Γιατί αυτός ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή είναι διαφορετικός από όλους τους υπόλοιπους

Από τότε που οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν το περασμένο Σαββατοκύριακο πυροδότησαν μια περιφερειακή σύγκρουση, έχει ξεσπάσει και ένας παράλληλος πόλεμος… πληροφοριών ή αλλιώς, “narrative war“, με υποστηρικτές και των δύο πλευρών να κατακλύζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με ψευδείς ειδήσεις που συχνά διαδίδονται ταχύτερα από τα πραγματικά γεγονότα στο πεδίο.

Από την πρώτη στιγμή, ιρανικά αντιπολιτευτικά μέσα προώθησαν ψευδείς αφηγήσεις στο X και το Telegram, κατηγορώντας την ιρανική κυβέρνηση για μια πυραυλική επίθεση σε σχολείο κοριτσιών στο Ιράν, σύμφωνα με ερευνητές.

Το Ινστιτούτο Στρατηγικού Διαλόγου (ISD) προειδοποίησε επίσης ότι έχουν εμφανιστεί ψεύτικοι λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που μιμούνται ανώτατα στελέχη της ιρανικής ηγεσίας.

Ταυτόχρονα, κλιπ από βιντεοπαιχνίδια που παρουσιάζονται ως ιρανικοί πυραυλικοί βομβαρδισμοί και εικόνες που δημιουργήθηκαν με τεχνητή νοημοσύνη, δείχνοντας αμερικανικά πολεμικά πλοία να βυθίζονται, συμπεριλαμβανομένου του USS Abraham Lincoln, έχουν συγκεντρώσει εκατομμύρια προβολές σε βασικές πλατφόρμες.

Από την άλλη πλευρά, οι ελεγκτές γεγονότων του AFP έχουν διαψεύσει μια σειρά ισχυρισμών από φιλοϊρανικούς λογαριασμούς που δημοσίευαν παλιά βίντεο για να υπερβάλουν τις ζημιές από τους ιρανικούς πυραυλικούς βομβαρδισμούς στο Ισραήλ και σε χώρες του Κόλπου, όπως τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία.

«Σαφώς εξελίσσεται ένας διαδικτυακός πόλεμος αφήγησης», δήλωσε ο Μουσταφά Αϊάντ από το Ινστιτούτο Στρατηγικού Διαλόγου (ISD) στο AFP.

«Είτε για να αιτιολογηθούν οι επιθέσεις στον Κόλπο, είτε για να επιδειχθεί η στρατιωτική ισχύς του Ιράν απέναντι στις ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις, ο στόχος φαίνεται να είναι να εξαντληθούν οι “εχθροί”».

Παρόμοιες τακτικές παραπληροφόρησης έχουν αναφερθεί και σε άλλες παγκόσμιες συγκρούσεις, όπως στην Ουκρανία και τη Γάζα.

«Αυτό που πραγματικά εντυπωσιάζει είναι η ταχύτητα και η κλίμακα αυτών των αναπαραστάσεων, που προκαλεί μεγάλο μέρος της διαδικτυακής σύγχυσης για το τι έχει πλήξει, ή για τον αριθμό θυμάτων», δήλωσε ο Αϊάντ.

Τέτοιες κατασκευασμένες οπτικές αναπαραστάσεις -που παρουσιάζουν το Ιράν πιο απειλητικό από ό,τι υποδεικνύουν τα δεδομένα στο πεδίο- έχουν συγκεντρώσει συνολικά περισσότερες από 21,9 εκατομμύρια προβολές μόνο στο X, που ανήκει στον Έλον Μασκ, σύμφωνα με τον οργανισμό ελέγχου παραπληροφόρησης NewsGuard.

Η ανάλυση του BBC Verify

Ειδικοί είπαν στο BBC Verify ότι ένα πρωτοφανές κύμα παραπληροφόρησης που δημιουργείται με τεχνητή νοημοσύνη (AI) σχετικά με τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν αξιοποιείται εμπορικά από διαδικτυακούς δημιουργούς που έχουν αυξανόμενη πρόσβαση σε εργαλεία generative AI. 

