Γιατί οι γυναίκες γεννούν ξαπλωμένες; Tι λένε οι ειδικοί

Συνήθως είναι πιο επικίνδυνο για τις γυναίκες να γεννούν ξαπλωμένες – τότε γιατί το κάνουν; Όλα οφείλονται σε έναν Γάλλο που έκρινε ότι ήταν πιο βολικό… για τους γιατρούς, γράφει το BBC.

Για χιλιάδες χρόνια, σε όλο τον κόσμο, οι γυναίκες γεννούσαν σε όρθια στάση – είτε γονατιστές είτε χρησιμοποιώντας ειδικά σκαμνιά και καρέκλες τοκετού, είτε σε βαθύ κάθισμα. Μάλιστα, το κάθισμα μπορεί να αυξήσει τη διάμετρο της λεκάνης κατά τουλάχιστον 2,5 εκατοστά, ενώ η αξιοποίηση της βαρύτητας διευκολύνει σημαντικά τον τοκετό.

Γιατί, λοιπόν, σήμερα τόσες πολλές γυναίκες γεννούν ξαπλωμένες ανάσκελα;

«Υπάρχει μια γενικευμένη άγνοια, τόσο μεταξύ των επαγγελματιών υγείας όσο και των εγκύων, σχετικά με τη φυσιολογία του τοκετού», λέει η Janet Balaskas, ιδρύτρια του Active Birth Centre στο Ηνωμένο Βασίλειο και συγγραφέας βιβλίων για τον έλεγχο της εμπειρίας του τοκετού από τις ίδιες τις μητέρες. Το 1982 δημοσίευσε ένα «μανιφέστο ενεργού τοκετού», που έγινε βασική αρχή του οργανισμού της.

«Σε όλο τον κόσμο και για χιλιάδες χρόνια, οι γυναίκες γεννούσαν αυθόρμητα σε όρθιες ή ημικάθιστες στάσεις», αναφέρει το μανιφέστο. «Ανεξαρτήτως φυλής ή πολιτισμού… οι ίδιες όρθιες στάσεις κυριαρχούν».

Ωστόσο, στις μεταβιομηχανικές κοινωνίες, οι περισσότερες γυναίκες γεννούν σε νοσοκομεία, ξαπλωμένες. «Αυτή η πρακτική είναι παράλογη, καθώς κάνει τον τοκετό πιο περίπλοκο και δαπανηρό χωρίς λόγο, μετατρέποντας μια φυσική διαδικασία σε ιατρικό γεγονός και τη γυναίκα σε παθητικό ασθενή», υποστηρίζει. «Κανένα άλλο είδος δεν υιοθετεί μια τόσο μειονεκτική στάση σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή».

Και άλλοι ειδικοί συμφωνούν. Στην πραγματικότητα, ο τοκετός σε ύπτια θέση είναι ένα «σχετικά σύγχρονο φαινόμενο», όπως έγραψε η καθηγήτρια μαιευτικής Hannah Dahlen το 2013.

Η εγκυμοσύνη ως “ασθένεια”

Μόνο τα τελευταία 300–400 χρόνια οι γυναίκες γεννούν κυρίως ξαπλωμένες. Σε αυτό συνέβαλε ένας Γάλλος, ο François Mauriceau, ο οποίος υποστήριζε ότι η ύπτια θέση είναι πιο άνετη για τη γυναίκα και πιο πρακτική για τον άνδρα γιατρό (την εποχή που άρχισε να αντικαθίσταται ο ρόλος των μαιών από άνδρες χειρουργούς).

Ο Mauriceau αντιμετώπιζε την εγκυμοσύνη ως ασθένεια. Στο βιβλίο του το 1668, συμβούλευε ότι «ο πιο ασφαλής τρόπος είναι ο τοκετός να γίνεται στο κρεβάτι».

Ωστόσο, ορισμένοι ερευνητές αποδίδουν την αλλαγή και σε έναν άλλο Γάλλο της ίδιας εποχής: τον βασιλιά Λουδοβίκο ΙΔ΄. Σύμφωνα με αναφορές, του άρεσε να παρακολουθεί τοκετούς, αλλά η θέα ήταν περιορισμένη όταν οι γυναίκες γεννούσαν σε σκαμνί. Έτσι, προώθησε τη θέση του ξαπλώματος.

Ανεξάρτητα από το πώς επικράτησε, η πρακτική αυτή διατηρήθηκε – συχνά εις βάρος της εμπειρίας των γυναικών. «Ο τοκετός έχει θεσμοποιηθεί, ενώ επιλογές όπως ο τοκετός στο σπίτι – που ευνοεί μια πιο φυσική διαδικασία – έχουν περιοριστεί», καταλήγει η Balaskas.

