Κρίσιμες εξελίξεις για την τύχη του “Κάθετου Διαδρόμου”

Τη στιγμή που η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης επαναπροσδιορίζεται υπό το βάρος των γεωπολιτικών εξελίξεων και της απεξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο, οι εξελίξεις που εκτυλίσσονται αυτή την εβδομάδα στην Ουάσιγκτον αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα για την τύχη του «Κάθετου Διαδρόμου». Η επιτυχής δημοπρασία δυναμικότητας που πραγματοποιήθηκε χθες Δευτέρα 23 Φεβρουαρίου, σε συνδυασμό με τις υψηλού επιπέδου επαφές του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου στις ΗΠΑ, συνθέτουν ένα σκηνικό κρίσιμων αποφάσεων για το μέλλον της νέας ενεργειακής αρτηρίας από τον Νότο προς τον Βορρά.

Ειδικότερα, αισιοδοξία δημιούργησε η μηνιαία χθεσινή δημοπρασία για τη μεταφορά αερίου στη διαδρομή 1 (Route 1) Ελλάδα–Ουκρανία, τη στιγμή μάλιστα που στην Ουάσιγκτον εξελίσσονται κρίσιμες επαφές που αφορούν τη μεταφορά Αμερικανικού αερίου στη χώρα μας και την διοχέτευσή του στις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, μέχρι και την Ουκρανία.

Σύμφωνα με πηγές του ΔΕΣΦΑ, η διαδικασία ολοκληρώθηκε με έντονο ενδιαφέρον της αγοράς, σε στενή συνεργασία με τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς της περιοχής: Bulgartransgaz, Transgaz, VestMoldTransgaz και GTSOU.

Στο Route 1 δεσμεύθηκε σχεδόν το σύνολο της προσφερόμενης ποσότητας για τον Μάρτιο, καθώς «κλείστηκε» το 98% της διαθέσιμης δυναμικότητας. Συγκεκριμένα, δεσμεύθηκαν 25.000.000 KWh από τις 25.554.129 KWh που είχαν προσφερθεί, γεγονός που ερμηνεύεται ως ψήφος εμπιστοσύνης της αγοράς στη βιωσιμότητα και τη λειτουργικότητα του Διαδρόμου.

Έγκυρες πληροφορίες αναφέρουν ότι η ΔΕΠΑ ήταν ο παίκτης που δέσμευσε το σύνολο των ποσοτήτων που κατακυρώθηκαν, με στόχο τη μεταφορά φυσικού αερίου προς την Ουκρανία τον Μάρτιο. Η εξέλιξη αυτή δεν έχει μόνο εμπορική διάσταση, αλλά και σαφή γεωπολιτική φόρτιση, καθώς ενισχύει την εναλλακτική τροφοδοσία της ουκρανικής αγοράς σε μια περίοδο αυξημένων προκλήσεων.

Η επιτυχία της δημοπρασίας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς, όπως προαναφέρθηκε,  προηγείται μιας σειράς κρίσιμων συναντήσεων στην Ουάσιγκτον, όπου το ζήτημα της διατλαντικής ενεργειακής συνεργασίας και της ενίσχυσης των ροών LNG προς την Ευρώπη βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα.

Ειδικότερα, ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, αλλά και εκπρόσωποι διαχειριστών, φορέων και επιχειρήσεων που εμπλέκονται στο θέμα, έχουν μεταβεί στην αμερικανική πρωτεύουσα για να συμμετάσχουν σε σειρά υψηλού επιπέδου επαφών που αποσκοπούν στην εμβάθυνση της στρατηγικής ενεργειακής συνεργασίας Ελλάδας–ΗΠΑ. Η επίσκεψη έρχεται σε συνέχεια των συμφωνιών που υπεγράφησαν στο πλαίσιο της Διατλαντικής Διάσκεψης για την Ενέργεια (P-TEC) και εστιάζει στην ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα του LNG, αλλά και στη στήριξη των υποδομών που καθιστούν εφικτή τη λειτουργία του Κάθετου Διαδρόμου.

Σήμερα, Τρίτη 24 Φεβρουαρίου, ο Έλληνας υπουργός συμμετέχει στην Υπουργική Σύνοδο «Transatlantic Gas Security Summit», που διοργανώνεται από τον Λευκό Οίκο και το Εθνικό Συμβούλιο Ενεργειακής Κυριαρχίας των ΗΠΑ στο Donald J. Trump Institute of Peace. Στη Σύνοδο εκπροσωπούνται 12 ευρωπαϊκές χώρες, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι της ΕΕ και μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι των ΗΠΑ και της Ευρώπης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ξεχωριστή Υπουργική Συνάντηση των χωρών του Κάθετου Διαδρόμου, όπου αναμένεται να τεθούν στο τραπέζι ζητήματα χρηματοδότησης, άρσης σημείων συμφόρησης και μακροπρόθεσμων συμβολαίων προμήθειας LNG.