Η ανάλυση εντόπισε πολυάριθμα παραδείγματα βίντεο που δημιουργήθηκαν με AI και κατασκευασμένων δορυφορικών εικόνων που χρησιμοποιούνται για την προώθηση ψευδών και παραπλανητικών ισχυρισμών για τη σύγκρουση, οι οποίοι έχουν συγκεντρώσει συνολικά εκατοντάδες εκατομμύρια προβολές στο διαδίκτυο.

«Η κλίμακα είναι πραγματικά ανησυχητική και αυτός ο πόλεμος έχει καταστήσει αδύνατο να αγνοηθεί πλέον», λέει στο BBC ο Τίμοθι Γκράχαμ, ειδικός στα ψηφιακά μέσα στο Queensland University of Technology.

«Ό,τι παλαιότερα απαιτούσε επαγγελματική παραγωγή βίντεο, τώρα μπορεί να γίνει σε λίγα λεπτά με εργαλεία AI. Το εμπόδιο για τη δημιουργία πειστικού συνθετικού υλικού συγκρούσεων έχει ουσιαστικά καταρρεύσει», προσθέτει.

«Ομίχλη πολέμου»

Η πλατφόρμα X ανακοίνωσε αυτήν την εβδομάδα ότι θα αναστείλει προσωρινά δημιουργούς από το πρόγραμμα εμπορικής αξιοποίησης (monetisation) εάν δημοσιεύουν βίντεο συγκρούσεων που δημιουργήθηκαν με AI χωρίς ετικέτα.

Το πρόγραμμα επιβραβεύει επιλέξιμους χρήστες των οποίων οι αναρτήσεις δημιουργούν μεγάλο αριθμό προβολών, likes, κοινοποιήσεων και σχολίων με πληρωμές από την πλατφόρμα.

«Σε καιρούς πολέμου, είναι κρίσιμο οι άνθρωποι να έχουν πρόσβαση σε αυθεντικές πληροφορίες από το πεδίο», δήλωσε η Νικίτα Μπιέρ, επικεφαλής προϊόντων του X, προσθέτοντας ότι οι τρέχουσες τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης κάνουν «εύκολο το να δημιουργηθεί περιεχόμενο που μπορεί να παραπλανήσει τους ανθρώπους».

«Είναι ένα σημαντικό σημάδι ότι έχουν παρατηρήσει ότι πρόκειται για μεγάλο πρόβλημα», λέει η Μαχσά Αλιμαρντάνι, ερευνήτρια με ειδίκευση στο Ιράν στο Oxford Internet Institute.

Η νέα πολιτική για τη δήλωση χρήσης AI αντιπροσωπεύει μια σημαντική στροφή για μια πλατφόρμα που η προσέγγισή της στη διαχείριση περιεχομένου έχει δεχθεί έντονη κριτική από τότε που ο Μασκ ολοκλήρωσε την εξαγορά του ιστότοπου ύψους 44 δισ. δολαρίων τον Οκτώβριο του 2022.

«Η ομίχλη του πολέμου γρήγορα μετατρέπεται σε λάσπη του πολέμου, καθώς το συνθετικό περιεχόμενο AI δημιουργεί άπειρο θόρυβο στα πληροφοριακά οικοσυστήματα», δήλωσε ο Άρι Άμπελσον, συνιδρυτής της OpenOrigins, εταιρείας επικύρωσης μέσων που καταπολεμά τα deepfakes.

«Καθώς παρακολουθούμε ακόμη μία παγκοσμίως σημαντική σύγκρουση να εκτυλίσσεται στο Ιράν, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε όλοι πώς μετατοπίζεται το οικοσύστημα των μέσων ενημέρωσης».

Σε ό,τι μπορεί να εντείνει ακόμη περισσότερο τη διαδικτυακή σύγχυση, μελέτη του NewsGuard έδειξε ότι το εργαλείο αντιστροφής εικόνων της Google δημιούργησε ανακριβή, AI-παραγόμενα συνοπτικά αποτελέσματα για κατασκευασμένες και παραπλανητικές εικόνες που σχετίζονται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.

Αυτό αποκαλύπτει μια «σημαντική αδυναμία σε ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο σύστημα επαλήθευσης της αυθεντικότητας εικόνων», σύμφωνα με τον οργανισμό.

