Γιατί η Ευρώπη δυσκολεύεται να βάλει “φρένο” στον Τραμπ;

Η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι σχέσεις της με τις ΗΠΑ, άλλοτε θεμελιώδης πυλώνας της ασφάλειας και της οικονομίας της, φαίνεται να εισέρχονται σε μια νέα εποχή αβεβαιότητας.

Στην “καρδιά” αυτής της αβεβαιότητας βρίσκεται ο ακανθώδης τρόπος με τον οποίο οι πολιτικές της Ουάσινγκτον επηρεάζουν τις ευρωπαϊκές στρατηγικές, ενώ η πραγματικότητα της εξάρτησης από την αμερικανική δύναμη -στρατιωτική, οικονομική και πολιτική- καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολη να αγνοηθεί.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις και η απειλή της Ρωσίας αναδεικνύουν την αβεβαιότητα και την αναγκαιότητα για μια νέα στρατηγική.

Η δήλωση του Αμερικανού Υπουργού Εμπορίου, Χάουαρντ Λούτνικ, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ήρθε να ταράξει τα νερά: «Αν πρόκειται να εξαρτάσαι από κάποιον, ας είναι ο καλύτερός σου σύμμαχος», τόνισε, αναφερόμενος στην ανάγκη για ισχυρές συμμαχίες και την απογοήτευση απέναντι στην παγκοσμιοποίηση.

Ωστόσο, στο ποιος είναι τελικά ο “καλύτερος σύμμαχος” για την Ευρώπη, το ερώτημα που τίθεται είναι αν, και πόσο, μπορεί να στηριχτεί στο βάθος της αμερικανικής στρατηγικής και της επιρροής της.

Καθώς το παγκόσμιο τοπίο μεταβάλλεται ραγδαία, το ερώτημα που πλανάται είναι: Μπορεί η Ευρώπη να ανταπεξέλθει χωρίς τις ΗΠΑ ή είναι καταδικασμένη να εξαρτάται από αυτές για πάντα;

Η Ευρώπη στην αμερικανική “σκιά”

Οι σχέσεις της Ευρώπης με τις ΗΠΑ, παραδοσιακά ήταν θεμελιώδεις για την ασφάλεια και την ευημερία της. Από τη συνεργασία στον τομέα της άμυνας μέσω του NATO μέχρι τις οικονομικές και εμπορικές σχέσεις, η εξάρτηση της Ευρώπης από την Αμερική ήταν δεδομένη.

Τα τελευταία χρόνια όμως, αυτή η εξάρτηση έχει αποκτήσει νέες διαστάσεις, με τις πολιτικές της Ουάσινγκτον να επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις στρατηγικές επιλογές της Ευρώπης.

Ο Ντόναλντ Τραμπ και η πολιτική του “America First” ενίσχυσαν αυτό το αίσθημα της αβεβαιότητας, φέρνοντας στο προσκήνιο ερωτήματα για το μέλλον αυτής της σχέσης.

Η περίπτωση της Γροιλανδίας και η πίεση των ΗΠΑ προς τη Δανία για την απόδοση του εδάφους της στους Αμερικανούς, αποτέλεσαν το αποκορύφωμα αυτής της πολιτικής αβεβαιότητας.

Η Ευρώπη αναγκάζεται να αντιμετωπίσει το εξής αδιανόητο ερώτημα: Πόσο εξαρτάται πραγματικά από την αμερικανική στρατιωτική δύναμη και οικονομική υποστήριξη; Πόσο μπορεί να βασίζεται σε αυτήν τη σχέση μακροπρόθεσμα, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η ίδια η στρατηγική αυτονομία της;

Ο πόλεμος στην Ουκρανία

Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η συνεχής ρωσική επιθετικότητα έχουν αναδείξει την Ευρώπη σε έναν κρίσιμο γεωπολιτικό κόμβο.

Από τη μία πλευρά, η Ευρώπη χρειάζεται τη στήριξη των ΗΠΑ για να διασφαλίσει την αποτροπή της Ρωσίας. Από την άλλη, όμως, η εξάρτηση αυτή δημιουργεί μια σειρά από ερωτήματα για το πώς η Ευρώπη μπορεί να αναπτύξει τη δική της στρατηγική άμυνας.

