Κάνε focus: Η Στέλλα Βογιατζάκη είναι η Κουκλίτσα

Η Στέλλα Βογιατζάκη είναι μία από τις ήρεμες δυνάμεις του ελληνικού θεάτρου. Κινείται με άνεση ανάμεσα στο κλασικό και το σύγχρονο, χωρίς να εγκλωβίζεται σε φόρμες, ενώ στη φαρέτρα της έχει σημαντικές συνεργασίες στο ενεργητικό της —από τον Γιάννη Χουβαρδά και τον Δημήτρη Τάρλοου μέχρι την Κατερίνα Ευαγγελατου και τον Έκτορα Λυγίζο— έχει διαμορφώσει μια διαδρομή που συνδυάζει ένστικτο, σωματικότητα και μια έντονη εσωτερικότητα επί σκηνής.

Αυτή τη φορά, συναντά τη Νόρα — ή μάλλον την «Κουκλίτσα» — σε μια σκοτεινή διασκευή του εμβληματικού έργου του Ίψεν, που παρουσιάζεται στη Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος» του Εθνικού Θεάτρου, σε σκηνοθεσία Μαρίας Πανουργιά.

Εδώ, το γνώριμο «Κουκλόσπιτο» μετατοπίζεται σε ένα περιβάλλον όπου ο ρεαλισμός διαρρηγνύεται: το σπίτι δεν είναι πια ένας προστατευτικός χώρος, αλλά ένας μηχανισμός παρακολούθησης και ελέγχου, ένα σκηνικό που αποκαλύπτεται σαν μέσα από κλειδαρότρυπα.

Η «Κουκλίτσα» φωτίζει με μεγαλύτερη ένταση τις σκοτεινές πτυχές του έργου. Η οικονομική εξάρτηση, η έμφυλη ανισορροπία, η βία που υποβόσκει πίσω από την καθημερινότητα και η διαρκής διαπραγμάτευση της επιθυμίας αποκτούν σχεδόν υπαρξιακή διάσταση. Οι σχέσεις παρουσιάζονται εύθραυστες και ταυτόχρονα ασφυκτικές, ενώ το χρήμα λειτουργεί ως απόλυτη εξουσία που καθορίζει τα πάντα — από την αγάπη μέχρι την ίδια την αξία της ύπαρξης.

Στο κέντρο όλων, η Νόρα δεν είναι απλώς μια γυναίκα που συνειδητοποιεί τη θέση της. Είναι μια φιγούρα σε μετάβαση: από την παιδικότητα και την άγνοια, στην εφηβεία της επιβίωσης και τελικά σε μια βίαιη ενηλικίωση. Η διαδρομή της δεν οδηγεί απλώς σε μια έξοδο, αλλά σε μια ρήξη — μια έκρηξη απέναντι σε έναν κόσμο που την περιορίζει και την ορίζει.

Με αφορμή αυτή τη νέα, αιχμηρή προσέγγιση, η Στέλλα Βογιατζάκη μιλά για τη διαδρομή της, τη γοητεία του Ίψεν και τη σύγχρονη εκδοχή μιας ηρωίδας που, περισσότερο από ποτέ, μοιάζει έτοιμη να εκραγεί.

Πρώτες θεατρικές αναμνήσεις…

Όταν τελείωσα την Καλών Τεχνών στο τμήμα Θεάτρου στη Θεσσαλονίκη, είχα τότε καθηγητή τον Δαμιανό Κωνσταντινίδη και για την πτυχιακή μου τότε ανεβάσαμε μια συρραφή από ποιήματα και έργα του Μπέκετ. Μας άρεσε πολύ και έτσι αργότερα ανέβηκε και στο θέατρο Σοφούλη στην Καλαμαριά. Μετά αποφάσισα να συνεχίσω τις σπουδές μου. Έτσι πέρασα στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου κι όταν αποφοίτησα.

Μαζί με αγαπημένους συμφοιτητές και τον Ακύλα Καραζήση, που είχαμε τότε δάσκαλό μας, ανεβάσαμε την Πενθεσίλεια στο BIOS. Έτσι μπήκα πολύ ρομαντικά στον κόσμο του θεάτρου, γεμάτη λαχτάρα να δουλέψω. Έχω πολλές θεατρικές αναμνήσεις και θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό γιατί κάνω αυτό που αγαπώ. Εδώ και αρκετά χρόνια και έχω ακόμα, παρά τις δυσκολίες του επαγγέλματος που είναι πολλές, έχω μια διαολεμένη όρεξη και χαρά για αυτή τη δουλειά.

