Η διεθνής συμπαράσταση κατά τη Δικτατορία 1967-1974

Η επτάχρονη δικτατορία στην Ελλάδα (1967–1974) προκάλεσε έντονη διεθνή αντίδραση. Σε όλο τον κόσμο οργανώθηκαν εκδηλώσεις αλληλεγγύης προς τον ελληνικό λαό: από εργατικές κινητοποιήσεις και φοιτητικές διαδηλώσεις, μέχρι επίσημες διπλωματικές ενέργειες, καλλιτεχνικές εκστρατείες και οικονομικά μποϊκοτάζ.

Εργατικά σωματεία και μποϊκοτάζ

Αυστραλία – Απεργίες και αποκλεισμός πλοίων: Στην Αυστραλία, όπου ζούσε πολυάριθμη ελληνική παροικία, τα εργατικά συνδικάτα αντέδρασαν από νωρίς. Ήδη στις 6 Ιουνίου 1967, δέκα από τα μεγαλύτερα συνδικάτα της Μελβούρνης προχώρησαν σε κατάληψη του ελληνικού προξενείου ως διαμαρτυρία, προκαλώντας μεγάλο κύμα δημοσιότητας στον αυστραλιανό τύπο. Τον Σεπτέμβριο 1967, το συνέδριο της αυστραλιανής συνομοσπονδίας εργατικών συνδικάτων (ACTU) εξέδωσε ομόφωνο ψήφισμα αλληλεγγύης προς τον αγωνιζόμενο ελληνικό λαό.

Σημαντικότερο όμως ήταν το ναυτεργατικό μποϊκοτάζ που ξεκίνησε στις αρχές του 1970: η Ομοσπονδία Λιμενεργατών Αυστραλίας (WWF), όπου πολλοί Έλληνες ήταν μέλη, κήρυξε «μαύρα» όλα τα ελληνικά πλοία που έφθαναν στα αυστραλιανά λιμάνια σε ένδειξη συμπαράστασης. Οι λιμενεργάτες αρνούνταν να φορτοεκφορτώσουν ελληνικά εμπορικά και επιβατηγά πλοία ή να τα βοηθήσουν με ρυμουλκά, αναγκάζοντας πλοία όπως το υπερωκεάνιο “Πατρίς” και το “Ελληνίς” να μένουν αρόδου και να αποβιβάζουν τους επιβάτες με λέμβους. Το μέτρο αυτό εφαρμόστηκε για μήνες, κόστισε ακριβά στους Έλληνες εφοπλιστές (π.χ. την εταιρία Χανδρή) και επέφερε πλήγμα στους δικτάτορες, ενώ τα τηλεοπτικά συνεργεία κάλυπταν θεαματικά τον αποκλεισμό, προβάλλοντας τον αντιδικτατορικό αγώνα, απαιτώντας την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων. Το συμβάν αυτό αναφέρεται ως ορόσημο διεθνούς αλληλεγγύης, με τους εργαζομένους να χρησιμοποιούν την εργασιακή τους δύναμη για να πιέσουν τη χούντα.

