Πώς ο Πέδρο Σάντσεθ εξελίχθηκε σε νέμεσις του Τραμπ στην Ευρώπη

Προειδοποιώντας ότι οι ΗΠΑ ρισκάρουν να πυροδοτήσουν έναν φαύλο κύκλο πολέμου με την “παράνομη” επίθεσή τους στο Ιράν, ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ εξαπέλυσε παράλληλα μια δριμεία επίθεση κατά του Ντόναλντ Τραμπ, την οποία κανένας άλλος Ευρωπαίος ηγέτης δεν θα τολμούσε να κάνει.

Επιχειρηματολογώντας ότι οι πολιτικοί οφείλουν να καλυτερεύουν τις ζωές των ανθρώπων, ο Σάντσεθ δήλωσε: “Είναι απολύτως απαράδεκτο, ηγέτες που αδυνατούν να εκπληρώσουν αυτό το καθήκον, να χρησιμοποιούν το προπέτασμα καπνού του πολέμου για να κρύψουν τις αποτυχίες τους και, στην πορεία, να γεμίζουν τις τσέπες λίγων – εκείνων που είναι οι μόνοι κερδισμένοι όταν ο κόσμος σταματά να χτίζει νοσοκομεία για να κατασκευάζει πυραύλους”.

Ήταν το είδος της αιχμής – μια σαφής νύξη για την πλουτοκρατία και τις ανισότητες – που σπάνια ακούγεται με τέτοια ευθύτητα από ηγέτη της ΕΕ. Άλλοι επιχείρησαν να καλοπιάσουν τη ματαιοδοξία και τα προσωπικά συμφέροντα του Τραμπ, είτε μέσω επίσημων επισκέψεων, χρυσών δώρων ή αγώνων γκολφ. Άλλοι δοκίμασαν την ιδεολογική μίμηση ή απλώς υποβάθμισαν τις προφανείς διαφωνίες τους.

Όμως ο Σάντσεθ – ο κορυφαίος σοσιαλιστής ηγέτης της ΕΕ, τοποθετημένος πιο αριστερά ακόμα και από τον Βρετανό Κιρ Στάρμερ – είναι ο μοναδικός που σηκώνει το γάντι απέναντι στον Αμερικανό πρόεδρο.

Από την άλλη πλευρά, ο Σάντσεθ έχει εξελιχθεί στον ιδανικό “woke” σάκο του μποξ για το κίνημα MAGA του Τραμπ· το τέλειο παράδειγμα του Ευρωπαίου αριστερού που θεωρείται “μαλακός” στην άμυνα, ενδοτικός απέναντι στην Κίνα και χαλαρός στο μεταναστευτικό.

Μετά από έναν χρόνο και πλέον όπου η έχθρα σιγοέβραζε, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή οδηγεί πια τη σύγκρουση Τραμπ – Σάντσεθ σε μετωπική σύγκρουση.

Το ερώτημα που πλανάται πλέον πάνω από τον Ισπανό ηγέτη —έναν δηλωμένο ειρηνιστή— είναι αν ξεπέρασε τα όρια: όχι μόνο έριξε “πόρτα” στις ΗΠΑ για τη χρήση των δύο κοινών στρατιωτικών βάσεων στην Ισπανία, αλλά εξαπέλυσε και μια σφοδρή επίθεση κατά των αμερικανο-ισραηλινών επιχειρήσεων, παρομοιάζοντάς τις με την “άδικη” εισβολή στο Ιράκ το 2003.

Ο Τραμπ, με τη σειρά του, απείλησε να τιμωρήσει την “απαίσια” Ισπανία για το βέτο στις βάσεις, κόβοντας κάθε εμπορική επαφή. “Δεν θέλουμε καμία παρτίδα με την Ισπανία”, δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος τη Δευτέρα, αφήνοντας ορθάνοιχτο το ενδεχόμενο για ένα γενικευμένο “εμπάργκο”.

Αν και μέχρι στιγμής ο Σάντσεθ έχει δεχτεί μόνο λεκτικά πυρά, οι αναλυτές αναρωτιούνται αν πλησιάζει η ώρα που θα νιώσει στο πετσί του την οργή του Τραμπ.

