Επίσημη παραδοχή: Στους 5.000 οι νεκροί στο Ιράν

Iρανός αξιωματούχος δήλωσε την Κυριακή ότι οι αρχές έχουν επιβεβαιώσει τουλάχιστον 5.000 νεκρούς στις διαδηλώσεις στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένων 500 μελών των υπηρεσιών ασφάλειας, κατηγορώντας “τους τρομοκράτες και τους ένοπλους ταραχοποιούς” για το θάνατο “αθώων Ιρανών”.

Ο αξιωματούχος αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει το όνομά του εξαιτίας της ευαίσθητης φύσης του ζητήματος, ενώ δήλωσε στο Reuters ότι μερικές από τις χειρότερες συγκρούσεις με το μεγαλύτερο αριθμό θανάτων έγιναν στις κουρδικές περιοχές του βορειοδυτικού Ιράν, μία περιοχή, όπου οι Κούρδοι αποσχιστές είναι ενεργοί.

Παραδοσιακά εκεί οι διαμαρτυρίες ήταν πιο βίαιες σε προηγούμενες περιόδους αποσταθεροποίησης.

“Ο τελικός απολογισμός των νεκρών δεν αναμένεται ότι θα αυξηθεί δραματικά”, δήλωσε ο ίδιος αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι “το Ισραήλ και οι ξένες ένοπλες δυνάμεις” υποστήριξαν και εξόπλισαν αυτούς που βγήκαν στους δρόμους.

Το κοινωνικό συμβόλαιο έχει “σπάσει οριστικά”

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι οι τελευταίες διαδηλώσεις αποκάλυψαν πως το κοινωνικό συμβόλαιο ανάμεσα στην Ισλαμική Δημοκρατία και τον λαό της έχει ανεπανόρθωτα διαρραγεί.

Το κράτος απέτυχε όχι μόνο να προστατεύσει τους πολίτες του από εξωτερικές απειλές, να προσφέρει οικονομική ευημερία ή πολιτικές και κοινωνικές ελευθερίες, αλλά απέδειξε επανειλημμένα ότι είναι πρόθυμο να χρησιμοποιήσει ακραία βία για να τους φιμώσει.

Το κοινωνικό συμβόλαιο ήταν ήδη εύθραυστο. Πλέον έχει “καταστραφεί για πάντα”, όπως εκτιμά ο Τρίτα Πάρσι, εκτελεστικός αντιπρόεδρος του Quincy Institute for Responsible Statecraft. Αν και μετά τις διαδηλώσεις του 2022 υπήρξαν μικρά κέρδη, όπως η χαλάρωση των κανόνων για τη μαντίλα, η σημερινή εξέγερση είναι διαφορετική, κυρίως λόγω της πρωτοφανούς αγριότητας της καταστολής.

Για πολλούς Ιρανούς, τίποτα λιγότερο από μια ριζική αλλαγή δεν αρκεί. Και αυτό είναι ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα.

Επί δεκαετίες, ο Αλί Χαμενεΐ και ο εκτεταμένος μηχανισμός ασφαλείας του έχουν συντρίψει συστηματικά κάθε εσωτερική αντιπολίτευση που θα μπορούσε να απειλήσει σοβαρά την εξουσία τους.

Πρόσωπα όπως ο πρώην υφυπουργός Εσωτερικών Μοσταφά Τατζζαντέ ή η βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης ακτιβίστρια Νάργκες Μοχαμαντί πέρασαν χρόνια στη φυλακή επειδή αμφισβήτησαν το σύστημα εκ των έσω.

Αν ποτέ προκύψει ουσιαστική αλλαγή, είναι πιθανότερο να προέλθει από τους ίδιους τους μηχανισμούς εξουσίας και ασφάλειας που ωφελήθηκαν περισσότερο από το καθεστώς, παρά από τον μεταρρυθμιστικό χώρο που έχει σταδιακά αποδυναμωθεί.

«Το πιο πιθανό σενάριο είναι μια παραλλαγή του ίδιου καθεστώτος, μέσω στοιχείων που προέρχονται από το εσωτερικό του», λέει ο Πάρσι. «Άλλο είναι να αποκεφαλίσεις την κορυφή. Ο μηχανισμός ασφαλείας είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Δεν αποδομείται εύκολα».

Καμία βιώσιμη αντιπολίτευση

Εκτός Ιράν, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο θολή. Οι αντιπολιτευτικές ομάδες της διασποράς παραμένουν βαθιά διχασμένες. Ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου Σάχη, έχει επανεμφανιστεί ως πιθανό πρόσωπο συσπείρωσης.

Ο ίδιος επιμένει ότι θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μεταβατικός ηγέτης, οδηγώντας τη χώρα σε μια δημοκρατική και ευημερούσα πορεία.

Όμως, μετά από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες εξορίας, δυσκολεύτηκε να οικοδομήσει μια ευρεία, πολυσυλλεκτική συμμαχία ή να παρουσιάσει ένα σχέδιο αλλαγής που να μη βασίζεται στην αμερικανική παρέμβαση. Επιπλέον, δεν είναι καν η προτιμώμενη επιλογή του Τραμπ για τη διακυβέρνηση της χώρας.

Οι περισσότεροι ηγέτες της αντιπολίτευσης βρίσκονται εκτός Ιράν και «δεν έχουν κάνει τη δουλειά πεδίου», λέει η Ντίνα Εσφαντιαρί, επικεφαλής για τη Μέση Ανατολή στο Bloomberg Economics, προσθέτοντας ότι πρόσωπα όπως ο Παχλαβί «είναι εξαιρετικά διχαστικά και θα χώριζαν βαθιά τους Ιρανούς».

Αυτή η αβεβαιότητα βαραίνει πολλούς Ιρανούς, καθώς αναρωτιούνται μέχρι πού μπορούν να φτάσουν διεκδικώντας την αλλαγή. Ένας ακόμη φόβος είναι μήπως η πτώση του καθεστώτος οδηγήσει στη διάλυση του ίδιου του ιρανικού κράτους.

Με την έντονη εθνοτική και περιφερειακή ποικιλομορφία της χώρας και με ομάδες που ήδη μιλούν ανοιχτά για απόσχιση, ο κίνδυνος κατακερματισμού είναι υπαρκτός.

Είναι πιθανό να είναι απλώς θέμα χρόνου μέχρι να ξεσπάσει ένα νέο κύμα διαδηλώσεων. Και όπως γνωρίζουν καλά οι ηγέτες στην Τεχεράνη, η επανάσταση του 1979 ήταν και αυτή το αποτέλεσμα ενός πολύμηνου κινήματος που άλλοτε φούντωνε και άλλοτε υποχωρούσε, μέχρι να ανατρέψει τελικά το καθεστώς του Σάχη.