ΗΠΑ – Ιράν: Η επόμενη ημέρα μετά το αδιέξοδο των 21 ωρών

Σχεδόν 21 ώρες μετά την έναρξη των συνομιλιών ΗΠΑ και Ιράν ο Αμερικανός αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς, αποχώρησε από το Ισλαμαμπάντ -προς έκπληξη των συνομιλητών του- διαμηνύοντας πως οι διαπραγματεύσεις απέτυχαν.

Μερικές ώρες αργότερα, τα ξημερώματα της Κυριακής (12/04) η ιρανική αντιπροσωπεία, η οποία αποτελούταν από τον πρόεδρο του κοινοβουλίο του Ιράν, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ και τον Ιρανό ΥΠΕΞ, Αμπάς Αραγτσί, αποχώρησε επίσης από το Πακιστάν, όπως μετέδωσε το ειδησεογραφικό πρακτορείο Mehr.

Τώρα το κρίσιμο ερώτημα επανέρχεται. Τι μέλλει γενέσθαι;

Η κατάπαυση του πυρός, που ανακοινώθηκε την Τετάρτη, θεωρητικά πρόκειται να ισχύσει έως και την 21η Απριλίου. Τι θα ακολουθήσει την επόμενη ημέρα; Τι θα γίνει με τα Στενά του Ορμούζ, αν οι δύο χώρες δεν καταλήξουν σε συμφωνία; Πώς θα εξασφαλιστεί η επαναλειτουργία αυτής της κρίσιμης υδάτινης διαδρομής;

Η άφιξη δύο αμερικανικών πολεμικών πλοίων στον Κόλπο μάλλον υποδηλώνει τον δρόμο που θέλουν να ακολουθήσουν οι ΗΠΑ για να αναγκάσουν το Ιράν να οπισθοχωρήσει σε ότι αφορά τα Στενά, όμως η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή, όσο επιβλητική και επικίνδυνη και αν είναι, δεν είναι αρκετή να κάμψει το Ιράν ή να το αναγκάσει σε υποχώρηση.

Πάντως, εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, μετά το πέρας των αποτυχημένων συνομιλιών, δήλωσε ότι “η διπλωματία δεν τελειώνει ποτέ”, προσκαλώντας, κατά κάποιον τρόπο, τις ΗΠΑ να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Πού ναυάγησαν οι συνομιλίες

Ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωσε μετά την αποχώρησή του από το Πακιστάν, ότι η αμερικανική αντιπροσωπεία δεν κατάφερε να πείσει το Ιράν να διαβεβαιώσει επισήμως ότι δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού όπλου ούτε τα μέσα που θα του επέτρεπαν να το κατασκευάσει γρήγορα.

Αυτό, όπως είπε, είναι ο βασικός στόχος του Αμερικανού προέδρου και εξέφρασε την απογοήτευσή του.

Βέβαια, το Ιράν ανέκαθεν υποστήριζε ότι δεν σχεδιάζει την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.

«Φεύγουμε αφού υποβάλαμε πολύ απλή πρόταση, προσέγγιση που αποτελεί την τελική μας πρόσφορά και την καλύτερη που μπορούσαμε να κάνουμε. Θα δούμε αν οι Ιρανοί θα επιλέξουν να αποδεχτούν τους όρους μας ή όχι», δήλωσε ο Βανς στη συνέντευξη Τύπου, τονίζοντας πως «κάναμε πολύ σαφές ποιες είναι οι κόκκινες γραμμές μας».

«Το ερώτημα είναι απλό: θα δούμε επίσημη δέσμευση από πλευράς των Ιρανών ότι δεν θα αναπτύξουν πυρηνικά όπλα — όχι μόνο σήμερα, όχι μόνο τα επόμενα χρόνια, αλλά μακροπρόθεσμα; Δεν την έχουμε δει ακόμη. Ελπίζουμε να τη δούμε», επέμεινε ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ.

Κάτι που προκάλεσε ιδιαίτερη εντύπωση ήταν το γεγονός ότι στις δημόσιες δηλώσεις του, ο Βανς δεν ανέφερε τα Στενά του Ορμούζ – την βασική πετρελαϊκή οδό που οι ΗΠΑ ζητούν από το Ιράν να ανοίξει και η οποία, χαρακτηρίστηκε από διάφορες πηγές, ως ένα σημαντικό σημείο διαφωνίας στις συνομιλίες.

Μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη σχετική ενημέρωση από την ιρανική αντιπροσωπεία, ωστόσο κρατικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι οι συνομιλίες διακόπηκαν λόγω “υπερβολικών απαιτήσεων” από την πλευρά των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με το AlJazeera, τα βασικά σημεία τριβής ήταν οι όροι των ΗΠΑ σχετικά με την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ, οι οποίοι, κατά την Τεχεράνη, ήταν “απαράδεκτοι”, καθώς και η απροθυμία των ΗΠΑ να αναλάβουν οποιαδήποτε δέσμευση για την παύση της ισραηλινής επιθετικότητας κατά του Λιβάνου.

