Εκεχειρία ή παύση; Το ανύπαρκτο (;) έγγραφο και τα “αγκάθια” της συμφωνίας

Η ανακοίνωση της εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν -μετά την πακιστανική πρόταση- έφερε ανακούφιση -έστω και προσωρινά- τόσο στις αγορές, όσο και στη διεθνή κοινότητα, που εδώ και κάτι παραπάνω από έναν μήνα, κρατά την ανάσα της, φοβούμενη κλιμάκωση της σύρραξης.

Βέβαια, με το πρώτο φως της μέρας, φάνηκε ότι πρόκειται περισσότερο για μια “παύση” παρά για μια εκεχειρία και πάντως, σίγουρα, για μια εύθραυστη συμφωνία που ήδη από τις πρώτες ώρες απειλείται με κατάρρευση.

Αρχικά, η κάθε πλευρά -Πακιστάν, ΗΠΑ, Ιράν και Ισραήλ- έχει τη δική της εκδοχή για την εκεχειρία. Επιπλέον, το Ισραήλ συνεχίζει τα χτυπήματα στον Λίβανο -με τον Τραμπ να ανακοινώνει την εξαίρεσή του από τη συμφωνία. Και φυσικά τα Στενά του Ορμούζ και τα άλυτα “τεχνικά ζητήματα”, απειλούν επίσης την εκεχειρία.

Υπάρχει ή όχι επίσημο έγγραφο της συμφωνίας;

Σε αντίθεση με τις περισσότερες συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός, αυτή η συμφωνία δεν φαίνεται να έχει κάποιο επίσημο, γραπτό έγγραφο.

Η δημοσιογράφος Catherine Nicholls του CNN, αναφέρει ότι όταν ο πρόεδρος των Ηνωμένες Πολιτείες, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε χθες την κατάπαυση του πυρός μεταξύ της χώρας του και του Ιράν, το έκανε με ανάρτηση στο Truth Social, δηλώνοντας ότι “υπό την προϋπόθεση ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν θα συμφωνήσει στο ΠΛΗΡΕΣ, ΑΜΕΣΟ και ΑΣΦΑΛΕΣ ΑΝΟΙΓΜΑ του Στενού του Ορμούζ, συμφωνώ να αναστείλω τον βομβαρδισμό και τις επιθέσεις κατά του Ιράν για περίοδο δύο εβδομάδων”.

Λίγο περισσότερο από μία ώρα αργότερα, αναδημοσίευσε δήλωση του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν, Σαγιέντ Αμπάς Αραγτσί, στην οποία αναφερόταν ότι “εάν σταματήσουν οι επιθέσεις εναντίον του Ιράν, οι ισχυρές ένοπλες δυνάμεις μας θα παύσουν τις αμυντικές τους επιχειρήσεις”.

Συνήθως, τέτοιες εκεχειρίες στηρίζονται σε έγγραφα που καθορίζουν τους όρους, ωστόσο το CNN δεν έχει δει καμία εκδοχή συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός που να έχει υπογραφεί και από τις δύο πλευρές.

Τόσο ο Τραμπ όσο και ο Αραγτσί έχουν αναφερθεί σε μια πρόταση 10 σημείων, την οποία ο Αμερικανός ηγέτης χαρακτήρισε “μια εφαρμόσιμη βάση για διαπραγμάτευση”. Ο Λευκός Οίκος δεν έχει δώσει λεπτομέρειες για το περιεχόμενο αυτών των 10 σημείων, αν και το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν παρουσίασε βασικά στοιχεία του.

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος παρουσίασε το σχέδιο κατάπαυσης του πυρός στον Τραμπ, δήλωσε επίσης νωρίς σήμερα ότι η συμφωνία περιλαμβάνει και τον Λίβανο, κάτι που το Ισραήλ -και αργότερα και ο Τραμπ- διέψευσαν.

Τα “αγκάθια” που απειλούν να τινάξουν στον αέρα τη συμφωνία

Οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν συμφωνούν ότι η εκεχειρία έχει τεθεί σε ισχύ. Ωστόσο, παρουσιάζουν αντικρουόμενες εκδοχές —τόσο μεταξύ τους όσο και εσωτερικά— ως προς το περιεχόμενο της συμφωνίας και τα επόμενα βήματα.

Οι αποκλίσεις αυτές θα πρέπει να γεφυρωθούν στο πλαίσιο διαπραγματεύσεων που αναμένεται να ξεκινήσουν την Παρασκευή στο Ισλαμαμπάντ.

Κοινή παραδοχή όλων των πλευρών είναι ότι δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα πως η σύγκρουση έχει λήξει οριστικά.