Ορισμένα παραδείγματα

Ένα τυπικό παράδειγμα βίντεο που δημιουργήθηκε με AI και παρακολούθησε το BBC Verify φαίνεται να δείχνει πυραύλους να πλήττουν την πόλη Τελ Αβίβ στο Ισραήλ, ενώ οι ήχοι εκρήξεων ακούγονται στο παρασκήνιο. Το βίντεο αυτό έχει εμφανιστεί σε περισσότερες από 300 αναρτήσεις που μοιράστηκαν δεκάδες χιλιάδες φορές σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Ορισμένοι χρήστες του X χρησιμοποίησαν το AI chatbot της πλατφόρμας, Grok, για να επιβεβαιώσουν την αυθεντικότητα του βίντεο. Αλλά σε πολλές περιπτώσεις που παρακολούθησε το BBC Verify, το Grok ισχυρίστηκε λανθασμένα ότι το AI-generated βίντεο ήταν πραγματικό.

Ένα άλλο ψεύτικο βίντεο, που έχει προβληθεί δεκάδες εκατομμύρια φορές, ισχυρίζεται ότι δείχνει τον ουρανοξύστη Burj Khalifa στο Ντουμπάι να φλέγεται, ενώ πλήθος ανθρώπων φαίνεται να τρέχει προς το κτίριο.

Αυτό το βίντεο που δημιουργήθηκε με AI διαδόθηκε ευρέως στο διαδίκτυο σε μια περίοδο μεγάλης ανησυχίας των κατοίκων και των τουριστών για τις επιθέσεις με drones και πυραύλους στην πόλη.

«Τα ψεύτικα βίντεο όπως αυτά επηρεάζουν αρνητικά την εμπιστοσύνη των ανθρώπων στις επαληθευμένες πληροφορίες που βλέπουν online και καθιστούν πολύ πιο δύσκολη την καταγραφή πραγματικών στοιχείων», λέει η Αλιμαρντάνι.

Ένα νέο χαρακτηριστικό αυτής της σύγκρουσης που ανέλυσε το BBC Verify είναι η εμφάνιση δορυφορικών εικόνων που δημιουργούνται με AI.

Επιβεβαιώσαμε πολλά πραγματικά βίντεο που δείχνουν ιρανικές επιθέσεις με drones και πυραύλους στο αρχηγείο της Πέμπτης Στόλου των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν την πρώτη ημέρα της σύγκρουσης.

Μια κατασκευασμένη φωτογραφία, που κοινοποιήθηκε στο X από την εφημερίδα The Tehran Times με συνδέσεις στο κράτος, άρχισε να διαδίδεται την επόμενη ημέρα, υποστηρίζοντας ότι δείχνει εκτεταμένες ζημιές στη βάση.

Η ψεύτικη εικόνα φαίνεται να βασίζεται σε πραγματικές δορυφορικές λήψεις μιας αμερικανικής ναυτικής βάσης στο Μπαχρέιν που τραβήχτηκαν τον Φεβρουάριο του 2025 και είναι δημόσια διαθέσιμες στο διαδίκτυο.

Σύμφωνα με τον ανιχνευτή υδατοσήματος SynthID της Google, η ψεύτικη εικόνα δημιουργήθηκε ή επεξεργάστηκε με ένα εργαλείο AI της Google. Τρία οχήματα που είναι σταθμευμένα έξω βρίσκονται στην ίδια ακριβώς θέση τόσο στην αυθεντική δορυφορική εικόνα όσο και στην εικόνα AI — παρά το γεγονός ότι οι φωτογραφίες φέρεται να έχουν ληφθεί ένα χρόνο διαφορά.

Τα εργαλεία AI της Google, συμπεριλαμβανομένου του γεννήτορα βίντεο Veo, βρίσκονται στη λίστα των δημοφιλών πλατφορμών AI, όπως το μοντέλο Sora της OpenAI, η κινεζική εφαρμογή AI Seedance και το Grok, που είναι ενσωματωμένο στο X.

«Ο αριθμός των διαφορετικών εργαλείων που είναι πλέον διαθέσιμα για τη δημιουργία ενός ευρέος φάσματος εξαιρετικά ρεαλιστικών χειρισμών με AI είναι πρωτοφανής», λέει ο Χένρι Άιντερ, ειδικός στη γενετική AI.

«Δεν έχουμε ξαναδεί αυτά τα εργαλεία τόσο διαθέσιμα, τόσο εύκολα και τόσο φτηνά στη χρήση», προσθέτει.