Χάρης Τσιόκας: Εκλογικά σενάρια – Τι και ποιους εξυπηρετούν

1. Η “εικονική” ανανέωση και ο αποπροσανατολισμός της συζήτησης

Στην πολιτική ατζέντα των ημερών, ως απάντηση στην πολύπλευρη κρίση, επανέρχεται από διάφορες πλευρές όχι το ζήτημα της αλλαγής πολιτικής, αλλά εκείνο της εναλλαγής προσώπων μέσω εκλογών και της λεγόμενης «ανανέωσης». Πρόκειται για μια «εικονική» αντιπαράθεση, που εξυπηρετεί όσους επιδιώκουν να αποσυνδέσουν τα πρόσωπα από το περιεχόμενο των πολιτικών που υπηρετούν.

Η πρόσφατη ειδησεογραφία των συστημικών κέντρων περιορίζει τη συζήτηση στην ενδεχόμενη αλλαγή του Πρωθυπουργού ή επιμέρους υπουργών της ΝΔ. Αποσιωπάται, ωστόσο, ότι το βασικό πρόβλημα αφορά το ίδιο το νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα, καθώς και τους πολιτικούς του εκφραστές (ΝΔ -Ακροδεξιά- δεξιά σοσιαλδημοκρατία).

Η ανανέωση στην πολιτική δεν μπορεί να εξαντλείται στα πρόσωπα. Οφείλει να αφορά πρωτίστως τις κοινωνικές και παραγωγικές ανάγκες. Με βάση αυτές πρέπει να κρίνονται και τα πρόσωπα που καλούνται να τις υλοποιήσουν.

2. Κρίση, κοινωνικές ανισότητες και εκλογικά σενάρια

Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών μεταβολών και ραγδαίων επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων, η έννοια της ανανέωσης αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο μόνο όταν συνδέεται με την αλλαγή ενός μοντέλου που διευρύνει τις ανισότητες, αποδυναμώνει την παραγωγή και οδηγεί την περιφέρεια σε ερήμωση.

Το δημογραφικό πρόβλημα και η μετανάστευση της νέας γενιάς αποτελούν ήδη σοβαρές προειδοποιήσεις. Την ίδια στιγμή, βασικά κοινωνικά αγαθά -υγεία, παιδεία, ασφάλιση, υποδομές- υποχωρούν απέναντι στην ιδιωτικοποίηση και την κερδοσκοπία. Το κράτος γίνεται ολοένα λιγότερο προσβάσιμο για τους πολλούς, πιο φιλικό για τους λίγους και πιο κατασταλτικό για την κοινωνία.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα κέντρα που επιδιώκουν να διατηρήσουν ρόλο στις εξελίξεις διαμορφώνουν σενάρια για την «επόμενη ημέρα»:

Ήδη ένα τμήμα των συστημικών κέντρων, επικαλούμενο και τις διεθνείς πολεμικές εξελίξεις, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο των επαναληπτικών εκλογών για υποχρεωτική μονοκομματική διακυβέρνηση. Στόχος ενός τέτοιου σεναρίου είναι να περιοριστεί το αίτημα για αλλαγή πολιτικής και να μετατοπιστεί η συζήτηση στη λεγόμενη «πολιτική σταθερότητα», μέσω επαναληπτικών εκλογών μέχρι να να οδηγήσουν σε μονοκομματική αυτοδυναμία.

Δεν είναι τυχαίο ότι τα κέντρα που ωφελούνται από την ασκούμενη πολιτική της ΝΔ εντάσσουν αυτό το ενδεχόμενο στην επικοινωνιακή τους ατζέντα. Επιδιώκουν να αποτρέψουν την ουσιαστική αντιπαράθεση εναλλακτικών προγραμμάτων διακυβέρνησης. Γνωρίζουν ότι όταν αυτή απουσιάζει, περιορίζεται η συμμετοχή των πολιτών και ενισχύονται τα κόμματα που στηρίζουν το υπάρχον σύστημα.

Έτσι, η «ανανέωση» περιορίζεται αφενός στην επικαιροποίηση της λαϊκής εντολής και αφετέρου συνοδεύεται από το επιχείρημα ότι οι επαναληπτικές εκλογές θα ενισχύσουν και το δεύτερο κόμμα – ένα σενάριο που αφορά κυρίως εσωκομματικές ισορροπίες και όχι τις ανάγκες της κοινωνίας.

Παράλληλα, εξετάζεται και μια δεύτερη εκδοχή για την επόμενη ημέρα των εκλογών, σε περίπτωση μη αυτοδυναμίας. Με δεδομένη την επιδίωξη διατήρησης της ίδιας πολιτικής, προωθείται το ενδεχόμενο η «ανανέωση» να εκτονωθεί μέσω «κυβερνήσεων ειδικού σκοπού», οι οποίες παρουσιάζονται ως λύσεις «σταθερότητας».

Η αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια οδηγεί τα ίδια κέντρα να εξετάζουν σοβαρά και αυτό το σενάριο. Στην πράξη, πρόκειται για μια μορφή συγκυβέρνησης -άμεση ή έμμεση- με τη στήριξη της ΝΔ, ώστε να διασφαλιστεί η συνέχιση της ίδιας πολιτικής

Τα σενάρια αυτά αλλοιώνουν τον χαρακτήρα των εκλογών και απομακρύνουν τη χώρα από μια βασική κατάκτηση της μεταπολίτευσης: την αντιπαράθεση προγραμμάτων που εκφράζουν διαφορετικές κοινωνικές πλειοψηφίες και καθιστούν τον πολίτη ενεργό και ουσιαστικό ρυθμιστή των εξελίξεων.

3. Η πρόκληση για τον προοδευτικό χώρο

Σε αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύεται με ένταση η ευθύνη του προοδευτικού χώρου.

Για να ενεργοποιηθεί το μεγάλο ποσοστό αποχής, που πλέον υπερβαίνει το 60%, είναι αναγκαίο να καταστεί σαφής και διακριτή μια εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.

Η ανανέωση, για να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο, πρέπει να συνδέεται με ένα συνεκτικό πολιτικό σχέδιο που θα απαντά σε κοινωνικές, παραγωγικές και εθνικές ανάγκες ανάταξης. Τα πρόσωπα οφείλουν να κρίνονται με βάση τη συμβολή τους σε αυτό το σχέδιο και όχι ως «άφθαρτοι» διαχειριστές μιας αποτυχημένης πορείας.

Η ανανέωση χρειάζεται να αποκτήσει χαρακτήρα κοινωνικής και πολιτικής ανασύνθεσης. Η πολιτική πρέπει να επανέλθει ως εργαλείο λύσεων στα χέρια της κοινωνίας.

Γι’ αυτό, στις επερχόμενες εκλογές, καθίσταται ζήτημα δημοκρατίας να ενισχυθεί εκλογικά μια πρόταση διακυβέρνησης που θα αποτρέπει την εμπλοκή της ΝΔ σε κυβερνητικά σχήματα, είτε «ειδικού σκοπού» είτε άλλης μορφής.

Είναι η στιγμή για μια ουσιαστική αλλαγή του κοινωνικού και παραγωγικού μοντέλου, σε συνδυασμό με μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.