ΗΠΑ – Ιράν: Μαραθώνιες συνομιλίες χωρίς αποτέλεσμα – Τα “αγκάθια” και τα επόμενα βήματα

Το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες ολοκλήρωσαν έναν εξάωρο γύρο διαπραγματεύσεων στη Γενεύη την Πέμπτη (27/02) χωρίς να υπάρξει αξιοσημείωτη διπλωματική πρόοδος. Ιρανοί αξιωματούχοι και Ομανοί μεσολαβητές, δήλωσαν ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συνομιλίες την επόμενη εβδομάδα στη Βιέννη, σε μια προσπάθεια να αποτρέψουν τον πόλεμο.

Οι αξιωματούχοι αποτίμησαν τις μαραθώνιες διαπραγματεύσεις ως θετικές. Ωστόσο, οι δύο Αμερικανοί διαπραγματευτές, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, δεν προχώρησαν σε κάποια δήλωση σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση των διαπραγματεύσεων, ενώ ο Λευκός Οίκος αρνήθηκε να σχολιάσει.

Οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν σε μια κρίσιμη στιγμή, με μια τεράστια αμερικανική ναυτική δύναμη και εκατοντάδες μαχητικά αεροσκάφη, αεροσκάφη ανεφοδιασμού και αντιπυραυλικές συστοιχίες να περικυκλώνουν το Ιράν, σε πλήρη ετοιμότητα μάχης. Πριν από τις συνομιλίες, φαινόταν ότι η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον ήταν ένα βήμα πριν τον πόλεμο, με τις δημόσιες θέσεις τους να απέχουν ακόμη πολύ.

Ο Τραμπ κατά την ομιλία του για την Κατάσταση του Έθνους την Τρίτη (24/02)  δήλωσε για άλλη μια φορά, ότι το Ιράν δεν μπορεί να έχει την ικανότητα να παράγει πυρηνικά όπλα και πρέπει να σταματήσει το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου του ενώ για να δικαιολογήσει μια πιθανή επίθεση επικαλέστηκε τη δολοφονία χιλιάδων διαδηλωτών, την πυραυλική του ικανότητα και την υποστήριξή του σε δυνάμεις όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς..

Ωστόσο, σύμφωνα με τους New York Times, κανένα από αυτά τα θέματα δεν τέθηκε υπό διαπραγμάτευση την Πέμπτη.

Το Ιράν, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι δεν έχει πρόθεση να μετατρέψει το πυρηνικό του πρόγραμμα σε εξοπλιστικό, αλλά επιμένει ότι, βάσει της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών, έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο για μη στρατιωτικούς σκοπούς. Δήλωσε ότι δεν θα εγκαταλείψει αυτό το δικαίωμα, και έτσι οι διαπραγματεύσεις επικεντρώθηκαν στο αν θα μπορούσε να διατηρήσει μια συμβολική ικανότητα εμπλουτισμού, σχεδιασμένη αποκλειστικά για ιατρικές χρήσεις σε έναν παλαιό πυρηνικό αντιδραστήρα που παρείχαν οι ΗΠΑ στη χώρα πριν από σχεδόν 60 χρόνια.

Ο Υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Badr Albusaidi, ανέφερε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι σημειώθηκε σημαντική πρόοδος την Πέμπτη, χωρίς να δώσει περαιτέρω λεπτομέρειες.

Πρόσθεσε ότι τεχνικά κλιμάκια θα συμμετάσχουν στον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων που είναι προγραμματισμένος για τη Βιέννη, κάτι που συνήθως υποδηλώνει την πρόοδο των εκάστοτε συνομιλιών. Ωστόσο, η πιθανότητα το Ισραήλ ή οι Ηνωμένες Πολιτείες να προχωρήσουν σε επίθεση σε κάποιες από τις εγκαταστάσεις του Ιράν, δεν έχει αποκλειστεί.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, ο οποίος ηγείται της διαπραγματευτικής ομάδας της Τεχεράνης, δήλωσε ότι επιτεύχθηκε «καλή πρόοδος». “Εισήλθαμε σε σοβαρή εξέταση των στοιχείων μιας συμφωνίας τόσο στον πυρηνικό τομέα όσο και στο πεδίο των κυρώσεων” σημείωσε χωρίς να επεκταθεί περαιτέρω.

