Αβεβαιότητα για την εκεχειρία στη Γάζα – Ο κίνδυνος της καθυστέρησης του αφοπλισμού της Χαμάς

Η πρόοδος στο σχέδιο ειρήνης για τη Γάζα έχει επιβραδυνθεί λόγω έντονων διαφωνιών για τον τρόπο και το χρονοδιάγραμμα αφοπλισμού της Χαμάς, με το Ισραήλ να απειλεί με επιστροφή σε πλήρους κλίμακας πόλεμο εάν ο όρος δεν υλοποιηθεί άμεσα.

Η δεύτερη φάση της εκεχειρίας με μεσολάβηση των ΗΠΑ, η οποία σύμφωνα με την Ουάσιγκτον ξεκίνησε τον Ιανουάριο, προβλέπει τον αφοπλισμό της Χαμάς, την αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και την ανάληψη της διοίκησης της Γάζας από μια προσωρινή παλαιστινιακή αρχή, με τη στήριξη παλαιστινιακής αστυνομικής δύναμης και διεθνούς δύναμης σταθεροποίησης (ISF).

Ωστόσο, το σχέδιο 20 σημείων, που φέρεται να εποπτεύεται από το νεοσύστατο «Συμβούλιο Ειρήνης» του Ντόναλντ Τραμπ, παραμένει ασαφές ως προς τη σειρά υλοποίησης των βημάτων.

Η ισραηλινή κυβέρνηση πιέζει ώστε ο πλήρης αφοπλισμός της Χαμάς να προηγηθεί κάθε άλλης ενέργειας, ενώ σύμφωνα με δημοσιεύματα, οι ΗΠΑ ενδέχεται να θέσουν τελεσίγραφο 60 ημερών για την ολοκλήρωσή του. Ο ακροδεξιός υπουργός Οικονομικών του Ισραήλ, Μπεζαλέλ Σμότριτς, δήλωσε ότι η Χαμάς θα λάβει σύντομα τελεσίγραφο από την Ουάσιγκτον για πλήρη αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας, προειδοποιώντας ότι σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, ο ισραηλινός στρατός θα έχει «διεθνή νομιμοποίηση και αμερικανική στήριξη» για να επιβάλει τον αφοπλισμό.

Παρά τις σχετικές δηλώσεις Ισραηλινών αξιωματούχων, ο Τραμπ δεν αναφέρθηκε στο ζήτημα κατά την ομιλία του για την Κατάσταση του Έθνους, περιοριζόμενος να αναλάβει τα εύσημα για την επιστροφή σορών Ισραηλινών ομήρων.

Ασαφές το πλαίσιο εφαρμογής

Ακόμη και αν ανακοινωθεί επίσημα διαδικασία αφοπλισμού, παραμένει ασαφές ποιος θα μπορούσε να παραλάβει τα όπλα της Χαμάς εντός 60 ημερών. Η Εθνική Επιτροπή για τη Διοίκηση της Γάζας (NCAG), αποτελούμενη από 15 Παλαιστίνιους τεχνοκράτες, συνεδριάζει στο Κάιρο προετοιμάζοντας τη μελλοντική διακυβέρνηση της περιοχής, ωστόσο δεν είναι ακόμη έτοιμη να αναλάβει ρόλο εντός της Γάζας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της ισραηλινής εφημερίδας Israel Hayom, η NCAG αναμένεται να παρουσιάσει στη Χαμάς σχέδιο εξαμήνου για σταδιακό αφοπλισμό, αρχικά με παράδοση βαρέος οπλισμού και στη συνέχεια ελαφρών όπλων. Το σχέδιο φέρεται να απαιτεί και την παράδοση καταλόγου βαρέων όπλων καθώς και χάρτη του δικτύου σηράγγων κάτω από τη Γάζα.

Αναλυτές εκτιμούν ότι η Χαμάς δύσκολα θα αποδεχθεί ένα τέτοιο πλαίσιο, καθώς θα καλούνταν να παραδώσει το βασικό της διαπραγματευτικό «χαρτί» — τον οπλισμό της — χωρίς εγγυήσεις ότι το Ισραήλ θα αποχωρήσει ή ότι άλλες ένοπλες ομάδες θα αφοπλιστούν ταυτόχρονα.

Ο αναλυτής Μοχάμεντ Σεχάντα από το European Council on Foreign Relations σημειώνει ότι η Χαμάς ενδέχεται να αποδεχθεί «πάγωμα» και απόσυρση επιθετικών όπλων, όπως ρουκέτες, διατηρώντας όμως ελαφρύ οπλισμό για λόγους αυτοπροστασίας, σε περίπτωση επανέναρξης των επιχειρήσεων ή συγκρούσεων με τοπικές ένοπλες ομάδες.

Διεθνείς διαφωνίες και φόβοι για κατάρρευση

Η διεθνής δύναμη σταθεροποίησης που σχεδιάζεται να αριθμεί 20.000 στρατιώτες — με προσφορές συμμετοχής από χώρες όπως η Ινδονησία, το Μαρόκο και το Καζακστάν — δεν έχει ακόμη σαφή εντολή, ενώ οι χώρες που εξετάζουν συμμετοχή δεν επιθυμούν να εμπλακούν σε επιχειρήσεις κατάσχεσης όπλων από τη Χαμάς.

Αίγυπτος και Σαουδική Αραβία φέρονται να προτείνουν μοντέλο σταδιακού αφοπλισμού, παρόμοιο με εκείνο της συμφωνίας ειρήνης στη Βόρεια Ιρλανδία, υπό την επίβλεψη ανεξάρτητης επιτροπής. Αντίθετα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εμφανίζονται να στηρίζουν την ισραηλινή θέση περί πλήρους αφοπλισμού ως προϋπόθεσης για κάθε επόμενο βήμα.

Ο Σεχάντα εκτιμά ότι η επιμονή σε απόλυτο αφοπλισμό ενδέχεται να οδηγήσει σε κατάρρευση της συμφωνίας και επιστροφή σε γενικευμένο πόλεμο. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Times of Israel, η ηγεσία της Χαμάς θεωρεί πιθανή νέα εισβολή του Ισραήλ, γεγονός που ενισχύει την πρόθεσή της να διατηρήσει τον οπλισμό της.

Ο Σμότριτς έχει δηλώσει ότι, εάν αποτύχει η διαδικασία, το Ισραήλ θα μπορούσε τελικά να επανεγκαθιδρύσει στρατιωτική διοίκηση στη Γάζα και να προχωρήσει σε επανεγκατάσταση εβραϊκών οικισμών.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι η σύνδεση ολόκληρης της διαδικασίας με τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς καθιστά το σχέδιο ιδιαίτερα εύθραυστο. Όπως σημειώνει ο ερευνητής HA Hellyer, εάν κάθε επόμενο βήμα εξαρτάται από αυτόν τον όρο, τότε η επιστροφή σε ευρείας κλίμακας σύγκρουση παραμένει ορατή.