Οι κόκκινες γραμμές του Ιράν

Στους προηγούμενους γύρους διαπραγματεύσεων το επίκεντρο της διαφωνίας των δύο χωρών ήταν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου. Τώρα, αν και οι δύο πλευρές έχουν αποφασίσει να μην αποκαλύψουν πολλές λεπτομέρειες σχετικά με το περιεχόμενο των συνομιλιών, μπορούμε να πούμε με σιγουριά ότι στο τραπέζι τέθηκαν και συζητήθηκαν και άλλα κρίσιμα ζητήματα.

Αρχικά, για πρώτη φορά σε επίπεδο επίσημων συνομιλιών, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη, κλήθηκαν να διαπραγματευτούν για τα Στενά του Ορμούζ, μετά και την απόφαση του Ιράν να εφαρμόσει ένα νέο καθεστώς στην περιοχή.

Μέχρι πρότινος κανείς δεν είχε ασχοληθεί με την θαλάσσια αρτηρία αυτή του Κόλπου, στρατηγικής σημασίας για τον παγκόσμιο εφοδιασμό με υδρογονάνθρακες, η οποία είναι de facto κλειστή αφότου άρχισε ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος εναντίο του Ιράν, με σοβαρές αλυσιδωτές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.

Τώρα το συγκεκριμένο ζήτημα ήταν από τα “αγκάθια” της διαπραγμάτευσης, με το Ιράν να υποστηρίζει ότι τα Στενά θα είναι κλειστά μόνο για τους αντιπάλους του. Βέβαια οι επιπτώσεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας και σε αυτή την περίπτωση, θα εξακολουθούν να υφίστανται.

Μία ακόμα “κόκκινη γραμμή” του Ιράν, σύμφωνα με το AJ, είναι η απαίτηση για ολοκληρωτική κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα της περιοχής, κάτι που δεν ευχαριστεί ιδιαίτερα ούτε τις ΗΠΑ αλλά ούτε και το Ισραήλ.

Άλλα ζητήματα που επίσης προκάλεσαν τριβές μεταξύ των συνομιλητών ήταν οι εγγυήσεις ασφαλείας, η άρση των κυρώσεων και τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία.

Σε δύσκολη θέση ο Τραμπ

Η αποτυχία στις υψηλότερου επιπέδου συνομιλίες μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων, από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979, αφήνει την κυβέρνηση Τραμπ αντιμέτωπη με αρκετές δυσάρεστες επιλογές.

Μια μακροχρόνια διαπραγμάτευση με την Τεχεράνη για το μέλλον του πυρηνικού της προγράμματος, την επανέναρξη ενός πολέμου που έχει ήδη προκαλέσει τη μεγαλύτερη ενεργειακή αναστάτωση στη σύγχρονη εποχή, καθώς και την προοπτική μιας μακράς διαμάχης για το ποιος θα ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ.

Αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου δήλωσαν ότι θα αναθέσουν στον Αμερικανό Πρόεδρο, ο οποίος την ώρα των κρίσιμων συνομιλιών, παρακολουθούσε έναν αγώνα Ultimate Fighting Championship, την ανακοίνωση της επόμενης κίνησης των ΗΠΑ. Ωστόσο, κάθε μία από τις παραπάνω επιλογές έχει σοβαρά στρατηγικά και πολιτικά μειονεκτήματα.

Ο φόβος της κυβέρνησης να παρασυρθεί σε μια περίπλοκη, μακρά συζήτηση με το Ιράν είναι εμφανής. Ο Τραμπ πιστεύει ότι αναδείχθηκε νικητής της σύγκρουσης και, ως εκ τούτου, όπως το θέτει ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ, το Ιράν θα πρέπει απλώς να «συνθηκολογήσει».

«Έχουμε καταστήσει πολύ σαφές ποιες είναι οι κόκκινες γραμμές μας, σε ποια πράγματα είμαστε διατεθειμένοι να τους δεχτούμε. Έχουν επιλέξει να μην αποδεχτούν τους όρους μας», είπε χαρακτηριστικά ο Βανς ενώ αμερικανικά μέσα ενημέρωσης χαρακτηρίζουν την πρόταση των ΗΠΑ ως τελεσίγραφο.

Σύμφωνα με τους ΝΥΤ, το αδιέξοδο στο οποίο περιήλθε ο Βανς ήταν ουσιαστικά το ίδιο με εκείνο που εκτροχίασε τις διαπραγματεύσεις στα τέλη Φεβρουαρίου και ώθησε τον Τραμπ να κηρύξει τον πόλεμο κατά του Ιράν.

Τότε, οι Ιρανοί προσφέρθηκαν να «αναστείλουν» τις πυρηνικές τους δραστηριότητες για μερικά χρόνια, αλλά όχι να εγκαταλείψουν τα αποθέματά τους σε ουράνιο σχεδόν κατάλληλο για βόμβες ή να παραιτηθούν οριστικά από την ικανότητα εμπλουτισμού ουρανίου στο έδαφός τους.

