Η Γαλλία καταργεί δια νόμου τα “συζυγικά καθήκοντα” στο σεξ

Η Γαλλία ετοιμάζεται να βάλει δια νόμου οριστικό τέλος στην έννοια των λεγόμενων “συζυγικών καθηκόντων”, στην παλιά, επίμονη αντίληψη ότι ο γάμος συνεπάγεται υποχρέωση για σεξ.

Νομοσχέδιο που εγκρίθηκε την Τετάρτη από την Εθνοσυνέλευση προσθέτει ρητή πρόβλεψη στον Αστικό Κώδικα, ξεκαθαρίζοντας ότι η «κοινή ζωή» των συζύγων δεν δημιουργεί «υποχρέωση σεξουαλικών σχέσεων». Παράλληλα, καθιστά αδύνατη το επιχείρημα της έλλειψης σεξουαλικών σχέσεων ως λόγο υπαιτιότητας για διαζύγιο.

Αν και η πρακτική του επίδραση στις δικαστικές αίθουσες εκτιμάται πως θα είναι περιορισμένη, οι υποστηρικτές του νόμου θεωρούν ότι πρόκειται για ένα κρίσιμο βήμα αποδόμησης αντιλήψεων που τροφοδοτούν τη συζυγική σεξουαλική βία.

«Επιτρέποντας να επιβιώνει μια τέτοια “υποχρέωση”, δίνουμε συλλογικά την έγκρισή μας σε ένα σύστημα κυριαρχίας του συζύγου απέναντι στη σύζυγο», δήλωσε η εισηγήτρια του νομοσχεδίου, η οικολόγος βουλευτής Μαρί-Σαρλότ Γκαρέν.

«Ο γάμος δεν μπορεί να είναι μια φούσκα μέσα στην οποία η συναίνεση στο σεξ θεωρείται δεδομένη και ισόβια».

Ο νέος νόμος έρχεται να άρει μια νομική ασάφεια που επιβίωνε εδώ και δεκαετίες. Παρ’ ότι κανένα νομικό κείμενο δεν αναφέρει ρητά «συζυγικό καθήκον», ο Αστικός Κώδικας μιλά για «σεβασμό, πίστη, αλληλοϋποστήριξη» και «κοινή ζωή», όρους που ορισμένοι δικαστές, κατά καιρούς, ερμήνευσαν ευρέως, συμπεριλαμβάνοντας και τη σεξουαλική σχέση.

Χαρακτηριστική ήταν η υπόθεση του 2019, όταν γυναίκα κρίθηκε υπαίτια επειδή αρνήθηκε να έχει σεξουαλικές σχέσεις με τον σύζυγό της επί σειρά ετών, γεγονός που οδήγησε σε διαζύγιο με καταλογισμό ευθύνης σε βάρος της.

Όπως μεταδίδει το BBC, η υπόθεση έφτασε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο πέρυσι καταδίκασε τη Γαλλία, κρίνοντας ότι η άρνηση σεξ δεν μπορεί να αποτελεί λόγο υπαιτιότητας. Η απόφαση χαιρετίστηκε ως σημαντική νίκη από φεμινιστικές οργανώσεις και, στην πράξη, κατέστησε αδύνατες αντίστοιχες αποφάσεις στο μέλλον – γεγονός που καθιστά τον νέο νόμο περισσότερο μια θεσμική επιβεβαίωση παρά μια δικαστική επανάσταση.

Από τη θεωρία στη σκληρή πραγματικότητα

Για τους ακτιβιστές, ωστόσο, η ανάγκη παραμένει επιτακτική. Η ιδέα ότι οι σύζυγοι -κυρίως οι γυναίκες- «οφείλουν» να συναινούν στο σεξ εξακολουθεί να επιβιώνει σε κομμάτια της κοινωνίας.

Εμβληματική θεωρείται η υπόθεση Μαζάν του 2024, όπου η Ζιζέλ Πελικό, ναρκωμένη και αναίσθητη, βιαζόταν κατ’ εξακολούθηση από άνδρες που είχε καλέσει ο σύζυγός της. Αρκετοί από τους κατηγορούμενους δήλωσαν ότι υπέθεσαν πως υπήρχε συναίνεση, βασιζόμενοι στα λεγόμενα του ίδιου του συζύγου.

Στη Γαλλία (όπως και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες) ο συζυγικός βιασμός αναγνωρίζεται πλέον ρητά από τον νόμο, κάτι που δεν ίσχυε πριν από το 1990, όταν ο γάμος μπορούσε να προβληθεί ως τεκμήριο συναίνεσης.

Από τον Νοέμβριο του περασμένου έτους, μάλιστα, ο ορισμός του βιασμού έχει διευρυνθεί, ενσωματώνοντας ρητά την έννοια της μη συναίνεσης. Πλέον, βιασμός θεωρείται κάθε σεξουαλική πράξη χωρίς «ενημερωμένη, συγκεκριμένη, προγενέστερη και ανακλητή» συναίνεση. Η σιωπή ή η απουσία αντίδρασης δεν ισοδυναμούν με συγκατάθεση, ξεκαθαρίζει ο νόμος.