Γιατί υπήρξαν τόσοι πολλοί θάνατοι από σκι στην Ευρώπη φέτος;

Ολόκληρο το βουνό τρέμει όταν μια χιονοστιβάδα κυλά από πάνω του καθώς αναπτύσσει ταχύτητες έως και 130 χλμ./ώρα.

Πρόκειται για ένα από τα πιο επικίνδυνα φαινόμενα στα βουνά. Μια χιονοστιβάδα στην Καλιφόρνια σκότωσε εννέα σκιέρ την Τρίτη, ανάμεσά τους έξι στενούς φίλους.

Και αυτός ο χειμώνας στην Ευρώπη έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα θανατηφόρος. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Προειδοποίησης Χιονοστιβάδων (EAWS), τουλάχιστον 99 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους από τον Οκτώβριο του 2025, κυρίως στις Άλπεις — την οροσειρά που αποτελεί τον βασικό προορισμό για σκι στην ήπειρο και εκτείνεται σε πολλές χώρες, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, η Ελβετία και η Αυστρία.

Μόνο στις Γαλλικές Άλπεις, οι χιονοστιβάδες έχουν στοιχίσει τη ζωή σε 28 ανθρώπους από το πρώτο θανατηφόρο ατύχημα του χειμώνα στις 26 Δεκεμβρίου, σύμφωνα με την EAWS. Πρόκειται για τεράστια αύξηση σε σύγκριση με τον μέσο όρο των οκτώ θανάτων που παρατηρούνται συνήθως σε αυτό το στάδιο της σεζόν, σύμφωνα με την Εθνική Ένωση Μελέτης Χιονιού και Χιονοστιβάδων της Γαλλίας (ANENA). Στην Ιταλία και την Ελβετία, οι θάνατοι από χιονοστιβάδες είναι επίσης πολύ υψηλότεροι από το κανονικό.

Και, αναδεικνύοντας την τρομακτική τους δύναμη, μια χιονοστιβάδα εκτροχίασε τρένο στην Ελβετία τη Δευτέρα, τραυματίζοντας πέντε επιβάτες, ενώ μια άλλη σάρωσε καταφύγιο σε γαλλική πλαγιά νωρίτερα αυτόν τον μήνα, σπάζοντας παράθυρα και γεμίζοντας την κουζίνα του κτιρίου με χιόνι

Τι κάνει τον φετινό χειμώνα πιο θανατηφόρο

Οι χιονοστιβάδες απαιτούν τον συνδυασμό τριών στοιχείων: χιόνι, κλίση μεγαλύτερη από 30 μοίρες και έναν παράγοντα ενεργοποίησης, όπως φρέσκο ή λιωμένο χιόνι, έναν άνθρωπο, ένα ζώο ή τον άνεμο.

Φυσικά, αυτά υπάρχουν κάθε χειμώνα στις Άλπεις, αλλά συγκεκριμένες συνθήκες έχουν καταστήσει τον φετινό χειμώνα πιο επικίνδυνο από άλλους, εξήγησε ο Στεφάν Μπορνέ, διευθυντής της ANENA.

Μετά την πρώτη χιονόπτωση τον Νοέμβριο, είπε, ακολούθησε μια μακρά περίοδος υψηλών ατμοσφαιρικών πιέσεων, κατά την οποία το χιόνι στο έδαφος μετατράπηκε σε «γωνιώδεις κόκκους» — που μοιάζουν με μεγάλους κρυστάλλους ζάχαρης και δεν συνδέονται αποτελεσματικά με τα γύρω στρώματα.

Από μόνος του, αυτός ο τύπος χιονιού δεν είναι επικίνδυνος. Όμως, αν καλυφθεί από φρέσκο χιόνι, «αυτά τα εύθραυστα στρώματα μπορούν να ενεργοποιηθούν και να λειτουργήσουν σαν ρουλεμάν, σαν ένας ιμάντας μεταφοράς που επιτρέπει στη χιονοστιβάδα να γλιστρήσει πολύ εύκολα», είπε ο Μπορνέ.

