Οι άνθρωποι “δημιούργησαν” φωτιά 350.000 χρόνια νωρίτερα απ’ όσο γνωρίζαμε

Οι άνθρωποι κατέκτησαν την τέχνη της δημιουργίας φωτιάς πριν από 400.000 χρόνια, σχεδόν 350.000 χρόνια νωρίτερα από ό,τι ήταν γνωστό προηγουμένως, σύμφωνα με μια πρωτοποριακή ανακάλυψη σε ένα χωράφι στο Σάφολκ.

Αν και οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν φυσική φωτιά (όπως αυτή που προκαλείται από φυσικά φαινόμενα, π.χ. κεραυνούς) πάνω από 1 εκατομμύριο χρόνια πριν, η νέα ανακάλυψη αφορά την ικανότητα των ανθρώπων να παράγουν φωτιά με τεχνητές μεθόδους, δηλαδή να τη δημιουργούν οι ίδιοι.

Όπως επισημαίνει δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας TheGuardian, μέχρι σήμερα το αρχαιότερο αδιαμφισβήτητο παράδειγμα ανθρώπων, που άναβαν φωτιά με τεχνητό τρόπο προερχόταν από μια τοποθεσία στη βόρεια Γαλλία, που χρονολογείται πριν από 50.000 χρόνια.

Ωστόσο, τα νέα ευρήματα στο Σάφολκ, που περιλαμβάνουν καμένη γη και εργαλεία πέτρας με εμφανή σημάδια από φωτιά, καταδεικνύουν ότι οι άνθρωποι δημιουργούσαν φωτιά πολύ νωρίτερα, σε μια εποχή που το μέγεθος του εγκεφάλου τους πλησίαζε εκείνο του σύγχρονου ανθρώπου και ορισμένα είδη είχαν αρχίσει να επεκτείνονται σε πιο “σκληρές” κλιματολογικές ζώνες, όπως η Βρετανία.

«Οι συνέπειες αυτής της ανακάλυψης είναι τεράστιες», δήλωσε ο δρ. Ρομπ Ντέιβις, αρχαιολόγος της Παλαιολιθικής εποχής στο Βρετανικό Μουσείο, ο οποίος συμμετείχε στην έρευνα.  “Η ικανότητα να δημιουργούμε και να ελέγχουμε τη φωτιά είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία καμπής στην ιστορία της ανθρωπότητας, με πρακτικά και κοινωνικά οφέλη που άλλαξαν την ανθρώπινη εξέλιξη”, δήλωσε.

Οι άνθρωποι που δημιούργησαν τη φωτιά στο χωριό Μπάρναμ στη Σάφολκ, πιθανότατα δεν ήταν πρόγονοί μας, καθώς ο Homo sapiens δεν είχε σταθερή παρουσία εκτός Αφρικής πριν από περίπου 100.000 χρόνια. Αντιθέτως, οι κάτοικοι της περιοχής ήταν μάλλον πρώιμοι Νεάντερνταλ, σύμφωνα με απολιθώματα περίπου της ίδιας ηλικίας.

«Οι πρώιμοι Νεάντερνταλ έφτιαχναν φωτιά στη Βρετανία περίπου πριν από 400.000 χρόνια», ανέφερε ο καθηγητής Κρις Στρίγκερ, από το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και μέλος της ερευνητικής ομάδας. «Η δική μας ποικιλία εξελισσόταν στην Αφρική, ενώ αυτοί ζούσαν στη Βρετανία και στην Ευρώπη. Υποθέτουμε ότι και το δικό μας είδος θα είχε αυτή τη γνώση, αλλά δεν έχουμε την απόδειξη γι’ αυτό».

«Φυσικά, το είδος μας εξελισσόταν στην Αφρική, ενώ αυτοί οι άνθρωποι ζούσαν στη Βρετανία και την Ευρώπη. Υποθέτουμε ότι και το είδος μας θα είχε αυτή τη γνώση, αλλά δεν έχουμε πραγματικά αποδείξεις για αυτό», πρόσθεσε.

Η νέα, πολύ πιο πρώιμη χρονολογική περίοδος για την παραγωγή φωτιάς, υποδηλώνει ότι αυτή η ικανότητα ίσως διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο σε καίριες εξελικτικές προόδους, όπως η εμφάνιση της γλώσσας και η ικανότητα επιβίωσης σε ποικίλα κλίματα. Ο έλεγχος της φωτιάς προσέφερε ζέστη, φως, προστασία από θηρευτές και επέτρεψε στους ανθρώπους να επεξεργάζονται μια μεγαλύτερη ποικιλία τροφών, ενισχύοντας την ικανότητα επιβίωσης, την ανάπτυξη μεγαλύτερων ομάδων και ελευθερώνοντας ενέργεια για την ανάπτυξη του εγκεφάλου.