«Το θέμα του Ιράν αποτελεί στρατηγικό σφάλμα για την Ισπανία», υποστηρίζει ο Juan Luis Manfredi, καθηγητής εξωτερικής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Castilla-La Mancha. «Οι ΗΠΑ θα βρουν άλλα λιμάνια ή βάσεις για να εκτελέσουν τις επιχειρήσεις τους. Η Ισπανία δεν κερδίζει απολύτως τίποτα από αυτή την εξίσωση, ενώ ρισκάρει να επιβεβαιώσει τον ρόλο της ως “πολιτικός εχθρός” σε μια εξαιρετικά κρίσιμη στιγμή».

Οι κλάδοι της Ισπανίας που εξάγουν περισσότερο στις ΗΠΑ, είναι το ελαιόλαδο, το κρασί, τα κεραμικά, ο ηλεκτρολογικός εξοπλισμός και τα μηχανήματα. Ωστόσο, συνολικά, η Ισπανία είναι λιγότερο εκτεθειμένη εμπορικά στις ΗΠΑ σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρωζώνη. Το 2025, οι ΗΠΑ απορρόφησαν το 4,6% των ισπανικών εξαγωγών, ποσοστό πολύ χαμηλότερο από τον μέσο όρο των άλλων ευρωπαϊκών οικονομιών.

Όμως, το πραγματικό “αγκάθι” είναι η εξάρτηση της Ισπανίας από το αμερικανικό φυσικό αέριο, όπως επισημαίνει ο Manfredi.

Η χώρα αποτελεί έναν από τους κύριους κόμβους υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στην Ευρώπη και οι ΗΠΑ κάλυψαν το 31% των αναγκών της το τελευταίο δωδεκάμηνο – ποσοστό που εκτινάχθηκε στο 44% τον Ιανουάριο. “Οι τιμές της ενέργειας θα μπορούσαν τελικά να ρίξουν την κυβέρνηση”, προειδοποιεί ο Manfredi.

Για ένα διάστημα, οι ιδεολογικές κόντρες Τραμπ – Σάντσεθ βόλευαν και τους δύο. Η μετωπική σύγκρουση με τον Τραμπ ήταν δημοφιλής στην αριστερή βάση του Σάντσεθ, αλλά και σε πολλούς Ισπανούς που, μετά από οκτώ χρόνια στην εξουσία, δεν έβλεπαν με καλό μάτι τον πρωθυπουργό.

Η Amanda Sloat, πρώην σύμβουλος του Μπάιντεν, σημειώνει: “Ο Σάντσεθ είναι ο μόνος Ευρωπαίος ηγέτης που εναντιώνεται τόσο σταθερά και δημόσια στον Τραμπ. Η στάση του ξεχωρίζει, ειδικά μπροστά στην εκκωφαντική σιωπή των υπόλοιπων Ευρωπαίων”.

Αυτή η στάση έχει προκαλέσει το μένος του κινήματος MAGA και του Έλον Μασκ. Τον περασμένο μήνα, όταν ο Σάντσεθ πρότεινε την απαγόρευση των social media για παιδιά κάτω των 16, ο Μασκ ξέσπασε στο X: “Ο Dirty Sánchez είναι ένας τύραννος και προδότης του ισπανικού λαού”.

Το Heritage Foundation, μια δεξαμενή σκέψης που ταυτίζεται πλήρως με το κίνημα MAGA, εξαπέλυσε βέλη κατά της Ισπανίας επειδή εκείνη αποδίδει την ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας στον αμερικανικό προστατευτισμό.

Πέρυσι, καθώς ο Σάντσεθ ετοιμαζόταν να επισκεφθεί τον Κινέζο Πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ για τρίτη φορά μέσα σε δύο χρόνια, ο Αμερικανός Υπουργός Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, έστειλε ένα ξεκάθαρο τελεσίγραφο: το να ευθυγραμμιστεί η Ισπανία στενότερα με την Κίνα “θα ήταν σαν να κόβετε μόνοι σας τον λαιμό σας”.