Σκανδιναβία – Τουριστικό μποϊκοτάζ: Στον ευρωπαϊκό Βορρά, οι Σκανδιναβοί ακολούθησαν τη στρατηγική του οικονομικού μποϊκοτάζ. Σουηδικές αντιδικτατορικές επιτροπές, σε συνεργασία με οργανώσεις νεολαίας και κόμματα, ξεκίνησαν ήδη από τον Ιούλιο 1967 μια εκστρατεία μποϊκοτάζ του ελληνικού τουρισμού. Αναλογίζοντας ότι περίπου το ένα τρίτο των εσόδων της ελληνικής οικονομίας προερχόταν από τον τουρισμό, οι Σουηδοί καλούσαν τους πολίτες τους να μην ταξιδεύουν στην Ελλάδα ως πίεση για την πτώση της χούντας. Το σύνθημα «Στήριξε τον ελληνικό λαό στον αγώνα του για ελευθερία – μην ταξιδεύεις στην Ελλάδα» διαδόθηκε με αφίσες και δημοσιεύσεις σε δεκάδες εφημερίδες. Τα αποτελέσματα ήταν χειροπιαστά: ενώ αναμενόταν 30% αύξηση του τουρισμού το 1967, τελικά οι αφίξεις μειώθηκαν δραστικά. Σύμφωνα με στοιχεία, περίπου 800.000 λιγότεροι τουρίστες επισκέφθηκαν την Ελλάδα σε σχέση με τις προβλέψεις, με μόνο 500.000 αφίξεις το 1967 έναντι του 1.000.000 το 1966. Από τη Σουηδία ειδικά, ήρθαν 12.000 λιγότεροι τουρίστες το 1967, στερώντας από το καθεστώς συνάλλαγμα γύρω στα 12 εκατομμύρια κορόνες. Το μποϊκοτάζ συνεχίστηκε και το 1968, επιβεβαιώνοντας ότι η διεθνής αλληλεγγύη μπορεί να λάβει και μορφή οικονομικής πίεσης με απτό αντίκτυπο στη δικτατορία.

Φοιτητικά κινήματα και διαδηλώσεις

Άμεσες αντιδράσεις μετά το πραξικόπημα: Την ίδια την ημέρα του πραξικοπήματος (21 Απριλίου 1967), Έλληνες του εξωτερικού και αλληλέγγυοι κινητοποιήθηκαν σε πολλές χώρες. Στη Στοκχόλμη, μια ομάδα Ελλήνων φοιτητών μαζί με Σουηδούς αντιφασίστες συγκεντρώθηκαν αυθόρμητα από τις πρωινές ώρες και το απόγευμα πραγματοποίησαν την πρώτη διαμαρτυρία έξω από την ελληνική πρεσβεία. Παρόμοιες αυθόρμητες διαδηλώσεις σημειώθηκαν στο Παρίσι και στη Ρώμη εκείνες τις ημέρες – μαρτυρίες αναφέρουν ότι «με το που έγινε το πραξικόπημα, το ίδιο βράδυ στο Παρίσι έγινε συλλαλητήριο με πολύ κόσμο, όχι μόνο φοιτητές, και αντίστοιχα στην Ιταλία όπου υπήρχαν πολλοί Έλληνες φοιτητές».

Κατάληψη ελληνικής πρεσβείας στο Λονδίνο: Ιδιαίτερα τολμηρή ενέργεια έγινε στο Λονδίνο. Στις 28 Απριλίου 1967, μόλις μία εβδομάδα μετά το πραξικόπημα, περίπου 60 Βρετανοί και Έλληνες αριστεροί ακτιβιστές κατέλαβαν την ελληνική πρεσβεία στο Λονδίνο σε ένδειξη αλληλεγγύης προς την ελληνική εργατική τάξη και καλώντας σε αντίσταση κατά της χούντας. 42 άτομα συνελήφθησαν μετά την ειρηνική αυτή εισβολή, που έκανε πρωτοσέλιδα στους «Times» του Λονδίνου. Η κατάληψη της πρεσβείας στο Mayfair του Λονδίνου αποτέλεσε μια από τις πιο θεαματικές αντιδικτατορικές διαμαρτυρίες στο εξωτερικό,

Μετά τα γεγονότα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο 1973, ξέσπασε νέο κύμα διεθνούς συμπαράστασης. Φοιτητικές ενώσεις και πολιτικοποιημένη νεολαία σε πολλές χώρες (από τη Δυτική Γερμανία μέχρι τις ΗΠΑ) οργάνωσαν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας έξω από ελληνικές πρεσβείες και προξενεία, τιμώντας τους νεκρούς του Πολυτεχνείου και καταγγέλλοντας την καταστολή.

