Καρέκλες

Η κυρία Μαρία Καρυστιανού πριν από λίγες μέρες σε τηλεοπτική συνέντευξή της αντί να δώσει ένα σαφές στίγμα πολιτικών της προσανατολισμών ανέφερε ότι «Δεξιά» και «Αριστερά» είναι χαρακτηρισμοί που ταιριάζουν στο «παλιό πολιτικό σύστημα». Η φράση είχε την απήχησή της, προφανώς εκφράζει πολλούς αντισυστημικούς συμπολίτες μας, αλλά δέχθηκε και σφοδρή κριτική. Η τάση της χαρακτηρίστηκε απολίτικη, έως και ακροδεξιά.

Η αλήθεια είναι πως πολλές παρατάξεις και κινήματα έχουν παρόμοια ρητορεία και το πολύπλευρο ζύγισμα της φράσης γίνεται αναγκαίο. Από την εποχή της γαλλικής επανάστασης και ύστερα άλλωστε, η διάκριση δεξιά – αριστερά δεν εκφράζει μόνο τις θέσεις και τις ιδέες των πολιτικών, αλλά και κοινωνικές σχέσεις και αιτήματα. Γι’ αυτό η ιστορία της καταλήγει σε σύγχρονες ενεργές διεκδικήσεις, αιτήματα και αλληλοαντιδράσεις.

Είναι πλούσιο το ιστορικό της φράσης. Ανατρέχοντας σε αυτό ανάποδα, ξεκινώντας δηλαδή από τα πιο πρόσφατα κατά τη μεταπολιτευτική περίοδο, συναντούμε αρκετές φορές την πολιτική της χρήση. Ο επικεφαλής του Ποταμιού Σταύρος Θεοδωράκης, για παράδειγμα, δήλωνε περήφανα «κλέβουμε» ιδέες και από την Αριστερά και από την φιλελεύθερη παράταξη» και ότι δεν (αυτο)προσδιορίζεται ως δεξιός ή αριστερός. Το Ποτάμι κέρδισε αρκετές ψήφους το 2015, αλλά δεν τις κράτησε.

Στην αρχή της μεταπολίτευσης, στις 24 Μαΐου 1976, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας είχε φέρει για συζήτηση στη Βουλή νόμο περί «εργατικών οργανώσεων και συνδικαλιστικών ελευθεριών». Χαρακτηρίστηκε τότε ως ένα από τα πιο αντεργατικά νομοθετήματα που γνώρισε ο τόπος. Συνάντησε εξ αρχής την αντίθεση των κομμάτων της αντιπολίτευσης και των εργαζομένων, πλην της κυβερνητικής διοίκησης της ΓΣΕΕ που ικανοποιήθηκε με δευτερεύουσας σημασίας τροποποιήσεις. Ο υπουργός Εργασίας Κ. Λάσκαρης, υπερασπιζόμενος το νομοσχέδιο, είχε χαρακτηρίσει «αυθάδη και ιταμά» τα αιτήματα για την απόσυρσή του. «Δεν θα επιτρέψομεν την πάλη των τάξεων», ήταν η φράση του που «έγραψε ιστορία».

Μάλλον περιττό είναι να πάμε πιο πίσω, πχ στη διαλλακτική Ένωση Κέντρου ως την καλύτερη οπωσδήποτε εκδοχή, ή στα «αποφασίζομεν και διατάσσομεν» των ακομμάτιστων πηλικίων ως την απεχθέστατη.

Όσο όμως κι αν μοιάζει απίθανο το άλμα, ο νους πηγαίνει στη δημοκρατία εκείνη που ζητούσε για την ταυτότητά της να μετέχει ο πολίτης και στην εξουσία και στο λαό («εν μέρει άρχεσθαι και άρχειν»). Με μεταφορά στο χρόνο και λίγη σκέψη: Όταν ο πληθυσμός είναι μεγάλος ενώ το ποσοστό που χωρά στα πολιτικά όργανα ελάχιστο, τότε τη συμμετοχή και την έκφραση ιδεών και συμφερόντων την εξασφαλίζει μόνο η αντιπροσώπευση: Να βρίσκονται στις επάλξεις των κρατικών λειτουργιών άνθρωποι με ανάλογα με τα δικά μας κοινωνικά συμφέροντα και ιδέες. Εθνικιστές ή ανεκτικοί, εργοδότες ή εργαζόμενοι, αγρότες ή αστοί κλπ καθώς και τα πιο συμπεριληπτικά δεξιοί ή αριστεροί, συνιστούν ομαδοποιήσεις και ταυτότητες που ενισχύουν τη φωνή και επιτρέπουν την αντιπροσώπευση.

Ο μοναχικός πολίτης δεν μπορεί να τα βάλει με ένα σύστημα. Γι’ αυτό το τελευταίο βάζει τα δυνατά του για να κυβερνά εξατομικεύοντας. Η ανά τετραετία ατομική ψήφος από μόνη της, ιδίως στην εποχή της προπαγάνδας και της χειραγώγησης της γνώμης, χωρίς αντιπροσώπευση και χωρίς λογοδοσία, δεν είναι αρκετή για τη δημοκρατία. Έτσι λοιπόν αντικειμενικά το σύνθημα «κλέβουμε ιδέες και από δεξιά και από αριστερά» με το πολυσυλλεκτικό του άγχος θολώνει και καταντά να κοροϊδεύει. Κάποιο άλλο που θα φώναζε «καρέκλα νά ‘ναι κι ό,τι νά ‘ναι» γαλάζια, κόκκινη, πράσινη, θα ήταν τουλάχιστον ξεκάθαρο.