Το Heritage Foundation υποστήριξε επιπλέον ότι οι Ισπανοί πολίτες εκτίθενται σε κίνδυνο λόγω της “ασοβαρης” στρατηγικής εθνικής ασφάλειας της Μαδρίτης.

Η τελευταία δημόσια σύγκρουση του Σάντσεθ με τον Τραμπ σημειώθηκε τον περασμένο Ιούνιο, όταν ο πρώτος αρνήθηκε να συμμορφωθεί με τη νέα απαίτηση του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ. Ο Πρόεδρος κατηγόρησε την Ισπανία ότι αναζητά “μια δωρεάν εκδρομή” (free ride) και απείλησε να τους κάνει “να το πληρώσουν διπλά” μέσω δασμών. Τότε, όμως, οι ΗΠΑ δεν προχώρησαν σε πράξεις.

Η διασυνδεδεμένη φύση των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων καθιστά δύσκολο το να πληγούν τα ισπανικά προϊόντα με δασμούς χωρίς να επηρεαστούν και άλλες χώρες της ΕΕ. Ωστόσο, ο Τραμπ διαθέτει μια ευρεία γκάμα εργαλείων, συμπεριλαμβανομένου ενός πλήρους εμπάργκο, που θα μπορούσε να αποβεί πολύ πιο καταστροφικό για την Ισπανία.

Την Τετάρτη, ο Μπέσεντ απέφυγε να απαντήσει σε ερώτηση του CNBC σχετικά με το εμπάργκο, δήλωσε όμως: “Οι Ισπανοί έθεσαν σε κίνδυνο αμερικανικές ζωές”.

Αργότερα την ίδια μέρα, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Karoline Leavitt, ισχυρίστηκε ότι η Ισπανία άλλαξε πλεύση και δέχθηκε να “συνεργαστεί” με τον αμερικανικό στρατό. Η Μαδρίτη διέψευσε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό, με τον υπουργό Εξωτερικών, José Manuel Albares, να δηλώνει ότι η στάση τους “δεν έχει αλλάξει μέχρι κεραίας”.

Στο μεταξύ, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν εξέφρασε την αλληλεγγύη του στην Ισπανία σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με τον Σάντσεθ.

Στο μεταξύ, ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν εξέφρασε την αλληλεγγύη του στην Ισπανία σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με τον Σάντσεθ.

Στο εσωτερικό της χώρας, οι επικριτές του πρωθυπουργού τον κατηγορούν ότι εργαλειοποιεί την εξωτερική πολιτική για να τονώσει τα δημοσκοπικά του ποσοστά.

Ο Paco Camas, αναλυτής της Ipsos, εξήγησε ότι η μετωπική σύγκρουση του Σάντσεθ με τον Τραμπ εγκλωβίζει το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP), καθώς οι ψηφοφόροι του στην πλειονότητά τους αποδοκιμάζουν τον Αμερικανό πρόεδρο. Αντίθετα, το δεξιό λαϊκιστικό Vox εμφανίζεται πιο πρόθυμο να συνταχθεί με τον Τραμπ.

Σύμφωνα με τον Camas, το μεγάλο κέρδος για τον Σάντσεθ είναι ότι ο πόλεμος στο Ιράν του επέτρεψε “να πάρει την πρωτοβουλία των κινήσεων, να αποκτήσει δική του φωνή, να κυριαρχήσει στον δημόσιο χώρο και να μονοπωλήσει την προσοχή”.

Στη διεθνή σκηνή, ο Σάντσεθ θέλησε να αποκρούσει τις κατηγορίες περί “ρομαντισμού”: “Θεωρώ πως η στάση μας δεν είναι διόλου αφελής”, δήλωσε.

“Δεν πρόκειται να γίνουμε συνένοχοι σε κάτι που βλάπτει τον κόσμο και αντιτίθεται στις αξίες και τα συμφέροντά μας, μόνο και μόνο από φόβο για τα αντίποινα κάποιου”.

Πρόσθετο ρεπορτάζ από τον Andy Bounds στις Βρυξέλλες και την Carmen Muela στη Μαδρίτη. Οπτικοποίηση δεδομένων από τον Alan Smith.