“Αυτές ήταν οι πιο σοβαρές και μεγαλύτερης διάρκειας συνομιλίες“, πρόσθεσε επιβεβαιώνοντας ότι οι τεχνικές ομάδες θα συναντηθούν στη Βιέννη, στην έδρα της Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας των Ηνωμένων Εθνών, τη Δευτέρα. 

Οι απαιτήσεις ΗΠΑ για τα πυρηνικά του Ιράν

Όπως γράφουν οι ΝΥΤ, σύμφωνα με δύο Ιρανούς διπλωμάτες και έναν Δυτικό διπλωμάτη που γνωρίζουν τις λεπτομέρειες των συνομιλιών της Πέμπτης και μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας καθώς δεν ήταν εξουσιοδοτημένοι να αναφερθούν στις διαπραγματεύσεις, οι Ηνωμένες Πολιτείες απαίτησαν από το Ιράν να κλείσει οριστικά τις τρεις υπόγειες πυρηνικές του εγκαταστάσεις Φορντό, Νατάνζ και Ισφαχάν, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα παραγωγής εμπλουτισμένου ουρανίου σε βιομηχανική κλίμακα.

Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών, οι Αμερικανοί διαπραγματευτές δήλωσαν ανοιχτοί στην ιδέα να συνεχίσει το Ιράν να χρησιμοποιεί την παλαιά εγκατάσταση του αντιδραστήρα της Τεχεράνης, η οποία είναι υπέργεια και μπορεί εύκολα να παρακολουθείται, για ερευνητικούς σκοπούς, σύμφωνα με τον Δυτικό διπλωμάτη.

Ωστόσο, η Ουάσιγκτον εμφανίστηκε διατεθειμένη να προσφέρει μόνο σταδιακή και περιορισμένη χαλάρωση των κυρώσεων, μια θέση που, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους και τον Δυτικό διπλωμάτη, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ναυάγιο της συμφωνίας. Οι Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν ξεκαθαρίσει ότι επιθυμούν σημαντική άρση των κυρώσεων στις διεθνείς τραπεζικές συναλλαγές και στις πωλήσεις πετρελαίου ως αντάλλαγμα για τις παραχωρήσεις τους.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διεμήνυσαν επίσης στο Ιράν ότι επιθυμούν μια μόνιμη απαγόρευση κάθε πυρηνικής παραγωγής, χωρίς να πραγματοποιείται κανένας εμπλουτισμός σε ιρανικό έδαφος, σύμφωνα με τους διπλωμάτες. Το Ιράν, από την πλευρά του, πρότεινε την αναστολή κάθε εμπλουτισμού για ορισμένα έτη, προκειμένου να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη, με εξαίρεση ελάχιστα επίπεδα εμπλουτισμού για σκοπούς ιατρικής έρευνας, τα οποία θα τροφοδοτούσαν επίσης τον αντιδραστήρα της Τεχεράνης.

Εάν η πρόταση του Ιράν γινόταν δεκτή θα ισοδυναμούσε με μια ισχυρότερη και μακροβιότερη εκδοχή της πυρηνικής συμφωνίας του 2015, την οποία είχε συνάψει η Τεχεράνη με την κυβέρνηση Ομπάμα. Ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει εκείνη τη συμφωνία ως μία από τις “χειρότερες που διαπραγματεύτηκαν ποτέ στην αμερικανική ιστορία” και την εγκατέλειψε το 2018, προετοιμάζοντας το έδαφος για την τρέχουσα κρίση. Σύμφωνα με την πυρηνική υπηρεσία του ΟΗΕ, το Ιράν συμμορφωνόταν πλήρως με τη συμφωνία ,όταν εκείνος απέσυρε τις Ηνωμένες Πολιτείες και επέβαλε εκ νέου κυρώσεις στην Τεχεράνη.

Ένα άλλο σημείο τριβής είναι η τύχη ενός αποθέματος 440 κιλών υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, το οποίο Ιρανοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι λένε ότι βρίσκεται θαμμένο κάτω από τα ερείπια μιας εκ των εγκαταστάσεων που βομβάρδισαν οι ΗΠΑ τον Ιούνιο.