Ποια στιγμή αποφάσισες να γίνεις ηθοποιός και γιατί;

Από παιδάκι το ήθελα, έβλεπα ηθοποιούς στη σκηνή κι ήθελα ν ανέβω κι εγώ να πω την ιστορία μαζί τους. Ίσως. Γιατί στο σχολείο είχα δυσκολευτεί πολύ, αλλά είχα την τύχη να έχω γονείς που με έβαλαν από μικρή ηλικία σε μια διαδικασία να ανακαλύψω σαν παιδί τον αθλητισμό, τη μουσική, το θέατρο, τον χορό.

Όταν λοιπόν στο δημοτικό πήγα σε ένα θεατρικό εργαστήρι, θυμάμαι ότι είπα πως δεν θέλω να φύγω ποτέ από εδώ. Βρήκα μια διέξοδο. Μπόρεσα να εκφραστώ και να μπω σ έναν κόσμο που με μάγεψε. Εύχομαι με όλη μου την καρδιά το ίδιο και για το δικό μου το παιδί να νιώθει ότι κάνει κάτι που τον γεμίζει ό, τι κι αν είναι αυτό.

Τι σε γοητεύει στο έργο του Ίψεν;

Με γοητεύει πολύ η πορεία των χαρακτήρων. Ότι όλοι έχουν μια προσωπική αφετηρία και μέσα από τις συναντήσεις τους βγαίνουν διαφορετικοί. 5 αδρή χαρακτήρες των οποίων παρακολουθούμε την πορεία. Η βιογραφία σκιαγραφείται με δεξιοτεχνικό τρόπο από τον Ίψεν.

Δεν βλέπουμε λοιπόν καλούς ή κακούς χαρακτήρες, αλλά ανθρώπους οι οποίοι έχουν πάθη, αδυναμίες, φοβίες και λειτουργούν εγωιστικά. Είναι εντυπωσιακό επίσης πως ένα έργο του 1879 είναι τόσο επίκαιρο και φεμινιστικό, αν και ο ίδιος δεν το παραδέχτηκε ποτέ.

Τι θα δούμε στη διασκευή στο Εθνικό Θέατρο; 

Εμείς στην παράστασή μας χρησιμοποιήσαμε τη μετάφραση του Γιώργου Δεπάστα. Στην πρώτη και στη δεύτερη πράξη της παράστασης βλέπουμε αμιγώς το έργο του Ίψεν, ενώ στη τρίτη πράξη έχει γίνει μια συρραφή κειμένων από τη Μαρία Πανουργιά, τη σκηνοθέτη της παράστασης και τον Αντώνη Αντωνόπουλο.

Λένε πως σε ένα τόσο πολυπαιγμένο έργο παγκοσμίως, αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι όχι τόσο πώς επιλέγει κανείς να ανεβάσει αυτό το έργο, αλλά ποιο τέλος αποφασίζει να δώσει. Κατά τη γνώμη μου επίσης και το εντυπωσιακό σκηνικό της παράστασης είναι από μόνο του μια δραματουργία και αυτό είναι σίγουρα κομμάτι της διασκευής.

Πώς δηλαδή παρακολουθούμε την πορεία της Νόρας αλλά και όλων των ηρώων μέσα από αυτό το σπίτι; Σαν να βλέπει κανείς τις ζωές ανθρώπων μέσα από μια κλειδαρότρυπα.

Πόσο στο σήμερα έχει έρθει ένα τόσο κλασικό και διαχρονικό έργο που θίγει πανανθρώπινα ζητήματα;

Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη προσπάθεια για να έρθει στο σήμερα. Βλέποντας κανείς την παράστασή μας θα δει συμπεριφορές ανθρώπων που θα του είναι γνώριμες είτε από δικά του βιώματα είτε παρατηρώντας γύρω του.