«Όλα αυτά τα στοιχεία συνδυάστηκαν για να επιτρέψουν στους ανθρώπους να είναι πιο προσαρμοστικοί, να μπορούν να επεκταθούν σε σκληρότερα και ψυχρότερα περιβάλλοντα και να κατακτήσουν πιο επιτυχημένα τα βόρεια γεωγραφικά πλάτη – περιοχές όπως η Βρετανία», ανέφερε ο Ντέιβις.

«Η φωτιά έγινε ένα κέντρο κοινωνικών αλληλεπιδράσεων, για την ανταλλαγή τροφής, για την ανάπτυξη της γλώσσας, για πρώιμες αφηγήσεις και τη δημιουργία μύθων», πρόσθεσε.

Η έρευνα επικεντρώθηκε σε έναν εγκαταλειμμένο λάκκο αργίλου, όπου τα πρώτα εργαλεία από πέτρα είχαν ανακαλυφθεί στις αρχές του 1900 και στο οποίο οι επιστήμονες επέστρεψαν το 2013, στο πλαίσιο του έργου «Pathways to Ancient Britain».

«Χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να φτάσουμε στο σημείο που είμαστε σήμερα», δήλωσε ο καθηγητής Νικ Άστον, επιμελητής των παλαιολογικών συλλογών στο Βρετανικό Μουσείο και συμμετέχων της έρευνας. «Τα πρώτα ίχνη φωτιάς εντοπίστηκαν γύρω στο 2014».

Ωστόσο, δεν ήταν σαφές αν πρόκειται για ευκαιριακή χρήση φυσικής φωτιάς ή για φωτιά που δημιουργήθηκε από ανθρώπους. Ένα καθοριστικό σημείο ήταν η ανακάλυψη δύο θραυσμάτων πυρίτη, ενός φυσικού μεταλλεύματος που παράγει σπίθες όταν χτυπιέται με φλίνθο.

Η σπανιότητα του πυρίτη στην περιοχή, δεν υπήρχε σε μια βάση δεδομένων 33.000 δειγμάτων από το Μπάρναμ, υποδεικνύει έντονα ότι είχε μεταφερθεί από ασβεστολιθικούς σχηματισμούς, δεκάδες χιλιόμετρα μακριά, και χρησιμοποιήθηκε στην περιοχή ως εργαλείο ανάφλεξης. «Είναι εκπληκτικό ότι μερικές από τις παλαιότερες ομάδες Νεάντερνταλ γνώριζαν τις ιδιότητες του φλίνθου, του πυρίτη και του προσανάμματος για τη δημιουργία φωτιάς σε τόσο πρώιμο στάδιο», δήλωσε ο Άστον.

Γεωχημικές αναλύσεις έδειξαν επίσης ότι ένα τμήμα του κόκκινου πηλού είχε θερμανθεί σε θερμοκρασίες άνω των 700°C με επανειλημμένη χρήση φωτιάς στο ίδιο σημείο. Όλα αυτά υποδεικνύουν ότι υπήρχε μια κατασκήνωση ή εστία που χρησιμοποιούνταν από ανθρώπους σε πολλές περιπτώσεις, σύμφωνα με την έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature.

Η αρχαιολόγος Σέγκολεν Βαντεβέλντε από το Πανεπιστήμιο του Κεμπέκ, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα, δήλωσε ότι τα ευρήματα είναι πειστικά. «Η ανακάλυψη του πυρίτη που συνδέεται με αυτά τα ίχνη φωτιάς είναι το κερασάκι στην τούρτα, παρέχοντας την αρχαιότερη γνωστή περίπτωση ανάφλεξης φωτιάς από ανθρώπους», είπε.

«Αν η ικανότητα ανάφλεξης φωτιάς είναι τόσο αρχαία, μπορούμε να υποθέσουμε ότι η γνώση της φωτιάς και η συνήθης χρήση της ίσως να χρονολογούνται ακόμη παλαιότερα. Αυτά τα αποτελέσματα ενθαρρύνουν μια πιο ενδελεχή αναζήτηση για ίχνη φωτιάς σε αρχαίους χώρους, ακόμα και εκεί όπου μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστούν λόγω της αλλοίωσης», πρόσθεσε.