Δασμοί: Το “Plan B” του Τραμπ φέρνει νέο “χάος” στην οικονομία των ΗΠΑ

Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου να ακυρώσει τους έκτακτους δασμούς του Ντόναλντ Τραμπ κλείνει ένα κεφάλαιο οικονομικής αβεβαιότητας και ανοίγει ένα άλλο, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Washington Post.

Παρόλο που το Aνώτατο Δικαστήριο της χώρας έκρινε την Παρασκευή (20/02), ότι ο Αμερικανός πρόεδρος υπερέβη την εξουσία του, επιβάλλοντας δασμούς σε αγαθά από σχεδόν κάθε χώρα του κόσμου, ο Τραμπ απάντησε, σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο, με εκ νέου επιβολή δασμών 10% στις εισαγωγές παγκοσμίως και επανήλθε σήμερα, Σάββατο (21/02), αυξάνοντας τους παγκόσμιους δασμούς στο 15%.

Η κατάρτιση του προεδρικού «Plan Β» θα διαρκέσει μήνες, πράγμα που σημαίνει ότι η σύγχυση που προκαλείται από τους δασμούς και έχει επιβαρύνει την οικονομία θα παραμείνει, καθώς πλησιάζουν οι εκλογές για το Κογκρέσο τον Νοέμβριο.

Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου τερματίζει περισσότερο από έναν χρόνο “προεδρικών αυτοσχεδιασμών”. Πλέον ο Τραμπ δεν μπορεί να εισάγει, να τροποποιεί ή να καταργεί δασμούς για οποιονδήποτε λόγο, απλώς πληκτρολογώντας μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από το smartphone του.

Αλλά αν αυτή η απρόβλεπτη εποχή των «γρήγορων αποφάσεων» τελείωσε, πολλά νέα ερωτήματα παραμένουν. Θα επιστρέψει η κυβέρνηση τα περισσότερα από 134 δισεκατομμύρια δολάρια που εισέπραξε από παράνομους φόρους εισαγωγής; Αν ναι, πώς και πότε; Ποιοι νέοι δασμοί θα ανακοινωθούν για να συμπληρώσουν τον παγκόσμιο φόρο 10% που έσπευσε να ανακοινώσει ο Τραμπ την Παρασκευή;

«Η απόφαση αντιπροσωπεύει μια αποκλιμάκωση στην εμπορική πολιτική των ΗΠΑ. Ωστόσο, δεν αποτελεί πλήρη επαναφορά. Η αβεβαιότητα παραμένει σχετικά με τη διάρκεια της ελάφρυνσης, την πιθανή επαναφορά δασμών βάσει εναλλακτικών νομοθετικών αρχών και τον τρόπο αντιμετώπισης των δασμών που έχουν ήδη εισπραχθεί», δήλωσε ο Gregory Daco, επικεφαλής οικονομολόγος της EY-Parthenon.

Η κατάργηση των δασμών που επέβαλε ο Τραμπ πέρυσι βάσει του νόμου IEEPA (International Economic Emergency Powers Act), θα δημιουργήσει μια “τρύπα” στα δημοσιονομικά της χώρας, θα προκαλέσει δυσκολίες στους οικονομικούς αναλυτές και ίσως παρουσιάσει νέες ευκαιρίες για κάποιους έμπειρους της Wall Street να βγάλουν κέρδη.

Το αν η κυβέρνηση θα επιστρέψει τώρα τα χρήματα που εισέπραξε λανθασμένα από τους Αμερικανούς εισαγωγείς μένει να φανεί, σημειώνει η WP.

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης ανέφερε σε δικαστικά έγγραφα πέρυσι ότι η κυβέρνηση θα παρείχε επιστροφές χρημάτων εάν οι δασμοί ακυρώνονταν. Ωστόσο, μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η οποία δεν παρείχε καμία καθοδήγηση επί του θέματος, ο Τραμπ προειδοποίησε ότι οι εισαγωγείς και η κυβέρνηση «θα καταλήξουν να βρίσκονται στα δικαστήρια για τα επόμενα πέντε χρόνια» διαπραγματευόμενοι για το θέμα.

Η προοπτική μακροχρόνιων νομικών διαμαχών ή γραφειοκρατικών καθυστερήσεων στους εκτελωνιστές, μπορεί να αναγκάσει ορισμένους εισαγωγείς να πουλήσουν τα δικαιώματα επιστροφής χρημάτων τους σε hedge funds με αντάλλαγμα άμεσα μετρητά, δήλωσε ο Salvatore Stile II, εκτελωνιστής στη Νέα Υόρκη.

Τα hedge funds θα μπορούσαν να αγοράσουν τις αξιώσεις επιστροφής με έκπτωση και να κερδίσουν μόλις η κυβέρνηση πληρώσει τελικά.

«Πολλοί πελάτες ρωτούν “Πότε θα πάρουμε τα χρήματα;”. Και πρέπει να τους πω ότι δεν θα τα πάρετε αμέσως. Είναι μια μακρά διαδικασία», δήλωσε ο Stile.