Αποδεδειγμένο από την επιστήμη

Ο βασικός λόγος που οι γυναίκες γεννούσαν σε όρθιες στάσεις για τόσες χιλιάδες χρόνια είναι απλός: η βαρύτητα. Το μωρό πρέπει να κινηθεί προς τα κάτω μέσα από τον γεννητικό σωλήνα και η βαρύτητα διευκολύνει αυτή τη διαδικασία.

Έχει αποδειχθεί ότι, όταν αφήνονται ελεύθερες, οι γυναίκες κατά τη διάρκεια του τοκετού γέρνουν ενστικτωδώς προς τα εμπρός – όχι προς τα πίσω – υιοθετώντας στάσεις όπως το βαθύ κάθισμα, η στήριξη στα χέρια και τα γόνατα ή η κλίση προς τα εμπρός πάνω σε κάποιο χαμηλό έπιπλο.

Μια ανασκόπηση του 2013 σε 25 μελέτες, που αφορούσαν περισσότερες από 5.200 γυναίκες, διαπίστωσε ότι οι γυναίκες που γεννούσαν σε όρθια θέση και με ελευθερία κινήσεων, αντί να είναι ξαπλωμένες στο κρεβάτι, είχαν μικρότερο κίνδυνο καισαρικής τομής, χρησιμοποιούσαν λιγότερο την επισκληρίδιο αναισθησία και είχαν μικρότερη πιθανότητα τα νεογνά τους να χρειαστούν νοσηλεία σε μονάδα νεογνών.

Η ανασκόπηση σημείωνε πάντως ότι απαιτούνται περισσότερες μελέτες για γυναίκες υψηλού κινδύνου, καθώς ορισμένες έρευνες έχουν δείξει αυξημένη απώλεια αίματος σε όρθιες στάσεις τοκετού.

Παράλληλα, έχει διαπιστωθεί ότι οι όρθιες στάσεις μπορούν να μειώσουν και τη διάρκεια του τοκετού.

«Ο τοκετός σε όρθια στάση έχει πλεονεκτήματα τόσο για τη μητέρα όσο και για το μωρό», έγραψε η Dahlen το 2013, επισημαίνοντας ότι συμβάλλει σε πιο αποτελεσματικές συσπάσεις, λιγότερο πόνο για τη μητέρα και λιγότερες παρεμβάσεις. Παράλληλα, βελτιώνεται η οξυγόνωση του εμβρύου, καθώς η μήτρα δεν πιέζει την αορτή.

Το 2011, η Dahlen και οι συνεργάτες της πραγματοποίησαν μελέτη για να εξετάσουν αν το περιβάλλον επηρεάζει τη στάση που υιοθετούν οι γυναίκες κατά τον τοκετό. Συγκρίθηκαν κέντρα τοκετού, όπου υπήρχε διαθέσιμος εξοπλισμός όπως μπάλες, σκαμνιά και πουφ, με νοσοκομειακές αίθουσες, όπου η βασική επιλογή ήταν το ιατρικό κρεβάτι. Διαπιστώθηκε ότι οι γυναίκες στα κέντρα τοκετού υιοθετούσαν πολύ συχνότερα όρθιες στάσεις τόσο στο πρώτο όσο και στο δεύτερο στάδιο του τοκετού σε σύγκριση με εκείνες στις νοσοκομειακές αίθουσες.

Στις δυτικές χώρες υπάρχει πλέον αυξανόμενη επίγνωση της έννοιας του «ενεργού τοκετού», όπως αναφέρει η Balaskas, μιας προσέγγισης που ενθαρρύνει τη γυναίκα να κινείται ελεύθερα κατά τη διάρκεια του τοκετού και να ακολουθεί το ένστικτό της, αντί να παραμένει ξαπλωμένη και συνδεδεμένη με μηχανήματα.

Ωστόσο, τα ποσοστά καισαρικών συνεχίζουν να αυξάνονται «ανησυχητικά». Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ιδέα του ενεργού τοκετού έχει επηρεάσει τις υπηρεσίες μητρότητας, με την εισαγωγή κέντρων τοκετού υπό την ευθύνη μαιών, τα οποία βρίσκονται συνήθως εντός νοσοκομείων και είναι σχεδιασμένα ώστε να προσφέρουν ελευθερία κινήσεων και πρόσβαση σε πισίνες τοκετού — κάτι που δεν υπήρχε πριν από 50 χρόνια.

Οι οδηγίες του Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας και Φροντίδας (NICE) στο Ηνωμένο Βασίλειο αναφέρουν ότι οι γυναίκες κατά τον τοκετό θα πρέπει να αποθαρρύνονται από το να βρίσκονται σε ύπτια ή ημι-ύπτια θέση στο δεύτερο στάδιο και να ενθαρρύνονται να επιλέγουν οποιαδήποτε άλλη στάση τις κάνει να αισθάνονται πιο άνετα.