Κοβέσι για Τέμπη: “Δεν μπορούμε να βρούμε αποδείξεις, αν δεν αλλάξει το Σύνταγμα”

Η αποχωρούσα Ευρωπαία Εισαγγελέας, Λάουρα Κοβέσι, σε συνέντευξή της στο Euractiv, αποτυπώνει με σαφήνεια τις δυσκολίες που αντιμετώπισε κατά τη θητεία της, τονίζοντας ότι το βασικό πρόβλημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι μόνο η διαφθορά, αλλά και η απροθυμία των ίδιων των θεσμών να την αντιμετωπίσουν.

Από την αρχή της τοποθέτησής της, η Κοβέσι θέτει το κεντρικό ερώτημα: όχι αν η Ευρώπη μπορεί να δημιουργήσει έναν ανεξάρτητο εισαγγελέα, αλλά αν είναι διατεθειμένη να του επιτρέψει να κάνει τη δουλειά του. Όπως επισημαίνει, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν ήταν οι εγκληματικές οργανώσεις, αλλά η «θεσμική αδράνεια» της ΕΕ — η τάση για καθυστερήσεις, γραφειοκρατία και «ήπια» αντιμετώπιση των σκανδάλων.

Υπό τη θητεία της, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) άνοιξε περισσότερες από 3.600 υποθέσεις και εντόπισε ζημιές δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ από απάτη εις βάρος των ευρωπαϊκών κονδυλίων. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτό το πλαίσιο, η ίδια αποκαλύπτει πιέσεις από ευρωπαϊκούς αξιωματούχους να «χαμηλώσει τους τόνους» σχετικά με την έκταση της διαφθοράς — πιέσεις που, όπως τονίζει, απέρριψε κατηγορηματικά.

Η Ελλάδα ως… παράδειγμα προς αποφυγή

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην Ελλάδα, την οποία παρουσιάζει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα των θεσμικών εμποδίων που περιορίζουν τις έρευνες.

Μάλιστα, φέρνει ξανά στο επίκεντρο η υπόθεση της Σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, όπου έχασαν τη ζωή τους 57 άνθρωποι.

Παρότι η EPPO προχώρησε την έρευνα και η υπόθεση έφτασε στη Δικαιοσύνη, η Κοβέσι επισημαίνει ότι οι δυνατότητες διερεύνησης ήταν περιορισμένες. Ο λόγος είναι το ελληνικό συνταγματικό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει ότι μόνο η Βουλή μπορεί να ερευνήσει πολιτικές ευθύνες υπουργών.

«Σε αυτήν την υπόθεση δεν μπορούμε να βρούμε αποδείξεις αν δεν αλλάξει το Σύνταγμα», σημείωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι πλέον είναι αργά για ουσιαστικές παρεμβάσεις, καθώς οι αλλαγές δεν έχουν αναδρομική ισχύ. «Είναι ήδη πολύ αργά, γιατί οι νόμοι δεν μπορούν να εφαρμοστούν αναδρομικά. Επομένως, αυτό είναι το μέγιστο που μπορούσαμε να κάνουμε και καμία περαιτέρω ενέργεια δεν είναι δυνατή».

Για την ίδια, το πρόβλημα δεν είναι απλώς η ασυλία των πολιτικών, αλλά το γεγονός ότι αυτή εμποδίζει ακόμη και τη βασική διερεύνηση των γεγονότων. Με άλλα λόγια, δεν τίθεται μόνο ζήτημα τιμωρίας, αλλά και διαπίστωσης της αλήθειας.

Παράλλγα, η Κοβέσι μίλησε με εμφανή ενόχληση για τις εκστρατείες παραπληροφόρησης και τις προσωπικές επιθέσεις που αυξάνονται γύρω από υποθέσεις μεγάλης δημοσιότητας. Γίνονται συντονισμένες προσπάθειες να δυσφημιστούν οι εισαγγελείς δημόσια ενώ παραμένουν δεσμευμένοι από το απόρρητο, ειδικά στα κοινωνικά δίκτυα.

Όπως αναφέρει η ίδια, αυτό συνέβη ιδιαίτερα στην Ελλάδα και την Κροατία, όπου η ομάδα της δέχτηκε «συστηματικές επιθέσεις», ενώ η ίδια στοχοποιήθηκε από την αμφιλεγόμενη Blackcube, μια ιδιωτική εταιρεία πληροφοριών που τώρα εμπλέκεται σε υποθέσεις ξένης παρέμβασης στη Σλοβενία. «Ένας εισαγγελέας που δεν έχει εχθρούς δεν είναι πραγματικός εισαγγελέας», ανέφερε.

Η νοοτροπία, το ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόβλημα

Η Κοβέσι ξεκαθαρίζει ότι το ζήτημα δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Αντίστοιχα εμπόδια υπάρχουν σε όλη την ΕΕ, είτε λόγω θεσμικών περιορισμών είτε λόγω έλλειψης πόρων.

Ενδεικτικά, αναφέρει περιπτώσεις όπου μεγάλες υποθέσεις απάτης διερευνώνται με ελάχιστο προσωπικό, γεγονός που καθυστερεί σημαντικά την απονομή δικαιοσύνης. Παράλληλα, κάνει λόγο για αντιδράσεις ακόμη και από ευρωπαϊκούς θεσμούς όταν επιχειρείται έλεγχος σε υψηλό επίπεδο.

Την ίδια στιγμή, η ίδια καταγγέλλει ότι οι απαντήσεις των Βρυξελλών συχνά εξαντλούνται σε εκθέσεις και μελέτες, χωρίς ουσιαστικές αλλαγές.

Κλείνοντας, η Ευρωπαία Εισαγγελέας υπογραμμίζει ότι το βασικό εμπόδιο δεν είναι τεχνικό αλλά πολιτικό και θεσμικό. Όπως λέει, υπάρχει μια διάχυτη νοοτροπία αποφυγής σύγκρουσης με τη διαφθορά, ιδιαίτερα όταν αυτή αγγίζει υψηλά ιστάμενους.

«Το όνομα δεν έχει σημασία. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι αυτή η νοοτροπία υπάρχει», τονίζει.