Ανάλυση: Τι πραγματικά θα κάνει η ICE των ΗΠΑ στην Ιταλία

Η είδηση ότι προσωπικό της υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων των Ηνωμένων Πολιτειών, γνωστή ως ICE,  θα ενσωματωθεί στον μηχανισμό ασφαλείας των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων «Μιλάνο – Κορτίνα 2026» έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και σύγχυση στην Ιταλία.

Παρότι η συμμετοχή εξειδικευμένων ομοσπονδιακών πρακτόρων των ΗΠΑ για την υποστήριξη της διπλωματικής ασφάλειας σε μεγάλα αθλητικά γεγονότα δεν αποτελεί πρωτοφανή πρακτική, η συγκεκριμένη απόφαση συμπίπτει με μια περίοδο που η δημόσια εικόνα της ICE βρίσκεται στο ναδίρ. Η συγκυρία επιβαρύνεται από τη δολοφονία δύο Αμερικανών πολιτών στη Μινεάπολη, αλλά και από την κατακόρυφη αύξηση της χρήσης βίας από την διοίκηση Τραμπ, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.

Τα ερωτήματα που εγείρονται είναι αμείλικτα και δικαιολογημένα, με ιταλικά και ευρωπαϊκά Μέσα Ενημέρωσης και αναλυτές ασφαλείας να διερωτώνται για ποιο λόγο κρίθηκε απαραίτητη η παρουσία της ICE στην Κορτίνα ντ’ Αμπέτσο, ποια θα είναι η δικαιοδοσία αυτών των πρακτόρων σε ιταλικό έδαφος, τι προμηνύει αυτή η κίνηση για τις σχέσεις Ιταλίας-ΗΠΑ και, τελικά, αν μπορεί η κυβέρνηση στη Ρώμη να αντέξει το πολιτικό κόστος ενός «όχι» στον Αμερικανό πρόεδρο.

Η δομή της ICE, η HSI και η ERO

Για να γίνει κατανοητό το παρασκήνιο, πρέπει πρώτα να αποσαφηνίσουμε τη δομή της ICE και να παρουσιάσουμε την ειδοποιό διαφορά μεταξύ των σωμάτων HSI και ERO.

Η ICE ιδρύθηκε το 2002 στο πλαίσιο του νόμου για την Εσωτερική Ασφάλεια μετά την τρομοκρατική επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη. Υπάγεται στο υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας (DHS) και διαθέτει ευρείες εξουσίες που υπερβαίνουν αυτές του αστυνομικού σώματος, έχοντας τη δυνατότητα να συλλαμβάνει και να κρατά άτομα ύποπτα για παράνομη διαμονή στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με στοιχεία του ProPublica που μετέδωσε το BBC, κατά τους πρώτους εννέα μήνες της προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ καταγράφηκαν πάνω από 170 περιστατικά αυθαίρετων κρατήσεων Αμερικανών πολιτών, οι οποίοι θεωρήθηκαν λανθασμένα παράτυποι μετανάστες. Η ICE έχει δύο «βραχίονες»: Την HSI (Homeland Security Investigations), που αποτελεί το ερευνητικό σώμα της υπηρεσίας και εστιάζει πρωτίστως στην εμπορία ανθρώπων, το οικονομικό έγκλημα και την κυβερνοασφάλεια. Ο δεύτερος βραχίονας είναι η ERO (Enforcement and Removal Operations), το τμήμα που διαχειρίζεται τις συλλήψεις, τις κρατήσεις και τις απελάσεις μεταναστών.

Ποιοι έρχονται τελικά στην Ιταλία;

Όπως επιβεβαιώνει η ιστοσελίδα Il Post, οι πράκτορες του κλάδου της ERO – που συνδέονται άμεσα με τις αμφιλεγόμενες απελάσεις – δεν θα βρεθούν στην Ιταλία. Αντιθέτως, θα αναπτυχθούν στελέχη της HSI, με αρμοδιότητες που δεν σχετίζονται με το μεταναστευτικό.

Η επιλογή της HSI για τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες βασίζεται στην πολυετή διεθνή εμπειρία της στη δίωξη του οργανωμένου εγκλήματος. Μάλιστα, πράκτορες της HSI έχουν μόνιμη παρουσία στη Ρώμη εδώ και δεκαετίες, συνεργαζόμενοι στενά με τους carabinieri σε υποθέσεις υψηλού προφίλ – από τον εντοπισμό κλεμμένων αναγεννησιακών χειρογράφων μέχρι την εξάρθρωση διεθνών κυκλωμάτων ναρκωτικών.

Ωστόσο, στη συλλογική συνείδηση, το ακρωνύμιο «ICE» έχει ταυτιστεί με τη βία και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτή ακριβώς η αρνητικά φορτισμένη σύνδεση είναι που τροφοδοτεί τις ανησυχίες στην ιταλική κοινή γνώμη, παρά τις διαβεβαιώσεις για τον καθαρά ερευνητικό ρόλο της αποστολής.