Η Ουκρανία, στην προσπάθειά της να υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αμερικανική στρατιωτική βοήθεια, αλλά η Ευρώπη φαίνεται να προχωρά σε ένα νέο μοντέλο αυτόνομης άμυνας.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει ήδη προτείνει μια ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας, ενισχύοντας τη στρατηγική ανεξαρτησία της Ευρώπης και προτείνοντας την προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού από ευρωπαϊκούς προμηθευτές.

Η Ευρώπη, και ιδιαίτερα η Γαλλία, προσπαθεί να διαμορφώσει ένα μέλλον όπου η εξάρτησή της από τις ΗΠΑ μειώνεται και η ίδια αναλαμβάνει ηγετικό ρόλο στην περιοχή.

Η στρατιωτική ικανότητα της Ευρώπης

Η στρατιωτική δύναμη των ΗΠΑ εξακολουθεί να είναι κυρίαρχη στην Ευρώπη, με δεκάδες χιλιάδες Αμερικανούς στρατιώτες να βρίσκονται σε στρατιωτικές βάσεις στην ήπειρο.

Οι ΗΠΑ κατέχουν τα πιο εξελιγμένα στρατιωτικά συστήματα, από αόρατα μαχητικά αεροσκάφη μέχρι πυρηνοκίνητα υποβρύχια, τα οποία η Ευρώπη δεν διαθέτει στο ίδιο επίπεδο.

Ωστόσο, η Ευρώπη επιχειρεί να μειώσει την εξάρτησή της από την αμερικανική στρατιωτική δύναμη, αναπτύσσοντας τα δικά της στρατηγικά σχέδια.

Η Γαλλία, για παράδειγμα, διατηρεί το μόνο πραγματικά ανεξάρτητο πυρηνικό οπλοστάσιο στην Ευρώπη, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο εξαρτάται από τις ΗΠΑ για την ανάπτυξη του δικού του πυρηνικού οπλοστασίου.

Η αναζήτηση μιας “ευρωπαϊκής άμυνας” που προωθεί ο Μακρόν, έρχεται σε αντίθεση με το παραδοσιακό μοντέλο της εξάρτησης από τις ΗΠΑ, και δείχνει την επιθυμία για στρατηγική αυτονομία.

Η ενεργειακή εξάρτηση και οι κίνδυνοι για την Ευρώπη

Η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία ήταν μέχρι πρότινος μία από τις βασικές πηγές ανησυχίας για τη σταθερότητα της ηπείρου.

Η κρίση που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέδειξε την ανάγκη για διαφοροποίηση των ενεργειακών προμηθευτών και την ενίσχυση των σχέσεων με τις ΗΠΑ, οι οποίες παρέχουν υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).

Ωστόσο, η ενεργειακή εξάρτηση από τις ΗΠΑ αναδεικνύει μια νέα πραγματικότητα. Η Ευρώπη έχει γίνει και ενεργειακά εξαρτημένη από τις ΗΠΑ και οι Αμερικανοί πολιτικοί έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν αυτήν τη “στρατηγική ισχύ” ως μοχλό πίεσης.

Η δύναμη του δολαρίου

Παρά την ισχυρή οικονομική της θέση, η Ευρώπη συνεχίζει να είναι εξαρτημένη από τη νομισματική και οικονομική κυριαρχία του δολαρίου.

Όπως γράφει χαρακτηριστικά το CNN, αν και διαθέτει μεγάλα αποθέματα αμερικανικών ομολόγων και μετοχών, η ιδέα ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτά τα περιουσιακά στοιχεία ως όπλο κατά των ΗΠΑ, παραμένει θεωρητική.

Οι αναλυτές θεωρούν ότι θα αποφύγει να κλιμακώσει την κατάσταση, καθώς οι κίνδυνοι για την παγκόσμια οικονομία θα μπορούσαν να είναι καταστροφικοί.

Την ώρα που το μέλλον της διαγράφεται με έντονα σύννεφα, η Ευρώπη φαίνεται να βρίσκεται ενώπιον της πιο δύσκολης επιλογής της ιστορίας της. Αν καταφέρει να ισχυροποιήσει τη θέση της και να αναπτύξει τη στρατηγική αυτονομία που επιθυμεί, ίσως να αποκτήσει τελικά την ελευθερία που αναζητά. Ωστόσο, οι δρόμοι που θα ακολουθήσει θα είναι γεμάτοι προκλήσεις και κινδύνους.

Όπως είπε ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, «κανείς δεν γελάει, κανείς δεν χαμογελάει. Επειδή κανείς δεν ξέρει τι θα φέρει το αύριο».