Μικρές επιχειρήσεις – εξαγωγές: Ποιες και πώς απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ – Η διαδικασία

Μέσω ειδικής πλατφόρμας, που έθεσε σε λειτουργία η ΑΑΔΕ παρέχεται η δυνατότητα στις μικρές επιχειρήσεις να πραγματοποιούν πωλήσεις αγαθών εντός της ευρωπαϊκής αγοράς χωρίς την επιβολή ΦΠΑ.

Το νέο θεσμικό πλαίσιο, που μπαίνει σε ισχύ με δύο νέες υπουργικές αποφάσεις που δημοσιεύθηκαν σε ΦΕΚ στις 28 Ιανουαρίου 2026, απλοποιεί σημαντικά τις γραφειοκρατικές διαδικασίες που έως σήμερα επιβάρυναν τις μικρές επιχειρήσεις, καθώς για τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές δεν απαιτείται πλέον η έκδοση ΑΦΜ σε κάθε κράτος-μέλος όπου πραγματοποιούνται πωλήσεις, ούτε η υποβολή ξεχωριστών φορολογικών δηλώσεων ανά χώρα.

Με τον τρόπο αυτό μειώνεται αισθητά ο διοικητικός φόρτος και ενισχύεται η λειτουργική ευελιξία των επιχειρήσεων.

Βασική προϋπόθεση

Βασική προϋπόθεση για την ένταξη στο καθεστώς είναι ο συνολικός κύκλος εργασιών στην Ε.Ε. να μην υπερβαίνει τις 100.000 ευρώ, τόσο κατά το τρέχον όσο και κατά το προηγούμενο έτος, ενώ οι συναλλαγές που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα δεν μπορούν να ξεπερνούν τις 10.000 ευρώ σε ετήσια βάση.

Για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στην ελληνική αγορά, το ισχύον καθεστώς των «Απαλλασσόμενων Μικρών Επιχειρήσεων» μετονομάζεται σε «Ειδικό Εγχώριο Καθεστώς Μικρών Επιχειρήσεων» και προβλέπει απαλλαγή από τον ΦΠΑ για όσους εμφανίζουν ετήσιο κύκλο εργασιών έως 10.000 ευρώ.

Η προϋπόθεση αυτή πρέπει να πληρούνται τόσο στο τρέχον όσο και στο προηγούμενο ημερολογιακό έτος, εξασφαλίζοντας σταθερότητα και προβλεψιμότητα στον χαρακτηρισμό της επιχείρησης.

Η ένταξη πραγματοποιείται μέσω της εφαρμογής «Τα Αιτήματά μου» στο myAADE, ενώ για τις νεοσύστατες επιχειρήσεις η σχετική επιλογή δηλώνεται κατά την έναρξη εργασιών. Η έγκριση παρέχεται από τα αρμόδια τμήματα ΦΠΑ εντός δεκαπέντε εργάσιμων ημερών. Η απόφαση για το εγχώριο καθεστώς ισχύει από τη δημοσίευσή της, στις 28 Ιανουαρίου 2026.

Σημαντική αλλαγή

Παράλληλα, για πρώτη φορά, οι μικρές επιχειρήσεις στην Ελλάδα αποκτούν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν πωλήσεις αγαθών ή να παρέχουν υπηρεσίες σε άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε. χωρίς την υποχρέωση απόκτησης τοπικού ΑΦΜ ή υποβολής ξεχωριστών δηλώσεων ΦΠΑ σε κάθε χώρα.

Για την υπαγωγή στο καθεστώς αυτό απαιτείται ο συνολικός ενωσιακός κύκλος εργασιών να μην υπερβαίνει τις 100.000 ευρώ ετησίως, όριο που εξετάζεται τόσο για το τρέχον όσο και για το προηγούμενο έτος. Παράλληλα, κάθε κράτος-μέλος εφαρμόζει το δικό του επιμέρους όριο, το οποίο πρέπει επίσης να τηρείται προκειμένου να ισχύει η απαλλαγή.

Στην πράξη, μια επιχείρηση που έχει υπερβεί το ελληνικό όριο των 10.000 ευρώ και υπόκειται σε ΦΠΑ στην Ελλάδα, μπορεί να συνεχίσει να πραγματοποιεί πωλήσεις χωρίς ΦΠΑ σε άλλα κράτη-μέλη, εφόσον δεν παραβιάζει τα αντίστοιχα εθνικά όρια που αυτά έχουν θεσπίσει.

Η διαδικασία ένταξης στο διασυνοριακό καθεστώς

Για την ένταξη στο διασυνοριακό καθεστώς προβλέπεται διαφορετική διαδικασία, καθώς οι επιχειρήσεις οφείλουν να υποβάλουν «προηγούμενη κοινοποίηση» μέσω της νέας ειδικής εφαρμογής της ΑΑΔΕ, του «Ευρωπαϊκού Συστήματος Ειδικού Καθεστώτος ΦΠΑ Μικρών Επιχειρήσεων». Η ΑΑΔΕ αναλαμβάνει στη συνέχεια την επικοινωνία με τα λοιπά κράτη-μέλη, εκδίδει τον μοναδικό αριθμό ταυτοποίησης με κατάληξη «-ΕΧ», ελέγχει τη συμμόρφωση και παρακολουθεί την τήρηση των ορίων κύκλου εργασιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι επιχειρήσεις που υπάγονται στο διασυνοριακό πλαίσιο υποχρεούνται να υποβάλλουν τριμηνιαίες αναφορές για τις συναλλαγές τους σε ολόκληρη την Ε.Ε., έως την τελευταία ημέρα του μήνα που ακολουθεί το εκάστοτε τρίμηνο. Σε περίπτωση υπέρβασης του ενωσιακού ορίου των 100.000 ευρώ, η επιχείρηση οφείλει να υποβάλει τελική αναφορά εντός δεκαπέντε εργάσιμων ημερών, ενώ η απαλλαγή παύει αυτοδικαίως. Επιπλέον, όσες επιχειρήσεις μετατάσσονται από το παλαιό στο νέο εγχώριο καθεστώς υποχρεούνται να υποβάλουν δήλωση αποθεμάτων εντός δύο μηνών. Η απόφαση ένταξης στο διασυνοριακό καθεστώς ισχύει αναδρομικά.

Παράλληλα εφαρμογή και των δύο καθεστώτων

Ιδιαίτερα σημαντική καινοτομία αποτελεί η δυνατότητα ταυτόχρονης εφαρμογής τόσο του εγχώριου όσο και του διασυνοριακού καθεστώτος για τις επιχειρήσεις που πληρούν τα προβλεπόμενα κριτήρια.

Η αίτηση για διπλή ένταξη υποβάλλεται αποκλειστικά μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος, με εξαίρεση τους δύο πρώτους μήνες από την έναρξη ισχύος του πλαισίου (έως το τέλος Μαρτίου 2026), κατά τους οποίους γίνεται δεκτή και χωριστή αίτηση για το εγχώριο καθεστώς. Η ταυτόχρονη εφαρμογή των δύο καθεστώτων τίθεται σε ισχύ από την 1η Απριλίου 2026.