Η υπόσκαψη του ΟΗΕ

Το φυσικό περιβάλλον και η ειρήνη αποτελούν τα δυο αναγκαία λειτουργικά συστήματα της γης. Χωρίς το πράσινο και τον καθαρό αέρα, χωρίς όρια στην ανθρώπινη επιθετικότητα, ο κόσμος μας θα τελειώσει. Σήμερα οι προοπτικές της επιβίωσης, αν κάτι δεν αλλάξει, γίνονται αρνητικές και για τα δυο. Στις αρχές της χιλιετίας δικαιολογημένα μας είχαν απασχολήσει η τρομοκρατία και οι δίδυμοι πύργοι. Τώρα πρέπει να μας ανησυχούν οι δίδυμοι πυλώνες της γης, το περιβάλλον και η ειρήνη.

Ο λόγος είναι πεντακάθαρος: Τόσο οι απειλές κατά του γήινου περιβάλλοντος, όσο και οι απειλές κατά της ειρήνης, έχουν αποκτήσει παγκόσμια δυναμική. Το λιώσιμο των πάγων, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η ξηρασία, αποτελούν κινδύνους που εξαπλώνονται και αντανακλούν σε κάθε γωνιά της γης. Το ίδιο ισχύει με τους εξοπλισμούς: Όχι μόνο έχουν παγκόσμια δυναμική (τα πυρηνικά, οι ιοί), αλλά πλέον μπορούν να ενεργοποιούνται αυτόματα, μέσα από αδιαφανή «μαύρα κουτιά», χωρίς διαβουλεύσεις, χωρίς να ακουστούν οι θιγόμενοι, χωρίς ηθικές αναστολές. Ερήμην, χωρίς αιδώ, χωρίς ΟΗΕ.

Προφανώς, αυτή η εξέλιξη δεν προέκυψε ξαφνικά. Ο Πούτιν δεν ρώτησε την παγκόσμια κοινότητα πριν επιτεθεί στην Ουκρανία. Η Γάζα ισοπεδώθηκε με δυσανάλογα πλήγματα κατά αμάχων που εμπίπτουν στη γενοκτονία. Η Γροιλανδία και η Δανία απειλούνται εν ψυχρώ από τον Τραμπ. Η Βενεζουέλα «χειρουργήθηκε» ακούσια, σα να ήταν ο μόνος και χωρίς αυτοσυνειδησία άρρωστος. Φθάσαμε έτσι στις 28/2/2026 και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου πλειοψηφούν χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις, συγκατανεύει για προληπτικά πλήγματα παρά τους κανόνες του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών: Καταδίκασε (σωστά) το καταπιεστικό Ιράν για χτυπήματα κατά δικαίων και αδίκων, αλλά όχι τις ΗΠΑ και το Ισραήλ για τα προληπτικά.

Κάτι ίσως δεν έχει προσεχθεί: Το γήινο περιβάλλον και η παγκόσμια ειρήνη από μια άποψη αποτελούν το ένα προσομοίωση της άλλης. Η βιώσιμη για τον άνθρωπο και για τα ζώα βιοποικιλότητα χρειάστηκε εκατομμύρια χρόνια για διαμορφωθεί. Σήμερα κινδυνεύει μέσα σε ελάχιστο ιστορικό χρόνο να καταστραφεί, ακόμη κι από ένα λάθος, λόγω αστοχίας υλικού ή ανθρώπινης απροσεξίας. Η εξέλιξη αυτή στο μέλλον δεν θα περιγράφεται από κάποια θεωρία συνωμοσίας, αλλά από μια συμμαχία θεωριών (συστημική, χαοτική, παιγνίων) που θα παρέχουν εξηγήσεις προς ανύπαρκτους επιγόνους.

Το ίδιο ισχύει για την παγκόσμια ειρήνη. Χρειάστηκαν χιλιετίες συρράξεων και σφαγών, παγκόσμιοι πόλεμοι κι ένα ολέθριο Ολοκαύτωμα, μέχρι να αποφασίσει στα μέσα του 20ού αιώνα η παγκόσμια κοινότητα να συγκροτήσει παγκόσμιους θεσμούς και μηχανισμούς ειρήνης: Τον ΟΗΕ, τα Διεθνή Δικαστήρια, και μεγάλους περιφερειακούς οργανισμούς εγγύησης ανθρώπινων δικαιωμάτων όπως τα δικά μας (Συμβούλιο της Ευρώπης, (Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κλπ.) Αυτό το μακρόχρονο οικοδόμημα πολιτισμού κινδυνεύει σήμερα να καταρρεύσει σαν πύργος από τραπουλόχαρτα. Από τις ωθήσεις των ισχυρών που θέλουν να ηγεμονεύουν χωρίς όρια.

Τα παραπάνω ζοφερά έχουν δρομολογηθεί, αλλά η παγίωσή τους αποτελεί ακόμη πιθανότητα κι όχι βεβαιότητα. Η ανθρωπότητα για τη σωτηρία της δεν μπορεί πια να στηρίζεται ούτε σε αυτοματισμούς, ούτε στα ισχυρά κράτη και στην αγορά, που επιδιώκουν μέσω του ανταγωνισμού την ωμή κυριαρχία. Χρειάζεται να στραφεί προς όσες δυνάμεις στη γη έχουν δείξει με την ιστορία τους ότι προτάσσουν την ειρήνη, προς τους πολλούς που μπορούν πλέον να εκφραστούν διαδικτυακά, προς τους αγρότες, τους εργάτες, τους δασκάλους και τους φοιτητές. Πάλι θα χρειαστούν χρόνος, μελέτη και αγώνες, η ουσιαστική δημοκρατία και οι παγκόσμιοι θεσμοί είναι δρόμοι δύσβατοι αλλά οι μοναδικοί στον ορίζοντα.