Και, τις τελευταίες εβδομάδες, αρκετά μέτρα φρέσκου χιονιού έχουν πέσει σε όλη την Ευρώπη, στο πλαίσιο ενός καιρικού μοτίβου που καθοδηγείται από έναν ασυνήθιστο νότιο αεροχείμαρρο, ο οποίος έχει φέρει τεράστιες ποσότητες υετού σε ολόκληρη την ήπειρο, προκαλώντας πλημμύρες σε χαμηλότερα υψόμετρα.

Ταυτόχρονα, «το χιονοστρώμα τροφοδοτείται από τον άνεμο, πράγμα που σημαίνει ότι έχουμε μεγάλη συσσώρευση χιονιού στο έδαφος», πρόσθεσε ο Μπορνέ.

Τέτοιες συνθήκες οδήγησαν αρκετές περιφερειακές υπηρεσίες πρόγνωσης χιονοστιβάδων να εκδώσουν σοβαρή προειδοποίηση επιπέδου 4 για μεγάλο μέρος των τελευταίων δύο εβδομάδων, με ορισμένες περιοχές να φτάνουν ακόμη και στο πιο σοβαρό επίπεδο 5, τουλάχιστον για λίγες ημέρες.

Παρόλα αυτά, αυτές οι επικίνδυνες συνθήκες είναι ασυνήθιστες, αλλά «όχι σπάνιες», σημείωσε η Κριστίν Πίελμαϊερ, προγνώστρια χιονοστιβάδων στο Ελβετικό Ινστιτούτο Έρευνας Χιονιού και Χιονοστιβάδων SLF.

Μπορούν να εμφανιστούν περίπου κάθε πέντε έως 15 χρόνια, δήλωσε στο CNN, τονίζοντας ότι αυτός ο αριθμός αποτελεί στατιστικό οδηγό· έτσι, οι συνθήκες θα μπορούσαν θεωρητικά να παρουσιαστούν σε δύο συνεχόμενους χειμώνες ή να μην εμφανιστούν καθόλου για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Η καταγραφή του τρόπου με τον οποίο η κλιματική κρίση επηρεάζει τη συχνότητα αυτών των χιονοστιβάδων είναι δύσκολη, λένε οι επιστήμονες. Ο καιρός είναι από τη φύση του παροδικός — ένα παρόμοιο καιρικό μοτίβο μπορεί να επηρεάσει διαφορετικά ένα περιβάλλον ανάλογα με τις προϋπάρχουσες συνθήκες — και ολοκληρωμένα σύνολα δεδομένων δεν είναι πραγματικά διαθέσιμα.

«Είναι δύσκολο να εξαχθεί άμεση σύνδεση», είπε ο Μπορνέ. «Ξέρουμε ότι το κλίμα εξελίσσεται· αυτό είναι αδιαμφισβήτητο».

Ένα αποτέλεσμα που μπορούμε να αποδώσουμε ξεκάθαρα στην κλιματική αλλαγή είναι η μεταβαλλόμενη γραμμή βροχής-χιονιού, που σημαίνει ότι «θα έχουμε καιρικά μοτίβα που φέρνουν χιόνι σε πολύ χαμηλά υψόμετρα και την επόμενη μέρα μπορεί να βρέχει στα 2.000 ή 2.500 μέτρα», είπε.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό θα προκαλέσει «ενοποίηση του χιονοστρώματος μέσω καθίζησης και συγκόλλησης», καθιστώντας το λιγότερο επιρρεπές σε χιονοστιβάδες, «ενώ σε άλλες περιπτώσεις, θα μπορούσε να κάνει το χιονοστρώμα βαρύτερο», πρόσθεσε.

Ξεπερνώντας τα όρια

Τα βουνά, ακόμη κι αν φαίνονται εξημερωμένα από τις τουριστικές υποδομές, παραμένουν άγρια και επικίνδυνα, ιδιαίτερα υπό αυτές τις συνθήκες.