Οι απαιτήσεις για αποπληρωμή θα αντηχήσουν σε όλη την οικονομία. Ο επίσημος εισαγωγέας, η εταιρεία που πληρώνει πραγματικά τους δασμούς, δικαιούται νομικά να ζητήσει επιστροφή χρημάτων. Αλλά οι πελάτες του και οι πελάτες των πελατών του, οι οποίοι μπορεί να υπέστησαν υψηλότερες τιμές ως αποτέλεσμα των δασμών, είναι πιθανό να απαιτήσουν επιστροφή χρημάτων από τον εισαγωγέα.

Αυτές οι διαφορές θα επιλυθούν κατά περίπτωση, καθώς οι εταιρείες εξισορροπούν τα άμεσα οικονομικά τους συμφέροντα με την αξία των μακροπρόθεσμων εμπορικών τους σχέσεων.

«Είναι το φαινόμενο της αλυσιδωτής αντίδρασης. Οι άνθρωποι που πλήρωσαν τους δασμούς στην κυβέρνηση των ΗΠΑ ,ελπίζουν ότι μπορούν να λάβουν επιστροφή. Στη συνέχεια, όλοι όσοι πλήρωσαν αυξήσεις τιμών σε αυτούς τους ανθρώπους αναζητούν το μερίδιό τους», δήλωσε ο Ted Murphy, δικηγόρος εμπορικού δικαίου στη Sidley Austin. «Τα εμπορικά ζητήματα εδώ είναι αρκετά σημαντικά».

Σύμφωνα με τη WP, η νέα στρατηγική του Τραμπ αποτελείται από ένα διπλό χτύπημα δασμών αντικατάστασης.

Πρώτον, τον παγκόσμιο φόρο εισαγωγών 15%, ο οποίος νομικά ισχύει μόνο για 150 ημέρες. Δεύτερον, μια σειρά από νέους δασμούς εθνικής ασφάλειας σε μεμονωμένους κλάδους και ειδικούς φόρους ανά χώρα που έχουν σχεδιαστεί για την καταπολέμηση φερόμενων αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.

Οι διοικητικές απαιτήσεις, που συνδέονται με τη θέσπιση αυτών των πρόσθετων μέτρων θα διαρκέσουν πιθανότατα μήνες. “Αλλά μόλις τεθούν σε εφαρμογή, η νέα σύνθεση δασμών θα παράγει το ίδιο ποσό εσόδων φέτος με το αρχικό σχέδιο του Τραμπ”, σύμφωνα με τον Υπουργό Οικονομικών Scott Bessent.

Είναι απίθανο, ωστόσο, η κυβέρνηση να αντικαταστήσει ολόκληρη τη σειρά δασμών τόσο γρήγορα όσο ελπίζει, δήλωσε ο Daco. Έτσι, το τέλος των δασμών έκτακτης ανάγκης, οι οποίοι αφαίρεσαν περισσότερα από 100 δισεκατομμύρια δολάρια από την οικονομία πέρυσι, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένα ήπιο οικονομικό κίνητρο.

Η πιθανότητα αυτή η ανακατάταξη των δασμών να τονώσει την οικονομία, έστω και για λίγο, «θα μπορούσε να κάνει τη Fed Federal Reserve να ανησυχήσει για τους ανοδικούς κινδύνους στον πληθωρισμό μελλοντικά», έγραψε ο οικονομολόγος Stephen Brown της Capital Economics.

Ο πληθωρισμός αυξήθηκε σε ετήσιο ρυθμό 3% τον Δεκέμβριο, σύμφωνα με τον προτιμώμενο δείκτη της Fed, τον δείκτη τιμών προσωπικών καταναλωτικών δαπανών (PCE). Οι δασμοί IEEPA ευθύνονταν για περίπου 0,3 ποσοστιαίες μονάδες του δείκτη. Δεδομένου ότι ο Τραμπ έχει ήδη κινηθεί για να αντικαταστήσει τους παράνομους δασμούς, οι εταιρείες είναι απίθανο να μειώσουν τις τιμές τους.

Ο επανασχεδιασμός του δασμολογικού προγράμματος της χώρας για τρίτη φορά σε λίγο περισσότερο από ένα χρόνο, θα δημιουργήσει “εμπορικούς νικητές και χαμένους”. Τα βραζιλιάνικα αγαθά, για παράδειγμα, αντιμετώπιζαν δασμούς IEEPA 50%. Με τη νέα ρύθμιση του Άρθρου 122, ο φόρος εισαγωγής θα πέσει στο 15%. Ομοίως, ο συντελεστής 20% στα προϊόντα του Βιετνάμ θα μειωθεί.

Αυτές οι αλλαγές δεν επαρκούν για να αναγκάσουν τις εταιρείες να υποστούν την δαπανηρή και χρονοβόρα διαδικασία μεταφοράς της παραγωγής από τη μια χώρα στην άλλη. Αλλά θα θέσουν ουσιαστικά τα εισαγόμενα αγαθά «σε προσφορά», τουλάχιστον για τους επόμενους μήνες, διευρύνοντας ενδεχομένως το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ που ο Αμερικανός πρόεδρος θέλει να κλείσει.