Πολιτικά κόμματα και κυβερνήσεις

Το Συμβούλιο της Ευρώπης – “Η Ελληνική Υπόθεση”: Σε διπλωματικό επίπεδο, η πρώτη και σημαντικότερη κίνηση ήρθε από τις κυβερνήσεις της Βόρειας Ευρώπης. Ήδη τον Σεπτέμβριο του 1967, μόλις λίγους μήνες από το πραξικόπημα, τέσσερις χώρες –Δανία, Νορβηγία, Σουηδία και Ολλανδία– κατήγγειλαν επίσημα τη νέα ελληνική κυβέρνηση στο Συμβούλιο της Ευρώπης, επικαλούμενες την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η υπόθεση αυτή, γνωστή ως “Ελληνική Υπόθεση”, οδήγησε σε διεθνή έρευνα για τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων από το καθεστώς των συνταγματαρχών. Συντάχθηκαν εκθέσεις που αποκάλυψαν το απάνθρωπο πρόσωπο της δικτατορίας – συμπεριλαμβανομένων των συστηματικών βασανιστηρίων αντιφρονούντων – και αποτέλεσαν πρωτοφανή καταδίκη της χούντας από έναν διεθνή οργανισμό. Αντιμέτωπη με βέβαιη αποπομπή, η Ελλάδα προτίμησε στις 12 Δεκεμβρίου 1969 να «αποχωρήσει οικειοθελώς» από το Συμβούλιο της Ευρώπης, για πρώτη φορά στην ιστορία του οργανισμού που ένα κράτος μέλος ουσιαστικά εκδιώκεται λόγω παραβίασης των δημοκρατικών αρχών. Η διεθνής αυτή κατακραυγή είχε πολυσήμαντη σημασία: αφενός δημιούργησε ιστορικό προηγούμενο συλλογικής υπεράσπισης των δικαιωμάτων του ανθρώπου, αφετέρου διεθνοποίησε το ελληνικό ζήτημα φέρνοντάς το στα κοινοβούλια πολλών ευρωπαϊκών χωρών.

Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ): Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα πάγωσε στην πράξη τις σχέσεις της με τη δικτατορία. Η πορεία σύνδεσης της Ελλάδας με την ΕΟΚ ανεστάλη, οι πολιτικές σχέσεις περιορίστηκαν δραστικά και το 1973 η ελληνική αντιπροσωπεία αποκλείστηκε από την Κοινοβουλευτική Συνέλευση. Οι σχέσεις αποκαταστάθηκαν μόνο μετά την πτώση της χούντας και την επιστροφή της δημοκρατίας.

Θέση μεμονωμένων κρατών: Ενώ οι σκανδιναβικές χώρες τήρησαν σκληρή στάση απέναντι στη χούντα, άλλες δυτικές κυβερνήσεις ήταν πιο επιφυλακτικές, κυρίως για λόγους Ψυχρού Πολέμου και ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, στη Σουηδία, τη Νορβηγία και τη Δανία υπήρξε άμεση πολιτική αντίδραση: καταδίκη του καθεστώτος, μη αναγνώρισή του και παροχή ασύλου σε Έλληνες αντιστασιακούς, καθώς και στήριξη της προσφυγής στο Συμβούλιο της Ευρώπης.

Στην Ιταλία, όπου ζούσαν πολλοί Έλληνες εξόριστοι, τα κόμματα της αριστεράς στήριξαν ενεργά τον αντιδικτατορικό αγώνα, με εκδηλώσεις, καμπάνιες και πολιτικές παρεμβάσεις. Η Ρώμη και το Μιλάνο έγιναν κέντρα ελληνικών αντιδικτατορικών οργανώσεων. Στη Γαλλία, παρά την αρχικά ήπια στάση της κυβέρνησης, η πίεση της κοινής γνώμης και των διανοουμένων μετέτρεψε το Παρίσι σε βασικό τόπο πολιτικού ασύλου και δημόσιας δράσης Ελλήνων αντιφρονούντων.

Στις ΗΠΑ, η επίσημη κυβερνητική στάση ήταν επιφυλακτική, όμως στο Κογκρέσο αναπτύχθηκαν ισχυρές αντιδράσεις. Γερουσιαστές όπως ο William Fulbright και ο Walter Mondale κατήγγειλαν τα βασανιστήρια και ζήτησαν περιορισμό της στρατιωτικής βοήθειας, οδηγώντας σε προσωρινό εμπάργκο όπλων. Παράλληλα, ελληνοαμερικανικές οργανώσεις και φοιτητές πραγματοποίησαν διαδηλώσεις σε μεγάλες πόλεις, ενώ το 1971 σημειώθηκε κινητοποίηση στην Ουάσιγκτον κατά την επίσκεψη Παπαδόπουλου.