Για πολλούς, αυτό αποτελεί τη γοητεία του εκτός πίστας σκι — μια ευκαιρία να δοκιμάσεις τον εαυτό σου απέναντι στο ανάγλυφο και να κινηθείς ελεύθερα πάνω στο παρθένο χιόνι, πέρα από τις διαμορφωμένες πίστες.

Παρά αυτόν τον πειρασμό, οι περισσότεροι έμπειροι σκιέρ παραμένουν στις σηματοδοτημένες πίστες κατά τη διάρκεια επικίνδυνων συνθηκών. Ωστόσο, κάποιοι, ιδιαίτερα τουρίστες που μπορεί να έχουν ξοδέψει χιλιάδες δολάρια για τις εβδομαδιαίες διακοπές τους για σκι, είναι λιγότερο πιθανό να λάβουν υπόψη τις προειδοποιήσεις για χιονοστιβάδες.

«Επενδύεις χρόνο και χρήμα, δεν μπορείς να τα πάρεις πίσω, οπότε θέλεις να έχεις κάποια απόδοση αυτής της επένδυσης και αυτό σε ωθεί να ξεπεράσεις τα όρια», δήλωσε ο Άουντουν Χέτλαντ, που μελετά τη λήψη αποφάσεων σε χιονοστιβάδες στο Αρκτικό Πανεπιστήμιο της Νορβηγίας, στο CNN.

Και οι έμπειροι οδηγοί και σκιέρ μπορεί να χρειαστούν ημέρες για να αξιολογήσουν το έδαφος σε δύσκολες συνθήκες — χρόνο που οι τουρίστες απλώς δεν διαθέτουν, πρόσθεσε ο Χέτλαντ.

Αρκετοί από όσους σκοτώθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες ήταν τουρίστες.

Το εκτός πίστας σκι έχει γίνει ολοένα και πιο δημοφιλές τα τελευταία χρόνια, οδηγώντας όλο και περισσότερους ανθρώπους στην ύπαιθρο. Ωστόσο, αυτή η μετατόπιση από μόνη της «δεν οδηγεί απαραίτητα σε περισσότερα θανατηφόρα ατυχήματα από χιονοστιβάδες», είπε η Πίελμαϊερ.

Αυτό συμβαίνει επειδή πολλοί από αυτούς είναι πεζοπόροι με χιονοπέδιλα που συνήθως αποφεύγουν τις απότομες πλαγιές. Παράλληλα, οι σκιέρ εκτός πίστας είναι καλύτερα εκπαιδευμένοι για τις χιονοστιβάδες, διαθέτουν καλύτερο εξοπλισμό και επωφελούνται από καλύτερα οργανωμένες υπηρεσίες διάσωσης στο βουνό, πρόσθεσε.

Ενώ οι συνθήκες παραμένουν επικίνδυνες, οι ειδικοί συμβουλεύουν να διαβάζετε την πρόγνωση χιονοστιβάδων, να κάνετε σκι με τοπικούς έμπειρους οδηγούς και να επιλέγετε πιο ήπιες κλίσεις για σκι εκτός πίστας.

Το χιόνι δεν θα παραμείνει τόσο επικίνδυνο για πάντα.

Η Πίελμαϊερ αναμένει ότι οι συνθήκες θα βελτιωθούν σε μεγάλο μέρος της Ελβετίας μέσα στην επόμενη εβδομάδα, μόλις σταθεροποιηθεί το νέο χιόνι, εκτός από το νότιο τμήμα της χώρας όπου έχει πέσει λιγότερο χιόνι.

Σε ορισμένες περιοχές της Γαλλίας, ωστόσο, ο Μπορνέ αναμένει ότι ο κίνδυνος θα παραμείνει για αρκετές εβδομάδες, όσο το χιόνι εξακολουθεί να είναι ασταθές.