Άγιο Φως: ο fake αρχηγός κράτους

Η θρησκευτική πίστη έχει από μόνη της κάτι υπερβατικό, αγγίζει βαθιές ψυχικές λειτουργίες. Η πίστη αυτή, για όσους τη διαθέτουν, δε θα έπρεπε να διεγείρεται με φτηνά κόλπα και τεχνάσματα ούτε να ενδύεται την απατηλή λάμψη της κοσμικής εξουσίας. Τέτοια τεχνάσματα δεν εξυψώνουν το θρησκευτικό συναίσθημα αλλά το προσβάλλουν.

Αναφερόμαστε σε όσα σχετίζονται με το Άγιο Φως και τη μεταφορά με τιμές αρχηγού κράτους. Πολλοί νομίζουν ότι η διαδικασία της μεταφοράς είναι παλαιά, παραδοσιακή, ότι συνέβαινε από πάντα ή τουλάχιστον από τότε που πετάνε αεροπλάνα. Όμως η αλήθεια είναι άλλη: μέχρι το 1988 το Άγιο Φως ξεκινούσε από τα Ιεροσόλυμα το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου, σάλπαρε με καράβι από τη Χάιφα και έφτανε στον Πειραιά μια εβδομάδα μετά την Ανάσταση. Καμιά τυμπανοκρουσία, καμιά επισημότητα. Ήταν μια εκκλησιαστική υπόθεση. Μήπως τοτε η πίστη δεν υπηρετείτο δεόντως, μήπως απομειωνόταν το ιερό κύρος της φλόγας; Φυσικά όχι.

Το 1988 ο ταξιδιωτικός πράκτορας Οικονομίδης -με ειδικότητα τον θρησκευτικό τουρισμό- εισήγαγε την αερομεταφορά με ειδική πτήση της Ολυμπιακής. Η κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου διέθεσε ένα Boeing. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Σαρζετάκης «απογείωσε» την ιδέα με την υποδοχή «αρχηγού κράτους»: αγήματα, στρατιωτικοί χαιρετισμοί, μπάντα του Στρατού Ξηράς ανάκρουση Εθνικού Υμνου μπροστά σε ένα φανάρι που το κατεβάζουν από το αεροσκάφος.

Από το 2001 ανέλαβε τη μεταφορά το Υπουργείο Εξωτερικών. Πίσω από όλα το αθάνατο ελληνικό επιχειρηματικό δαιμόνιο, η κολακεία του θρησκευτικού αισθήματος και μια κάποια «σαρτζετάκεια μαγαλομανία. Έτσι βρεθήκαμε να πληρώνουμε το λογαριασμό μιας υπερπαραγωγής για να φτάσει η φλόγα παντού μέχρι τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου: αεροπλάνα, ελικόπτερα, λιμανικά σκάφη, περιπολικά, ακόμα και πολεμικά αεροσκάφη μεταφέρουν Ιερό Φως!

Κάποιοι μπορεί να χαίρονται με αυτή την θρησκευτική υπερπαραγωγή με χορηγό το κράτος. Όμως η πίστη είναι κρατική υπόθεση μόνο στις θεοκρατίες. Το θρησκευόμενο κράτος είναι έκπτωση και για το κράτος και για τη θρησκεία. Προσβάλλει τη θρησκευτική πίστη η εκκοσμίκευση. Ο εναγκαλισμός με την κρατική εξουσία, η τυπολατρική τελετουργία που φτάνει σε θέαμα σχεδόν ειδωλολατρικό, αφαιρεί, δεν προσθέτει θρησκευτικό περιεχόμενο. Οι πιστοί γίνονται πελατολόγιο του πολιτικού προσωπικού που ξέρει καλά πώς να φωτογραφίζεται και να βιντεοσκοπείται γονυπετές,  πώς να ψηφοθηρεί κάνοντας το σταυρό του. Και πόσο θλιβεροί αποδεικνύονται όσοι πολιτικοί ιδιωτικά διαφωνούν με τη ρηχή εργαλειακή χρήση της πίστης αλλά σιγούν μπροστά στο περίφημο «πολιτικό κόστος». Με τούτα και με τ’ άλλα, διατηρείται η παράσταση «το Αγιο Φως ως Αρχηγός κράτους».