Για τους Ιρανούς, αυτό είναι το δικαίωμά τους ως συμβαλλόμενο μέρος της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, η οποία τους δεσμεύει να μην κατασκευάσουν ποτέ πυρηνικά όπλα. Για τους Αμερικανούς, αυτό αποτελεί “ένδειξη” ότι το Ιράν θέλει πάντα να έχει έτοιμη την επιλογή να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο, ακόμα κι αν δεν ασκήσει ποτέ αυτή την επιλογή.

Τριάντα οκτώ ημέρες πολέμου φαίνεται να έχουν σκληρύνει αυτή την άποψη, αντί να την έχουν κάμψει.

Το κύριο πλεονέκτημα του Τραμπ έγκειται τώρα στην ικανότητά του να απειλεί με επανάληψη σημαντικών πολεμικών επιχειρήσεων. Άλλωστε, η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων λήγει στις 21 Απριλίου. Αλλά ενώ η απειλή επανέναρξης των μαχών μπορεί να επιστρατευθεί τις επόμενες ημέρες, δεν αποτελεί μια ιδιαίτερα βιώσιμη πολιτική επιλογή για τον Αμερικανό πρόεδρο και οι Ιρανοί το γνωρίζουν.

Ο Τραμπ κήρυξε την κατάπαυση του πυρός την περασμένη εβδομάδα σε μεγάλο βαθμό για να ισορροπήσει τις οικονομικές και ενεργειακές επιπτώσεις του πολέμου. Γρήγορα, οι αγορές σημείωσαν άνοδο στην προοπτική μιας συμφωνίας, έστω και ελλιπούς ή μη ικανοποιητικής. Σε περίπτωση επανέναρξης του πολέμου, οι αγορές πιθανότατα θα υποχωρήσουν, οι ελλείψεις θα επιδεινωθούν και ο πληθωρισμός θα αυξηθεί.

Και αυτό μας φέρνει στο πιο επείγον ζήτημα: το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Οι Ιρανοί, στη δική τους περιγραφή της συνάντησης, το έθεσαν πρώτο στη λίστα των θεμάτων που συζητήθηκαν. «Το τελευταίο 24ωρο διεξήχθησαν συζητήσεις για διάφορες διαστάσεις των κύριων θεμάτων, συμπεριλαμβανομένων των Στενών του Ορμούζ, του πυρηνικού ζητήματος, των πολεμικών αποζημιώσεων, της άρσης των κυρώσεων και του πλήρους τερματισμού του πολέμου κατά του Ιράν», ανέφερε το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών σε ανακοίνωσή του.

Ήταν μια αξιοσημείωτη λίστα, καθώς το κλείσιμο των Στενών δεν αποτελούσε ζήτημα μέχρι την έναρξη του πολέμου, όταν οι Ιρανοί αποφάσισαν να το χρησιμοποιήσουν ως το ισχυρότερο όπλο οικονομικού χάους που διέθεταν.

Τώρα, ο έλεγχος της υδάτινης οδού είναι συνυφασμένος με τις άλλες απαιτήσεις του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης οι ΗΠΑ να πληρώσουν για τις ζημιές που προκλήθηκαν στο Ιράν κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών και των πυραυλικών πληγμάτων, καθώς και να άρουν τις κυρώσεις που επιβάλλονται στη χώρα για περισσότερο από δύο δεκαετίες. Οι ΗΠΑ απέρριψαν την πρώτη ιδέα και δήλωσαν ότι η δεύτερη θα μπορούσε να συμβεί μόνο σταδιακά, καθώς οι Ιρανοί θα υλοποιούσαν το δικό τους μέρος μιας συμφωνίας, σύμφωνα με τους ΝΥΤ.

Έκκληση για επιστροφή στις διαπραγματεύσεις

Μετά την ολοκλήρωση των συνομιλιών, ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισάκ Νταρ, επέμεινε ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν πρέπει να τηρήσουν τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, απευθύνοντας παράλληλα έκκληση να παραμείνουν ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας.

«Ο διπλωματικός μηχανισμός είναι ένα εργαλείο για τη διασφάλιση, την προστασία και τη διατήρηση των εθνικών συμφερόντων», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών στα ιρανικά μέσα ενημέρωσης. “Η διπλωματία δεν τελειώνει ποτέ. Οι διαβουλεύσεις μεταξύ του Ιράν, του Πακιστάν και των φιλικών και γειτονικών χωρών θα συνεχιστούν”, δήλωσε σύμφωνα με το πρακτορείο ειδήσεων IRNA.

Ωστόσο, τώρα όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στο τι θα πει ο Ντόναλντ Τραμπ.

Ακόμα δεν έχει πει τίποτα. Και, όπως σημειώνει αναλυτής του AlJazeera, “η σιωπή του είναι εκκωφαντική, επειδή γνωρίζουμε την πολύ σκληρή θέση στην οποία βρισκόταν η ανθρωπότητα πριν από λίγες μέρες, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε ότι ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε”.

Αυτή είναι η άλλη όψη της διπλωματίας, όπως επισημαίνει, η επιστροφή στον πόλεμο. Οι επόμενες ώρες είναι κρίσιμες αλλά κυρίως οι επόμενες δέκα ημέρες που θα ισχύει η εκεχειρία.