Αύριο, Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου, ο κ. Παπασταύρου έχει διμερείς επαφές με τον Υπουργό Εσωτερικών των ΗΠΑ Doug Burgum και τον Υπουργό Ενέργειας Chris Wright, ενώ προγραμματίζονται και συναντήσεις με μέλη του Κογκρέσου και της Γερουσίας. Οι επαφές αυτές αναμένεται να εστιάσουν στην ενίσχυση των αμερικανικών εξαγωγών LNG προς την Ελλάδα και, μέσω αυτής, προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική-Ανατολική Ευρώπη.

Την ίδια ώρα, διεθνή μέσα ενημέρωσης καταγράφουν την αναβαθμισμένη θέση της χώρας στον ενεργειακό χάρτη. Σε πρόσφατο δημοσίευμά τους, οι Financial Times αναδεικνύουν την Ελλάδα ως «νότια πύλη» της Ευρώπης για εισαγωγές LNG, κυρίως από τις ΗΠΑ, καθώς η ΕΕ προετοιμάζεται για πλήρη απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου έως το 2027.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, πριν από την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η Μόσχα κάλυπτε περίπου το 40% των ευρωπαϊκών αναγκών σε φυσικό αέριο. Μέχρι το 2024, το μερίδιο αυτό είχε περιοριστεί στο 11%, με μεγάλο μέρος του κενού να καλύπτεται από αμερικανικό LNG, που αντιπροσωπεύει πλέον σχεδόν το 60% των εισαγωγών LNG της ΕΕ.

Κομβικό ρόλο σε αυτή τη στρατηγική διαδραματίζει ο τερματικός σταθμός LNG στη Ρεβυθούσα, δυτικά της Αθήνας, από όπου το επαναεριοποιημένο φυσικό αέριο κατευθύνεται προς τα Βαλκάνια και πέραν αυτών μέσω του Κάθετου Διαδρόμου. Το σύστημα ροής από νότο προς βορρά δημιουργήθηκε από την Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία μετά το 2022, όταν η Ρωσία διέκοψε τις εξαγωγές αερίου προς τη Βουλγαρία λόγω της άρνησης της Σόφιας να πληρώσει σε ρούβλια.

Οι χώρες του Διαδρόμου προσάρμοσαν τις υφιστάμενες υποδομές τους για να καταστήσουν εφικτή τη νέα κατεύθυνση ροής, ενώ η Βουλγαρία υλοποιεί επενδύσεις ύψους 400 εκατ. ευρώ για την άρση σημείων συμφόρησης έως το 2027.

Ο ίδιος ο κ. Παπασταύρου, μιλώντας στους Financial Times, υπογράμμισε ότι «δεν πρόκειται πλέον να χρηματοδοτούμε τον επιτιθέμενο» και ότι απαιτούνται περισσότερες προσπάθειες για τη σταδιακή κατάργηση των ρωσικών ορυκτών καυσίμων. Όπως τόνισε, η αμερικανική ενέργεια έχει μετατραπεί σε «δομικό πυλώνα της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Ευρώπης».

Η διαμόρφωση του Κάθετου Διαδρόμου ως μόνιμου διαύλου προμήθειας διαφοροποιημένων ποσοτήτων φυσικού αερίου συνδέεται άμεσα με αυτή τη στρατηγική επιλογή. Για την Ελλάδα, το στοίχημα είναι διπλό: αφενός να εδραιωθεί ως αξιόπιστος ενεργειακός κόμβος της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και αφετέρου να κεφαλαιοποιήσει γεωπολιτικά και οικονομικά τη θέση της ως πύλη εισόδου του αμερικανικού LNG.

Οι εξελίξεις στις ΗΠΑ, σε επίπεδο πολιτικών δεσμεύσεων, χρηματοδοτικών εργαλείων και μακροχρόνιων συμβάσεων, αναμένεται να καθορίσουν τον ρυθμό ωρίμανσης του Διαδρόμου. Η επιτυχία της πρόσφατης δημοπρασίας στέλνει σαφές μήνυμα ότι η αγορά είναι έτοιμη να στηρίξει το εγχείρημα. Το ερώτημα πλέον είναι εάν η πολιτική βούληση και η διατλαντική συνεργασία θα μεταφραστούν σε σταθερές και προβλέψιμες ροές που θα καταστήσουν τον «Κάθετο Διάδρομο» μόνιμο πυλώνα της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής της Ευρώπης.