Προσεχώς νέες συγκαλύψεις

Το «προσεχώς νέες αποκαλύψεις» είναι ένα συνηθισμένο προανάγγελμα του σκανδαλοθηρικού τύπου. Το «προσεχώς νέες συγκαλύψεις» δεν προαναγγέλλεται, αλλά καθώς φαίνεται μεθοδεύεται κατά συνταγήν και κατά συρροήν.

Η στερεότυπη επαναλαμβανόμενη καταιγίδα έχει ως εξής: Πρώτα οι πρωινές εφημερίδες, η τηλεόραση, οι ιστοσελίδες, ανακοινώνουν μια καταστροφή, μια τραγωδία, που συνέβη ξαφνικά και για την οποία μπορεί να προκύψουν διοικητικές – που να φθάνουν ως τα Υπουργεία – ευθύνες. Στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να μην πρόκειται για τραγωδία, αλλά για ένα περιστατικό που διαψεύδει πλήρως κάποια τύπου success story αφηγήματα. Και αυτό επίσης το περιστατικό είναι αποσιωπήσιμο!

Το «πρωτόκολλο» σε πρώτο χρόνο προβλέπει μια προνομιακή – προστατευτική κάλυψη από τον φιλικό τύπο. Αναφορές σε ευθύνες των θυμάτων, σε διαχρονικές παθογένειες, προβολή πειστηρίων που λευκαίνουν τους αρμόδιους, καθώς και αποσιώπηση των ελλείψεων σε εξοπλισμούς διαφάνειας που θα μπορούσαν να εκθέσουν. Στην ίδια αυτή πρώτη φάση το μενού περιλαμβάνει και ειδήσεις – αντιπερισπασμούς. Click bait, δολώματα για να τσιμπήσει αλλού η προσοχή του κοινού. Ως και η αναθεώρηση του Συντάγματος μπορεί να χρησιμεύσει για αποπροσανατολισμό διαρκείας.

Σε δεύτερο χρόνο έρχονται οι δηλώσεις Υπουργών ή του Πρωθυπουργού που υπαγορεύουν την επιθυμητή στην κυβέρνηση έκβαση των δικαστικών διερευνήσεων που θα ακολουθήσουν. «Δεν ήξερε», «ανθρώπινο λάθος», «καμιά ευθύνη πολιτικών δεν προκύπτει», σιδηρόδρομοι, αεροδρόμια, πλωτά μέσα, λεωφορεία, προπάνια, όλα λειτουργούν άψογα και καινοτομικά. «Αν κανείς το αμφισβητεί θα έπρεπε να ζούσε στη δικτατορία και θα βλέπαμε αν θα τολμούσε να μιλά». Οι προσπάθειες εξουδετέρωσης των Ανεξάρτητων Αρχών επίσης δεν λείπουν.

Στην τρίτη και τελική φάση έρχεται η έκβαση, που μπορεί να έχει χαρακτηριστικά κάθαρσης – μη κάθαρσης (διαβάζεται όπως οι γνωστοί – άγνωστοι): Είτε λόγω δεδομένης παραγραφής, που αφήνει στίγμα σε αθώους που άδικα έμπλεξαν αλλά και λευκαίνει ενόχους (η περίπτωση της παραγραφής της απιστίας στη Νοβάρτις), είτε μέσω καθυστερήσεων της δίκης που ξεπερνούν τον πολιτικά και κοινωνικά κρίσιμο χρόνο, είτε με υποβάθμιση σοβαρών κατηγοριών σε ελαφρά πλημμελήματα. Μπορεί έτσι να προκύπτει είτε αντικειμενική ευθυγράμμιση των δικαστικών κρίσεων προς την κυβερνητική υπόδειξη, είτε θαρραλέα παρέκκλιση (στην περίπτωση του ναυαγίου της Πύλου).

Οι αντικειμενικές συμμορφώσεις προς τις υποδείξεις είναι συνηθισμένες ενώ οι παρεκκλίσεις σπάνιες. Ας κρατούμε στο νου ότι οι πολίτες, χωρίς ύβρεις βέβαια ή συκοφαντίες, έχουν κατοχυρωμένη εγγύηση να ασκούν κριτική. Η κριτική τους, αν στηρίζεται σε μια στατιστική ή σε δυσανάλογη καταγραφή ευνοϊκών για τους πολιτικούς κρίσεων, ακόμη και λάθος να κάνουν, αποτελεί δικαίωμα. Όπως δικαίωμα αποτελεί και η εμπιστοσύνη τους – ή μη – προς τη Δικαιοσύνη ως ενδόμυχη σκέψη τους ως ή ως απάντηση σε δημοσκοπήσεις. Η απαγόρευση των πρώιμων κρίσεων είναι θεσμική επιταγή που αφορά μόνο όσους ανήκουν στο Υπουργικό Συμβούλιο, ακριβώς επειδή αυτό, «περιμένοντας στη γωνία» θα κρίνει προσεχώς τις προαγωγές στις ανώτατες θέσεις της δικαιοσύνης.

Μπορεί κανείς να κατηγορήσει συγκεκριμένους δικαστές για αδικίες ή αστοχίες; Στα πραγματικά ζητούμενα προφανώς όχι. Η δικαιοσύνη είναι ανεξάρτητη, ο δικαστής κρίνει τις αποδείξεις ανέλεγκτα κατά συνείδηση. Αρκεί ένα λακωνικό ή τυπικό σκεπτικό, ενώ κρίσιμα δομικά υλικά της σκέψης του μένουν ενδόμυχα. Όμως η συνολική εικόνα, αλλιώς το συλλογικό έργο της δικαιοσύνης, αποτυπώνεται και κρίνεται. Η εμπιστοσύνη κερδίζεται και χάνεται, δεν φταίμε μόνο «εμείς» γι’ αυτό, αλλά ούτε μόνο οι «άλλοι».

Ένα είναι σαφές: Οι πολιτικοί που παρεμβαίνουν πρόωρα δείχνοντας τις προτιμήσεις τους για προσεχείς δίκες, άμεσα ή έμμεσα, προσβάλλουν το κράτος δικαίου που εγγυάται την ανεξαρτησία των κρατικών λειτουργιών και που προβλέπει μόνο συγκεκριμένες εξαιρέσεις διασταυρώσεων. Η έννομη τάξη όσο απεχθάνεται τη διαφθορά τόσο απεχθάνεται τη συγκάλυψη. Όσοι την επιχειρούν έχουν ποινικές ευθύνες τουλάχιστον για παράβαση καθήκοντος, αν δεν συντρέχει κάτι ακόμη βαρύτερο.