Η Διεθνής Επιτροπή Νομικών συνέβαλε καθοριστικά, εκδίδοντας από το 1968 εκθέσεις που τεκμηρίωναν βασανιστήρια και την κατάλυση του Συντάγματος στην Ελλάδα. Παράλληλα, το ζήτημα τέθηκε επανειλημμένα στον ΟΗΕ, όπου αρκετά κράτη κατήγγειλαν τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενισχύοντας τη διεθνή πίεση κατά της χούντας.

Η χούντα δεν αντιμετώπισε μόνο εσωτερική αντίσταση. Αντιμέτωπή της στάθηκε και η διεθνής πνευματική και καλλιτεχνική κοινότητα. Προσωπικότητες όπως ο Leonard Bernstein, ο Arthur Miller, ο Laurence Olivier, ο Harry Belafonte και ο Samuel Beckett υπέγραψαν εκκλήσεις, συμμετείχαν σε διαμαρτυρίες και πίεσαν δημόσια υπέρ των πολιτικών κρατουμένων στην Ελλάδα.

Η διεθνής αυτή πίεση συνέβαλε στην αποφυλάκιση και έξοδο του Μίκη Θεοδωράκη το 1970, ενώ οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία ανέλαβαν Έλληνες κρατουμένους συνείδησης και αποκάλυψαν τα βασανιστήρια. Η αντίσταση στη χούντα έγινε διεθνής υπόθεση.

Η μάχη των διαβατηρίων

Πολλές ανθρωπιστικές οργανώσεις, εκκλησίες και συνδικάτα διεθνώς συγκέντρωσαν χρήματα για τους Έλληνες αντιστασιακούς. Στην Αυστραλία, το 1968–69 οργανώθηκε η “μάχη των διαβατηρίων”: οι Έλληνες μετανάστες παρέδιδαν τα παλιά τους ελληνικά διαβατήρια, που αποστέλλονταν λαθραία στην Ευρώπη ώστε να χρησιμοποιηθούν από καταζητούμενους αντιστασιακούς για μυστικές εισόδους-εξόδους στην Ελλάδα. Στις ελληνικές παροικίες οργανώθηκαν και έρανοι υπέρ της αντίστασης. Ενδεικτικά, το 1970, κατά την περιοδεία του Μάρκου Δραγούμη στην Αυστραλία, συγκεντρώθηκαν περίπου 10.000 δολάρια, ποσό εξαιρετικά μεγάλο για την εποχή.

Η διεθνής συμπαράσταση προς τον ελληνικό λαό την περίοδο 1967–1974 υπήρξε καθοριστική. Από εργατικά κινήματα και φοιτητικές διαμαρτυρίες έως πολιτικές παρεμβάσεις και καλλιτεχνικές πρωτοβουλίες, η χούντα βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ευρεία διεθνή απομόνωση. Η αλληλεγγύη αυτή δεν ήταν μόνο συμβολική· άσκησε πραγματική πολιτική, οικονομική και ηθική πίεση και αποτελεί μια φωτεινή υπενθύμιση ότι ο αγώνας για δημοκρατία μπορεί να γίνει υπόθεση ολόκληρου του κόσμου.

ΠΗΓΕΣ:

Η δικτατορία στην Ελλάδα και η στάση του Ελληνισμού της Αυστραλίας, Νέος Κόσμος, 21/4/2019

Ιωάννα Σωτήρχου, Οταν η Ελλάδα «αποχώρησε» από το Συμβούλιο της Ευρώπης, εφημερίδα των συντακτών, 12/12/2019

Μπάμπης Καλατζής, Η 21η Απριλίου 1967 και οι Έλληνες μετανάστες στη Σουηδία, renadourou.gr