Το Ιράν επιθυμεί την αραίωση του αποθέματος, γεγονός που θα σήμαινε ότι θα απαιτούνταν πολύ περισσότερος χρόνος και επιπλέον εμπλουτισμός για να χρησιμοποιηθεί ως όπλο ενώ οι ΗΠΑ απαιτούν, σύμφωνα με τους διπλωμάτες, τη μεταφορά του αποθέματος εκτός της χώρας.

Αβέβαια τα επόμενα βήματα του Τραμπ

Οι πιο βιώσιμες στρατιωτικές επιλογές του Τραμπ μοιάζουν με κάτι πιο σύντομο και στοχευμένο, αλλά και αυτό ενέχει στρατηγικό κίνδυνο, αναφέρει σε ανάλυσή του το CNN. Η χρήση μόνο ενός μέρους της αναπτυγμένης στρατιωτικής δύναμης θα μπορούσε να μειώσει την ισχύ της αποτρεπτικής δύναμης των ΗΠΑ στην περιοχή.

Το σκληροπυρηνικό καθεστώς του Ιράν θα μπορούσε εύκολα να αντέξει μία ή δύο νύχτες στοχευμένων πληγμάτων, να ανταποδώσει με τα συμβολικά και περιορισμένα πυρά που έχουμε δει στο παρελθόν και να συμπεράνει ότι οι απειλές της αμερικανικής κυβέρνησης, ακόμη και ο ίδιος της ο στρατός, είναι απολύτως βιώσιμες.

Ο χρόνος επίσης φαίνεται να μην είναι με το μέρος του Τραμπ. Το Πεντάγωνο δεν μπορεί να διατηρεί μία τόσο μεγάλη δύναμη του στρατού του σε αναμονή, για μήνες. Τα F-35 που παραμένουν αδρανή στους αεροδιαδρόμους μπορεί να είναι λιγότερο δαπανηρά από τους πυραύλους ενός ενεργού πολέμου, αλλά εξακολουθούν να θέτουν σε κίνδυνο την αμερικανική ετοιμότητα για μελλοντικές συγκρούσεις.

Η εξαιρετική επίδειξη δύναμης του Τραμπ στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, μπορεί να αποτρέψει το Ιράν από αντίποινα μετά από ένα σύντομο αμερικανικό πλήγμα, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τους αμερικανικούς στόχους που μπορεί να πλήξει η Τεχεράνη. Ο κίνδυνος δεν είναι να υπερκεράσει ο αποδυναμωμένος ιρανικός στρατός τις ΗΠΑ στην περιοχή.

Αντίθετα, ο κίνδυνος είναι ένας πύραυλος ή ένα drone να διαπεράσει την αεράμυνα και να προκαλέσει αρκετές απώλειες στις ΗΠΑ, ώστε μετά να αναγκαστεί ο Τραμπ να προχωρήσει σε αντίποινα. Τότε οι ΗΠΑ ενδεχομένως να βρεθούν σε έναν πόλεμο που γνωρίζουν ότι είναι επιλογή τους, εναντίον ενός αντιπάλου πεπεισμένου ότι ο αγώνας του είναι υπαρξιακός. Και αυτό οι ΗΠΑ δεν το θέλουν. Άλλωστε και οι πρόσφατες δηλώσεις του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς για επιμονή στη διπλωματική οδό, αυτό δείχνουν.

Τελικά, χωρίς μια γρήγορη συμφωνία, οι στρατιωτικές επιλογές του Τραμπ μειώνονται εβδομάδα με την εβδομάδα. Ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος δεν έχει προετοιμάσει ούτε το αμερικανικό εκλογικό σώμα ούτε το στρατιωτικό υλικό του στην περιοχή για μια σαρωτική, εξουθενωτική επίθεση.

Ένα ακόμη σύντομο, ισχυρό πλήγμα πιθανότατα δεν θα εξαφανίσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν επ’ αόριστον. Μπορεί όμως να εκθέσει τα όρια της επιθυμίας του Τραμπ για πόλεμο. Αυτό θα αποτελούσε μια αυτοπροκληθείσα στρατηγική αποτυχία, αν και θα ήταν ανακούφιση για μια περιοχή που βρίσκεται σε αναμμένα κάρβουνα.