Γάζα: Βομβαρδισμένη η πολιτιστική κληρονομιά μετά τον πόλεμο

Οι Παλαιστίνιοι προσπαθούν να διασώσουν ό,τι έχει απομείνει από την ιστορική κληρονομιά της Γάζας, μετά τις εκτεταμένες καταστροφές που προκάλεσε η ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση στον διετή πόλεμο με τη Χαμάς.

Σε εκτεταμένο ρεπορτάζ του AP, ο Μουνίρ Ελμπάζ θυμάται τις επισκέψεις του με την οικογένειά του στο Μεγάλο Τέμενος Ομάρι, ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά μνημεία της Γάζας, όπου για αιώνες προσεύχονταν πιστοί καθώς αυτοκρατορίες διαδέχονταν η μία την άλλη. Σήμερα, μεγάλο μέρος του τεμένους έχει μετατραπεί σε ερείπια, έπειτα από τα ισχυρά ισραηλινά πλήγματα.

Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας της Γάζας, περισσότεροι από 72.000 Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της ισραηλινής επιχείρησης, ενώ ολόκληρες οικογένειες αφανίστηκαν. Παράλληλα, σημαντικό μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής έχει υποστεί σοβαρές ζημιές.

Η UNESCO, σε αξιολόγηση που βασίζεται σε δορυφορικές εικόνες, έχει επιβεβαιώσει ζημιές σε τουλάχιστον 150 πολιτιστικούς χώρους από την έναρξη του πολέμου, μεταξύ αυτών 14 θρησκευτικά μνημεία, 115 κτίρια ιστορικού ή καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος, εννέα μνημεία και οκτώ αρχαιολογικοί χώροι.

Ο Ισάμ Τζούχα, συνδιευθυντής του Κέντρου Διατήρησης Πολιτιστικής Κληρονομιάς με έδρα τη Δυτική Όχθη, υποστηρίζει ότι οι χώροι αυτοί αποτελούν βασικό στοιχείο της παλαιστινιακής ταυτότητας. Το Κέντρο επιχειρεί επείγουσες εργασίες διάσωσης στο σοβαρά κατεστραμμένο Παλάτι Πασά, όπου φυλάσσονταν αντικείμενα αιώνων, πολλά από τα οποία φέρονται να έχουν λεηλατηθεί.

Ο ισραηλινός στρατός υποστηρίζει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις στόχευσε στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Χαμάς που βρίσκονταν κάτω ή κοντά σε πολιτιστικά μνημεία, συμπεριλαμβανομένου «τρομοκρατικού τούνελ» στο τέμενος Ομάρι, χωρίς να παρουσιάσει αποδεικτικά στοιχεία. Ανεξάρτητη επιτροπή του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ ανέφερε ότι δεν γνωρίζει στοιχεία για ύπαρξη τούνελ στο τέμενος και σημείωσε ότι ακόμη και η παρουσία στρατιωτικού στόχου δεν θα δικαιολογούσε την έκταση των ζημιών.

Ζημιές υπέστη και το ορθόδοξο συγκρότημα του Αγίου Πορφυρίου, το οποίο φιλοξενούσε εκτοπισμένους, ενώ άλλα μνημεία, όπως το Μοναστήρι του Αγίου Ιλαρίωνα του 4ου αιώνα, φαίνεται να έχουν διασωθεί.

Η ιστορία της Γάζας εκτείνεται σε χιλιάδες χρόνια, με αρχαιολογικά ευρήματα που μαρτυρούν εμπορική και στρατιωτική δραστηριότητα από την αρχαιότητα. Το τέμενος Ομάρι, που χτίστηκε αρχικά τον 7ο αιώνα, μετατράπηκε σε καθεδρικό ναό από τους Σταυροφόρους και αργότερα επανήλθε στη χρήση ως τζαμί.

Με τη μεγάλη κλίμακα στρατιωτικών επιχειρήσεων να έχει ανασταλεί στο πλαίσιο εύθραυστης εκεχειρίας, οι Παλαιστίνιοι αποκτούν πλέον σαφέστερη εικόνα της καταστροφής. Ωστόσο, η πλήρης αποκατάσταση των μνημείων και η ευρύτερη ανοικοδόμηση της Γάζας παραμένουν αβέβαιες, ιδίως αν συνεχιστεί ο ισραηλινός αποκλεισμός που ισχύει από το 2007.

Εργαζόμενοι στο τέμενος Ομάρι προσπαθούν να απομακρύνουν τα μπάζα και να διασώσουν πέτρες και αρχιτεκτονικά στοιχεία, με την ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα καταστεί δυνατή η ανακατασκευή του. Για πολλούς κατοίκους, τα μνημεία αυτά δεν είναι απλώς κτίρια, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της συλλογικής μνήμης και της ταυτότητάς τους.