Τα Στενά του Ορμούζ

Βασικός όρος που έθεσε ο Τραμπ για την εφαρμογή της εκεχειρίας ήταν η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές σε ποιο βαθμό θα είναι “ανοιχτά” και εάν το Ιράν προτίθεται να επιβάλει διόδια.

Από αμερικανικής πλευράς, ο Χέγκσεθ υποστήριξε ότι η συμφωνία προβλέπει το άνοιγμα των Στενών, ενώ ο Τραμπ άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο κοινής διαχείρισης ενός συστήματος διοδίων με το Ιράν.

Ο Λίβανος

Οι πακιστανικές αρχές που μεσολάβησαν για την εκεχειρία, ανακοίνωσαν ότι επεκτείνεται και στον Λίβανο. Το Ισραήλ απορρίπτει τον ισχυρισμό αυτό και έχει εντείνει τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις.

Επιθέσεις σημειώθηκαν επίσης σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στο Ιράν, τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ εντός των πρώτων 12 ωρών από την έναρξη της εκεχειρίας.

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν προειδοποίησε ότι τέτοιες ενέργειες “υπονομεύουν το πνεύμα της ειρηνευτικής διαδικασίας”.

Το περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων

Ο Τραμπ προκάλεσε αίσθηση, χαρακτηρίζοντας τους δέκα όρους που φέρεται να έθεσε το Ιράν ως “βάση” για διαπραγμάτευση.

Σύμφωνα με ιρανικές πηγές, οι όροι αυτοί περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τον έλεγχο των Στενών, τη διατήρηση του δικαιώματος εμπλουτισμού ουρανίου, την πλήρη άρση των κυρώσεων και την καταβολή αποζημιώσεων.

Ο Βανς αμφισβήτησε την αξιοπιστία ορισμένων ιρανικών δηλώσεων, ενώ ο Τραμπ αναφέρθηκε εκ νέου σε αμερικανική πρόταση 15 σημείων, παρά το γεγονός ότι είχε προηγουμένως απορριφθεί από την Τεχεράνη.

Ο ίδιος κατέστησε σαφές ότι οι ΗΠΑ δεν αποδέχονται τον εμπλουτισμό ουρανίου από το Ιράν ούτε τη διατήρηση αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού, τονίζοντας ότι αυτά θα πρέπει να απομακρυνθούν.

Παράλληλα, άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο συζητήσεων για ελάφρυνση δασμών και κυρώσεων.

Ένας υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου διαβεβαίωσε πως ένα σχέδιο 10 σημείων που έδωσε στη δημοσιότητα το Ιράν, το οποίο περιλαμβάνει αιτήματα που εκ των προτέρων είναι δύσκολο να αποδεχθεί η Ουάσιγκτον, δεν είναι το έγγραφο που χρησιμεύει ως βάση διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ.

“Το έγγραφο που αναφέρθηκε από τον Τύπο δεν είναι το σχέδιο επί του οποίου εργαζόμαστε. Δεν θα διαπραγματευτούμε δημοσίως”, είπε αυτή η πηγή, η οποία ζήτησε να μην κατονομαστεί, αφού ο Ντόναλντ Τραμπ μίλησε χθες για ένα “βιώσιμο” σχέδιο που κατέθεσε το Ιράν.

Σκεπτικισμός εκφράζεται από την ισραηλινή κυβέρνηση και από κύκλους των Ρεπουμπλικανών στις ΗΠΑ, που ανησυχούν για τις πιθανές παραχωρήσεις.

Τα επόμενα βήματα

Ο επικεφαλής του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων, Στρατηγός Νταν Κέιν, χαρακτήρισε την εκεχειρία “προσωρινή παύση”, υπογραμμίζοντας ότι οι αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν σε πλήρη ετοιμότητα.

“Παρακολουθούμε στενά τη συμμόρφωση του Ιράν και είμαστε έτοιμοι να επανέλθουμε άμεσα σε επιχειρήσεις, εάν απαιτηθεί” δήλωσε ο Χέγκσεθ.

Ανάλογη στάση υιοθέτησε και η Τεχεράνη, διαμηνύοντας ότι είναι έτοιμη να απαντήσει δυναμικά σε οποιαδήποτε επίθεση.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις επικείμενες συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ, όπου αναμένεται να διαφανούν οι πραγματικές προθέσεις των εμπλεκομένων.

Όπως ανακοίνωσε ο Τραμπ, το βράδυ της Μ. Τετάρτης, οι σχετικές συζητήσεις με την Τεχεράνη θα γίνουν “κεκλεισμένων των θυρών“.