Οι υποθέσεις στη Μινεάπολη και η εσωτερική κρίση στις ΗΠΑ

Τρία γεγονότα που έλαβαν χώρα τον Ιανουάριο έστρεψαν την παγκόσμια προσοχή στις ΗΠΑ: η σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο και οι δολοφονίες της Ρενέ Γκουντ και του Άλεξ Πρέτι. Οι δύο περιπτώσεις έχουν επιμέρους διαστάσεις πέρα από το έγκλημα αυτό καθαυτό και διαφοροποιούνται λόγω δύο κρίσιμων παραγόντων: Πρώτον, τη γεωγραφία. Τα περιστατικά σημειώθηκαν στη Μινεσότα, στην καρδιά των μεσοδυτικών Πολιτειών (Midwest). Πρόκειται για την πιο καθοριστική περιοχή της χώρας, όπου πολλές φορείς κρίνουν το τελικό αποτέλεσμα στις εκλογικές αναμετρήσεις και όπου κατοικεί η λεγόμενη «Βαθιά Αμερική» — ένα μεγάλο μέρος της οποίας έχει γερμανικές ρίζες.

Δεύτερον, την κοινωνιολογική μετατόπιση. Τα θύματα της ICE ήταν λευκοί Αμερικανοί. Ενώ η ICE δημιουργήθηκε με στόχο τον εντοπισμό και την κράτηση μεταναστών, ο θάνατος λευκών πολιτών των ΗΠΑ πυροδότησε ένα κύμα δημόσιας οργής που ξεπερνά κατά πολύ τις αντιδράσεις που παρατηρούνται όταν στοχοποιούνται μειονότητες ή μετανάστες. Οι δύο υποθέσεις καταρρίπτουν το κυβερνητικό αφήγημα περί στοχοποίησης μόνο «επικίνδυνων εγκληματιών», καθώς αμφότερες οι περιπτώσεις δεν είχαν το παραμικρό ψεγάδι στο ποινικό τους μητρώο, φουντώνοντας την κοινωνική ένταση και την πολιτική κόντρα.

Η στρατηγική πίσω από την απόφαση παρουσίας πρακτόρων της HSI στην Ιταλία

Η ανάπτυξη της HSI στην Ιταλία εντάσσεται στο πλαίσιο των νέων Στρατηγικών Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου (NSS) και του υπουργείου Άμυνας (NDS) της διοίκησης Ντόναλντ Τραμπ. Τα έγγραφα αυτά σηματοδοτούν μια στροφή προς την άμυνα και την εσωτερική ασφάλεια ως την απόλυτη προτεραιότητα της σημερινής αμερικανικής διοίκησης.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ΗΠΑ υιοθετούν ένα σύγχρονο «Δόγμα Μονρόε» για το ημισφαίριό τους και μια αμιγώς συναλλακτική προσέγγιση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους. Η ασφάλεια της αμερικανικής αποστολής — που θα περιλαμβάνει τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς και τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο — θεωρείται αδιαπραγμάτευτη για τις ΗΠΑ, σε ένα διεθνές περιβάλλον αβεβαιότητας και πίεσης προς την αμερικανική ηγεσία.

Την ίδια στιγμή, για την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, πρόκειται για μια λεπτή άσκηση ισορροπίας. Αφενός επιδιώκει να παραμένει βασική συνομιλήτρια μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και του Λευκού Οίκου και παράλληλα να ικανοποιήσει το εσωτερικό εθνικιστικό-συντηρητικό ακροατήριό της. Οι υπουργοί Ματέο Πιαντέδοσι και Αντόνιο Ταγιάνι επιχείρησαν να υποβαθμίσουν το θέμα, κάνοντας λόγο για «θεσμική συνέχεια». Ο Ταγιάνι μάλιστα – άλλοτε επίτροπος της Κομισιόν και πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου – δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «Δεν είναι ότι καταφθάνουν τα SS», τονίζοντας ότι οι Αμερικανοί πράκτορες θα περιοριστούν σε συμβουλευτικό ρόλο στα κέντρα επιχειρήσεων.

Ωστόσο, ο δήμαρχος του Μιλάνου, Τζουζέπε Σάλα, έθεσε το καίριο ερώτημα αν μπορεί η Ιταλία, έστω και μια φορά, να βρει το θάρρος να πει «όχι» στον Τραμπ. Η σκληρή πραγματικότητα υποδηλώνει ότι, εντός της αμερικανικής σφαίρας επιρροής, η εθνική κυριαρχία των συμμάχων παραμένει συχνά περιορισμένη μπροστά στις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον, ειδικά σήμερα όπου οι διμερείς σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ είναι πιο εύθραυστες από ποτέ.

