεσία».

Πού τοποθετείτε την “ατομική ευθύνη” σήμερα; Είναι πράξη, είναι επιλογή, είναι κόστος;
Πάντα επιλογή. Και δύσκολη μάλιστα…

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Πρωτότυπη μετάφραση: Μιμίκα Κρανάκη
Σκηνοθεσία-Θεατρική απόδοση: Κερασία Σαμαρά
Σκηνικά -Κοστούμια-Εικαστική δημιουργία: Εύα Μελά, Άννα- Λουκίδη -Ανδρέου
Πρωτότυπη μουσική σύνθεση – Ζωντανή εκτέλεση: Τάκης Μπαρμπέρης
Φωτισμοί: Γιώργος Μπούχρας
Σχεδιασμός αφίσας-προγράμματος: Πέτρος Αργυρός
Βοηθός σκηνοθέτη: Τώνια Αποστόλου
Διεύθυνση παραγωγής: Τζένη Αναγνωστοπούλου
Κίνηση: Ρούλα Κουτρουμπέλη

Ερμηνεύουν οι ηθοποιοί: Κώστας Αρζόγλου, Χίλντα Ηλιοπούλου, Βίκυ Μαραγκάκη, Βασίλης Μήλιος, Χάρης Παπαδόπουλος, Κερασία Σαμαρά, Μαρία Φραγγεδάκη.
ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ συνθέτει και παίζει, ο Τάκης Μπαρμπέρης.