Οι εταιρείες που βασίζονται σε ξένους προμηθευτές ενδέχεται να επιταχύνουν τις εισαγωγές τους, όπως έκαναν στις αρχές του 2025, επιδιώκοντας να επιβάλουν υψηλότερους δασμούς.

Καθώς οι εταιρείες αξιολογούν τον αντίκτυπο αυτής της νέας προσωρινής ρύθμισης, η λήψη αποφάσεων ενδέχεται να επιβραδυνθεί. «Αυτό θα σήμαινε επίσης μια ουσιαστική αύξηση της αβεβαιότητας στην εμπορική πολιτική, δημιουργώντας ένα νέο εμπόδιο στις κεφαλαιουχικές δαπάνες», έγραψε ο οικονομολόγος της JPMorgan Chase, Michael Feroli.

Οποιαδήποτε κάμψη των επενδύσεων θα ερχόταν σε μια κρίσιμη στιγμή τόσο για τον Τραμπ όσο και για την οικονομία των ΗΠΑ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος θα οδηγήσει τους Ρεπουμπλικανούς σε εκλογές για το Κογκρέσο σε λιγότερο από εννέα μήνες και οι πρώτες δημοσκοπήσεις δεν φαίνονται καλές. Λιγότερο από δύο ώρες πριν από την είδηση της ήττας του στο Ανώτατο Δικαστήριο, το Υπουργείο Εμπορίου ανακοίνωσε ότι η οικονομία είχε αναπτυχθεί με ετήσιο ρυθμό μόλις 1,4% τους τελευταίους τρεις μήνες του 2025.

Οι δασμοί του Τραμπ αποτελούν επίσης πηγή εσόδων για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, η οποία παρουσιάζει ελλείμματα προϋπολογισμού σε επίπεδο κρίσης, σχεδόν 6% του ΑΕΠ. Τον Ιανουάριο, το Υπουργείο Οικονομικών εισέπραξε περίπου 28 δισεκατομμύρια δολάρια από όλους τους φόρους εισαγωγής, όχι μόνο από τους δασμούς IEEPA, ή περίπου το 5% των κυβερνητικών εσόδων εκείνου του μήνα.

Παρόλο που ο Τραμπ σχεδιάζει να διατηρήσει τους δασμούς χρησιμοποιώντας διαφορετικές νομικές εξουσίες, ορισμένοι αναλυτές αμφιβάλλουν για τη στρατηγική της κυβέρνησης να βασίζεται στους φόρους εισαγωγής για τη χρηματοδότηση του κράτους.

«Η ανθεκτικότητα αυτών των πολιτικών είναι πολύ αμφίβολη. Είναι πολύ αντιδημοφιλείς, στο κοινό δεν αρέσουν», δήλωσε ο Ed Gresser, αναλυτής στο Progressive Policy Institute. Πράγματι, οι ψηφοφόροι αντιτίθενται στους δασμούς του Τραμπ με διαφορά σχεδόν 2 προς 1 (64% έναντι 34%), σύμφωνα με νέα δημοσκόπηση των Washington Post-ABC News-Ipsos που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή.

Στη Wall Street, οι χρηματιστές, οι οποίοι προ πολλού είχαν προεξοφλήσει μια ήττα του προέδρου στο Ανώτατο Δικαστήριο, αντιμετώπισαν την απόφαση με ψυχραιμία. Οι μετοχές σημείωσαν άνοδο μικρότερη από 1%, ενώ η απόδοση του 10ετούς ομολόγου παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη.

Η συγκρατημένη αντίδραση, ωστόσο, διέψευσε τη σημασία της ενέργειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Ένα Ανώτατο Δικαστήριο, στο οποίο κυριαρχούν συντηρητικοί που υποστηρίζουν ανοιχτά την εκτελεστική εξουσία, συμπεριλαμβανομένων τριών δικαστών που διορίστηκαν από τον Τραμπ, απέρριψε κατηγορηματικά τον ισχυρισμό του ότι μπορούσε «να επιβάλει δασμούς στις εισαγωγές από οποιαδήποτε χώρα, οποιουδήποτε προϊόντος, με οποιοδήποτε κόστος, για οποιοδήποτε χρονικό διάστημα», σύμφωνα με τα λόγια του Προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου Τζον Τζ. Ρόμπερτς Τζούνιορ.

Αφού το δικαστήριο του αφαίρεσε το δικαίωμα να αποφασίζει μόνος του, ο Τραμπ αναγκάστηκε να επιστρέψει στα νόμιμα πλαίσια που έχει ορίσει το Κογκρέσο. Στη συνέντευξη Τύπου της Παρασκευής, εμφανώς ενοχλημένος αλλά και προκλητικός, προσπάθησε να φανεί δυνατός παρά την πολιτική του ήττα.

Αλλά ανακοινώνοντας σχέδια για την δημιουργία ενός νέου δασμολογικού καθεστώτος χρησιμοποιώντας άλλους νομικούς μηχανισμούς, παραδέχθηκε ότι η νέα του πορεία ήταν «μάλλον η κατεύθυνση που θα έπρεπε να είχα ακολουθήσει από την πρώτη φορά».