Ιταλία: Μεταξύ φιλοδοξίας και στρατηγικού ελλείμματος

Η ιστορία διδάσκει ότι η Ρώμη σπάνια κινείται χωρίς το «πράσινο φως» της αμερικανικής διοίκησης στην εξωτερική πολιτική. Η τελευταία φορά που το επιχείρησε —υπογράφοντας το Μνημόνιο Συνεργασίας για τον «Νέο Δρόμο του Μεταξιού» με την Κίνα επί κυβέρνησης Τζουζέπε Κόντε – κατέληξε σε μια αμείλικτη αμερικανική πίεση, η οποία οδήγησε στη συνέχεια στην ακύρωση της συμφωνίας από τον Μάριο Ντράγκι. Το μήνυμα είναι σαφές: τα περιθώρια κινήσεων της Ιταλίας οριοθετούνται αυστηρά από τις διαθέσεις του Λευκού Οίκου.

Η τρέχουσα συγκυρία και η σκληρή κριτική για τη δράση της ICE βρίσκει την Ιταλία σε μια κρίσιμη «στροφή» επαναπροσδιορισμού της ως περιφερειακού δρώντα στη Μεσόγειο μέσω του Σχεδίου Ματέι, μιας νέας στρατηγικής διεθνούς συνεργασίας της χώρας με τις αφρικανικές χώρες για ενίσχυση της γεωστρατηγικής επιρροής στην ήπειρο. Οι αμφιλεγόμενες συμφωνίες της Μελόνι με την Αλβανία και την Τυνησία για το μεταναστευτικό αποτελούν μέρος αυτής της προσπάθειας προβολής ισχύος στο «εγγύς εξωτερικό» της. Εντούτοις, αυτές οι κινήσεις κινδυνεύουν να αποδειχθούν πρόχειρα δομημένες και επισφαλείς για τα ιταλικά εθνικά συμφέροντα, καθώς τόσο η πολιτική ηγεσία στα Τίρανα όσο και η αντίστοιχη στη Τύνιδα φαίνεται να διολισθαίνουν ήδη προς την τροχιά επιρροής της Τουρκίας.

Η “προνομιακή” σχέση Μελόνι – Τραμπ

Παρά τις προκλήσεις, η Ιταλία φαίνεται να πλοηγείται στα ταραγμένα νερά της διακυβέρνησης Τραμπ με μεγαλύτερη επιτυχία από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους εταίρους της. Στη Γαλλία, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν μοιάζει να έχει περιθωριοποιηθεί πολιτικά από τον Αμερικανό πρόεδρο Τραμπ μετά και το Φόρουμ στο Νταβός, ενώ και η Γερμανία πασχίζει να βρει ρόλο, με τον Γερμανό καγκελάριο να φαίνεται να καταβάλλει φιλότιμες προσπάθειες για να «γοητεύσει» τον Τραμπ. Αντιθέτως, η Τζόρτζια Μελόνι απολαμβάνει τη σταθερή εκτίμηση του Αμερικανού προέδρου, καθώς οι πολιτικές της για την ασφάλεια και την τροφοδότηση του εθνικιστικού φρονήματος εναρμονίζονται πλήρως με την πολιτική ατζέντα της Ουάσινγκτον.

Μια μικρογραφία του “Νέου Κόσμου”

Οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν πλέον μια δοκιμασία αξιοπιστίας για την ιταλική κυβέρνηση. Αν οι Αγώνες αντιμετωπίσουν ζητήματα ασφαλείας, η εικόνα της Ιταλίας ως «αξιόπιστου εταίρου» ενδέχεται να υποστεί βαρύ πλήγμα.

Σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, η διαμάχη γύρω από την ICE αποδεικνύει ότι ζούμε σε ένα παγκόσμιο τοπίο όπου το τοπικό γίνεται διεθνές, με περιστατικά αστυνομικής βίας και θανάτου πολιτών στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού να μπορούν να πυροδοτήσουν πολιτική κρίση σε μια ευρωπαϊκή διοργάνωση.

Επίσης, βλέπουμε ότι η κυριαρχία επαναπροσδιορίζεται: Για τις ΗΠΑ, η επιτυχία των Αγώνων θα κρίνει αν μπορούν να «στρατολογήσουν» περιφερειακούς συμμάχους στην υπηρεσία του δόγματος «America First», ενώ για την ιταλική ηγεσία θα είναι ένα γερό τεστ που θα κρίνει τα όρια της στρατηγικής αυτονομίας της. Εάν η κυβέρνηση Μελόνι καταφέρει να φέρει εις πέρας τη διοργάνωση χωρίς κάποια κρίση δημόσιας τάξης, θα επιβεβαιώσει ότι μπορεί να εξισορροπεί τις ευρωατλαντικές υποχρεώσεις με τα εθνικά συμφέροντα, καθιστώντας την Ιταλία κύριο προπύργιο της Ουάσινγκτον στην Ευρώπη.

*Ο Δημήτρης Ραπίδης είναι πολιτικός αναλυτής, project coordinator και υπεύθυνος χρηματοδοτικών προγραμμάτων στο ETERON – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή.