Η επίθεση στο Ιράν και η ευθυγράμμιση του Τραμπ με τη θεωρία του Νεοσυντηρητισμού

Tο οκτάλεπτο διάγγελμα του προέδρου Τραμπ προς τον αμερικανικό λαό για την «προληπτική» επίθεση κατά του Ιράν, θα μπορούσε να ήταν η ομιλία του Μπους το 2003 όταν ανακοίνωνε την εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ.

Είκοσι τρία χρόνια και τέσσερις προεδρίες αργότερα και παρόλα τα μαθήματα των πολέμων διάρκειας στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν, ο πρόεδρος, που εκλέχθηκε εν μέρει με την υπόσχεση ότι δεν θα αρχίσει άλλους πολέμους επιλογής (wars of choice), προσχώρησε στο στρατόπεδο των νεοσυντηρητικών.

Ιδιαίτερα μετά την επιχείρηση της Βενεζουέλας το στενό επιτελείο του προέδρου Τραμπ έχει υιοθετήσει την λογική της απαραίτητης χώρας (indispensable nation) με έναν καθαρά ηγεμονικό τρόπο. Η αδιαπραγμάτευτη ισχύς της αμερικανικής πολεμικής μηχανής έχει δέσει με την ψυχολογία και την πεποίθηση του προέδρου Τραμπ ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα και ιδιαίτερα όταν έχει να κάνει με εκείνον στο βάθρο του νικητή.

Το Ιράν αποτελεί μια ιδιαίτερη υπόθεση, όχι μόνο για την γεωπολιτική του σημασία, αλλά και διότι είναι η χώρα η οποία η ιστορία της είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ανάδειξη των ΗΠΑ σε υπερδύναμη από το 1943-45. Ήταν στην Τεχεράνη τον Νοέμβριο του 1943 όταν ο Στάλιν, ο Ρούζβελτ και ο Τσόρτσιλ συναντήθηκαν με την υπόσχεση ενός δημοκρατικού Ιράν χωρίς τον έκπτωτο Σάχη.

Ήταν η παρουσία του Ρούζβελτ που εμψύχωνε τους Ιρανούς πολίτες πως η χώρα τους ήταν στο δρόμο προς την δημοκρατία και όχι προς τον διαμελισμό των περασμένων δεκαετιών, μεταξύ της Ρωσίας και της Μεγάλης Βρετανίας, στο πλαίσιο του «Μεγάλου Παιχνιδιού». Η απογοήτευση της ανατροπής του Μοσαντέκ δεν ήταν μόνο για τον ιρανικό λαό, αλλά και για την ιδέα ότι οι ΗΠΑ δεν θα ήταν όπως οι ευρωπαϊκές αποικιοκρατίες, αλλά μία χώρα που αναδύθηκε στα αποκαΐδια αυτών.

Ο Ντόναλντ Τραμπ χθες ανέφερε επιλεκτικά επεισόδια των τελευταίων σαράντα ετών για να νομιμοποιήσει την επίθεση στο Ιράν. Το ίδιο Ιράν, το οποίο τη δεκαετία του ’80 Αμερικανοί αξιωματούχοι χρησιμοποίησαν για να χρηματοδοτήσουν αντάρτικο εναντίον της κυβέρνησης της Νικαράγουας, μερικοί από τους οποίους φυλακίστηκαν, ακόμη και ένας σημερινός σύμβουλος του κυρίου Τραμπ, ο Έλιοτ Έιμπραμς.

Το ίδιο Ιράν, το οποίο βοήθησε την Αμερική στον πόλεμο κατά των Ταλιμπάν. Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν είναι ανεπίτρεπτο στα πλαίσια των δυτικών δημοκρατιών. Και η βαναυσότητα και η βία του κράτους είναι καταδικαστέα από όποιο κράτος εφαρμόζεται. Με τον ίδιο τρόπο, όμως, είναι καταδικαστέα και η μονομερής επιβολή του δικαιώματος του ισχυρού, απορρίπτοντας το θεσμικό πλαίσιο του διεθνούς δικαίου.

Η επίθεση ενάντια στο Ιράν δυστυχώς είναι ένα έργο που έχουμε ξαναζήσει, όπως και τα αποτελέσματα είναι γνωστά. Διαχρονικά η επιβολή της ισχύος δεν έχει ποτέ θετικά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα, και ιδιαίτερα όταν τα παθήματα είναι τόσο πρόσφατα.

Ο κ. Τραμπ ανήλθε στην εξουσία με την υπόσχεση πως δεν θα ανοίξει νέα μέτωπα αλλά, όπως οι προκάτοχοί του, έχει υποχρεωθεί να πράττει ως πρόεδρος της Αμερικής και όχι ως υποψήφιος. Ο Γούντροου Γουίλσον πριν από 112 χρόνια υποσχέθηκε ότι δεν θα πάρει μέρος στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά υποχρεώθηκε να το κάνει, όπως και οι Μπους, Μπάιντεν και Ομπάμα να πράξουν διαφορετικά από ό,τι είχαν υποσχεθεί.

Ο Πέτρος Βαμβακάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Τμήματος Πολιτικών Επιστημών & Διεθνών Σχέσεων, Emmanuel College, και διευθυντής στο Ινστιτούτο Μελετών Ανατολικής Μεσογείου, μέλος Γνωμοδοτικού Συμβουλίου Ινστιτούτου ΕΝΑ