Σκιαγραφησε μας αυτή τη σύγχρονη Νόρα

Παρακολουθούμε την πορεία της προς την ενηλικίωση. Στην πρώτη πράξη παρουσιάζεται η Νόρα σαν παιδί που ζει μέσα στην άγνοια, τρώει βουλιμικά και λατρεύει τη σπατάλη.
Στη δεύτερη πράξη βλέπουμε την ώρα να μπαίνει στην εφηβεία. Όλοι οι άντρες με τους οποίους έρχεται σε επαφή στο έργο τη χειραγωγούν και για να επιβιώσει καταφεύγει στη σεξουαλικότητά της, μιας και αυτό είναι το μόνο μέσο που γνωρίζει.
Και στη τρίτη πράξη βλέπουμε την ώρα στην ενηλικίωση της να σπάει όλες τις φόρμες που ορίζει η κοινωνία γι αυτήν, γιατί αντιλαμβάνεται ότι δεν την περιλαμβάνουν. Όλοι θέλουν κάτι από αυτήν, χωρίς να λαμβάνουν υπ όψιν την ανθρώπινη φύση της. Σαν η γυναικεία φύση να μην εμπεριέχεται στην ανθρώπινη και γι αυτό στο τέλος. Όπως έχει αναφέρει και η σκηνοθέτις του έργου στο δελτίο Τύπου, η έξοδος από το σπίτι δεν είναι έξοδος, αλλά έκρηξη.

Αλήθεια, πόσο έχουν αλλάξει οι συνθήκες για τη γυναίκα από την εποχή που γράφτηκε το έργο έως σήμερα;

Από τις πρώτες αναγνώσεις μας αντιλήφθηκα πως δυστυχώς πολλά πράγματα έχουν μείνει ίδια ή έχουν αλλάξει ελάχιστα από τότε. Η χειραγώγηση της γυναίκας, η προσπάθεια της να βρει τρόπο να να υπάρχει σε μία ανδροκρατούμενη κοινωνία, τα πατριαρχικά μοντέλα οικογένειας, η σχέση που έχουν οι άνθρωποι με τον έναν και μοναδικό θεό, το χρήμα, η βία πίσω από τις κλειστές πόρτες, ο τρόπος που συνδέονται τα δύο φύλα ερωτικά, αποτελούν θέματα του έργου τα οποία συναντάμε μέχρι σήμερα.

Είναι σαν η ανθρώπινη φύση μας. Αντίθετα είναι σαν η ανθρώπινη φύση μας αντί με τα χρόνια να ανθίζει, να μένει στάσιμη ή ακόμα χειρότερα να κάνει μεγάλα βήματα προς τα πίσω. Γι αυτό πιστεύω πως δεν είναι καθόλου τυχαία τα πολλά περιστατικά βίας κατά των γυναικών που καταγράφονται μέχρι και σήμερα.

Μελλοντικά σχέδια
Το καλοκαίρι θα είμαι στο Φεστιβάλ Αθηνών, σε μια παράσταση που θα σκηνοθετήσει η Λένα Κιτσοπούλου και με τον Ανέστη Callas θα ταξιδέψουμε τη Δημοκρατία του μπακλαβά στην Τουρκία. Σας ευχαριστώ πολύ.

Συντελεστές

Μετάφραση: Γιώργος Δεπάστας
Δραματουργική επεξεργασία – Σκηνοθεσία: Μαρία Πανουργιά
Σύμβουλος δραματουργίας: Αντώνης Αντωνόπουλος
Σκηνικά: Πουλχερία Τζόβα – Μαρία Πανουργιά
Κοστούμια: Ιωάννα Τσάμη
Μουσική: Γιώργος Μυζήθρας
Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου
Φωτισμοί: Δημήτρης Κασιμάτης
Δραματολόγος παράστασης: Έρι Κύργια
Βοηθός σκηνοθέτριας: Γεωργία Κανελλοπούλου
Βοηθός σκηνογράφου: Μαρία Σταθοπούλου
Παίζουν (με αλφαβητική σειρά): Άρης Αρμαγανίδης, Στέλλα Βογιατζάκη, Μπάμπης Γαλιατσάτος, Ελεάνα Γεωργούλη, Δέσποινα Καραγιάννη, Μαρίνα Μάλλιου, Χριστιάνα Ματέλσκα Τόκα, Κατερίνα Παπαδάκη, Φιντέλ Ταλαμπούκας