Αυτό δεν είναι το μόνο fake στοιχείο στην ετήσια τελετουργία. Οι κοσμικές τιμές έρχονται να προστεθούν στην ψευδολογία περί θαύματος στην αφή του Αγίου Φωτός. Ακόμα και ο σκευοφύλακας του Παναγίου Τάφου έχει πει στην κάμερα “Ακούστε. Το καντήλι μπαίνει σβηστό από μένα, όλος ο κόσμος το βλέπει μέσα από την τηλεόρασή του. Όμως όταν ο Πατριάρχης εισέρχεται στον Πανάγιο Τάφο, το βρίσκει αναμμένο. Εγώ το ανάβω. Με έναν αναπτήρα, τι άλλο;”, όπως δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του δημοσιογράφου Δημήτρη Αλικάκου “Λύτρωση – Περί του Αγίου Φωτός”. ‘Αλλος πρώην σκευοφύλακας φέρεται να ομολόγησε πως είχε ανάψει το καντήλι με σπίρτα κατόπιν προτροπής του δραγουμάνου του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Ο αρχιεπίσκοπος Γεράσων Θεοφάνης υποστήριξε: “Ανάβει με φυσικό τρόπο και ευλογείται από την Εκκλησία. Ήρθε η ώρα να φανεί η αλήθεια. Η αλήθεια είναι πάντα ωραία και σκληρή”. Υπάρχουν ακόμα πολλές μαρτυρίες που τεκμηριώνουν το προφανές, ότι ένα εμπόριο εντυπώσεων είναι αυτό που τροφοδοτεί τη διαρκή συζήτηση περί «θαύματος». Το έλεγε άλλωστε ο Κοραής, ότι η ερμηνεία του αγίου φωτός ως «θαύματος» είναι μηχανορραφία και “απάτη” με σκοπό οικονομικά οφέλη. Είναι το ίδιο κίνητρο που κρύβεται πίσω από το εμπόριο λειψάνων.

Η πίστη δε χρειάζεται «θαύματα» και σκηνοθετικά εφέ. Αυτό ακριβώς εννοούσε, πιστεύω, και ο Μέγας Πρωτοπρεσβυτέρος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, διδάκτωρ Θεολογίας Γ. Τσέτσης: “Ο πατριάρχης ανάβει την λαμπάδα του από την ακοίμητη κανδήλα που βρίσκεται πάνω στον πανάγιο τάφο. Όπως ακριβώς πράττει ο κάθε πατριάρχης και ο κάθε κληρικός την μέρα της Λαμπρής, όταν παίρνει φως Χριστού από την ακοίμητη κανδήλα που βρίσκεται υπεράνω της συμβολίζουσας τον τάφο του Κυρίου αγίας τράπεζας. Το μυστήριο όμως που καλλιεργήθηκε γύρω από το τελετουργικό της αφής του αγίου φωτός και οι λαϊκές περί αυτού αντιλήψεις στις μέρες μας συνετέλεσαν στην οικειοποίηση και εκμετάλλευση από εξωεκκλησιαστικούς κύκλους της άκρως συμβολικής και κατανυκτικής αυτής λειτουργικής πράξεως της εκκλησίας μας”. Το απόσπασμα από το άρθρο “Θρύλος και πραγματικότητα για το Άγιον Φως” (Το Βήμα, 21/4/2006 ):

Γύρω από την αφή και τη μεταφορά του Αγίου Φωτός εκτυλίσσεται κάθε χρόνο ένα τεράστιο πολιτικό, οικονομικό και μιντιακό παιχνίδι. Και δεν προσβάλλουν μόνο τον ορθό λόγο και τη νοημοσύνη μας όσα (μας λένε ότι) γίνονται μέσα στον Πανάγιο Τάφο και όσα γίνονται για να ταξιδέψει το Άγιο Φως με τιμές αρχηγού κράτους. Προσβάλλουν επίσης και την πίστη και το υγιές θρησκευτικό συναίσθημα. Και είναι ευαίσθητο το συναίσθημα αυτό, και καθόλα σεβαστό. Κάνει λάθος όποιος το υποτιμά ή το λοιδωρεί. Όμως έχουν τεράστια ευθύνη όσοι θεσμικοί και εκκλησιαστικοί παράγοντες επενδύουν (τα ρέστα τους) σε αυτό το θρησκευτικό συναίσθημα για τους δικούς τους πολύ πεζούς λόγους.