Οι “μυστικοί δείπνοι” του ΕΛΚ και το θολό μέλλον της Ευρώπης

Οι συντηρητικοί της ΕΕ συνέρχονται για δεύτερη φορά μέσα σε μια εβδομάδα, καθώς εντείνουν τον εσωτερικό συντονισμό τους μετά από ένα δύσκολο πρώτο έτος της δεύτερης θητείας της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και μετά τις γεωπολιτικές αναταράξεις που έχει φέρει η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ.

Μετά τη συνάντηση των ηγετών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος στην Κροατία το περασμένο Σαββατοκύριακο, αυτή την εβδομάδα τα μέλη του ΕΛΚ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συγκεντρώνονται στη Σλοβενία για να χαράξουν την πολιτική τους, όπως δημοσιεύει σήμερα το POLITICO.

Ισχυροί ηγέτες του κόμματος όπως ο Καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς και ο Πολωνός πρωθυπουργός, Ντόναλντ Τουσκ, βρίσκονται μπροστά σε μεγάλες προκλήσεις στις χώρες τους υπό την άνοδο της αντιπολίτευσης.

“Οι λαϊκιστές της αριστεράς και της δεξιάς αντιτίθενται σε όλα χωρίς να προτείνουν τίποτα”, δήλωσε η αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Ρομάνα Τόμτς, τονίζοντας πως το ΕΛΚ θα μετρήσει πολύ προσεκτικά τις συμμαχίες του για το επόμενο διάστημα.

Η φον ντερ Λάιεν έχει “αποκρούσει” τέσσερις μομφές εναντίον της ως τώρα, από την έναρξη της δεύτερης θητείας της την 1η Δεκεμβρίου 2024.

Παραδοσιακοί σύμμαχοι του ΕΛΚ στις Βρυξέλλες από την κεντροαριστερά και το φιλελεύθερο κέντρο στο “μέτωπο” απέναντι στην ακροδεξιά, έχουν αποστασιοποιηθεί από ορισμένες πολιτικές που υποστηρίζει το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, ειδικά από εκείνες που υποστηρίζονται από την ακροδεξιά, όπως η κατάργηση των πράσινων κανόνων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των περικοπών στη νομοθεσία για τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων και την αποψίλωση των δασών.

Ο Μάνφρεντ Βέμπερ, πρόεδρος του ΕΛΚ και επικεφαλής της ομάδας του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προσπαθεί να ενισχύσει την επιρροή του κόμματος στην Επιτροπή, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ.

Η διπλωματική ένταση στις Βρυξέλλες ανεβαίνει την επόμενη εβδομάδα καθώς υπάρχει προγραμματισμένη μια συνάντηση των υπουργών Άμυνας, Σύνοδος κορυφής των ηγετών της ΕΕ καθώς και η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου.

“Ελέγχοντας” την Επιτροπή

Ο Βέμπερ έχει οργανώσει τακτικές συναντήσεις και δείπνα ηγετών και αξιωματούχων του ΕΛΚ. Πηγή από το Κόμμα ανέφερε στο POLITICO πως “στόχος – δεν θα το κρύψω – είναι να γνωρίζουμε εκ των προτέρων την κατεύθυνση που ακολουθεί η Επιτροπή και να έχουμε αντίκτυπο ήδη από το προπαρασκευαστικό στάδιο, ακόμη και πριν από την επίσημη παρουσίαση των προτάσεων”.

Σύμφωνα με το POLITICO, οι ηγέτες που υποστηρίζονται από το ΕΛΚ συμφώνησαν ήδη να εργαστούν πάνω στη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας της ΕΕ η οποία δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ επειδή το ΝΑΤΟ έχει μια ανάλογη διάταξη. Υπάρχει ωστόσο ανησυχία πως ο Τραμπ θα υποβαθμίσει κάθε διάταξη, στη λογική που ακολουθεί το τελευταίο διάστημα.

Συγκεκριμένα, η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας (Άρθρο 42, παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση) ορίζει ότι εάν ένα κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη έχουν την υποχρέωση να το βοηθήσουν με κάθε μέσο που διαθέτουν. Στις αρχές του 2026, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) ζήτησε την πλήρη επιχειρησιακή ενεργοποίηση της ρήτρας, εν μέσω ανησυχιών για τη μελλοντική στάση των ΗΠΑ απέναντι στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μέχρι σήμερα έχει ενεργοποιηθεί μόνο μία φορά, από τη Γαλλία το 2015, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι.

Αξίζει να σημειωθεί πως η ρήτρα της ΕΕ ενεργοποιείται σε κάθε περίπτωση “ένοπλης επίθεσης”, ενώ το ΝΑΤΟ απαιτεί επίθεση από εξωτερικό κράτος (π.χ. δεν καλύπτει σύγκρουση μεταξύ δύο μελών του ΝΑΤΟ, όπως Ελλάδα και Τουρκία).

Το ΕΛΚ πιέζει τώρα για τη δημιουργία ενός συγκεκριμένου μηχανισμού υλοποίησης της ρήτρας, ώστε η τυχόν βοήθεια μεταξύ των κρατών μελών να μην είναι προαιρετική ή αόριστη. Ενώ το ΝΑΤΟ διαθέτει μόνιμες στρατιωτικές δομές διοίκησης, η ΕΕ βασίζεται σε διμερείς συνεννοήσεις και στην εθελούσια συνδρομή κάθε κράτους.

Η ρήτρα αποτελεί καταλύτη για την αύξηση των παραγγελιών οπλικών συστημάτων σε εγχώριες αγορές. Από την ενεργοποίηση ωφελούνται περισσότερο χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία οι οποίες διαθέτουν τις μεγαλύτερες αμυντικές βιομηχανίες στην ΕΕ και είναι οι κύριοι ανάδοχοι μεγάλων εξοπλιστικών προγραμμάτων, απορροφώντας το μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών παραγγελιών.

Τέτοιες κινήσεις υπογραμμίζουν τον τρόπο με τον οποίο το ΕΛΚ προσπαθεί να επηρεάσει την ευρύτερη πολιτική της ΕΕ και να προηγηθεί των αποφάσεων που λαμβάνονται από την Επιτροπή ή από τους ηγέτες σε θέματα ασφάλειας ή οικονομίας, τονίζει το POLITICO. Πρακτικά, το ΕΛΚ δεν αρκείται απλώς στον ρόλο του πλειοψηφικού κόμματος που αναζητά συμμαχίες αλλά επιδιώκει να γίνει ο κεντρικός μηχανισμός εξουσίας της Ευρώπης, ακόμη κι αν αυτό αντιτίθεται στην βασική αρχή της συναίνεσης. Με οικονομικά οφέλη για την ηγεσία του, προφανώς.

Μην ξεχνάμε πως την Τετάρτη ο Βέμπερ πρότεινε να συγχωνευτούν οι θέσεις του προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου “ώστε η ΕΕ να μπορεί να εκφράζεται με μία φωνή στη διεθνή σκηνή”.

Ο ηγέτης του ΕΛΚ πρότεινε επίσης σε συνέντευξή του στο Der Spiegel μια “συνθήκη κυριαρχίας” που θα επιτρέπει στα κράτη να συνεργάζονται στενότερα στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφαλείας. “Η αρχή της ομοφωνίας δεν θα ισχύει τότε σε αυτήν την ομάδα. Και αν επιτευχθεί ειρήνη στην Ουκρανία, θα πρέπει να εγκαταστήσουμε κοινές ευρωπαϊκές ειρηνευτικές δυνάμεις ως τον πυρήνα ενός ευρωπαϊκού στρατού”, δήλωσε ο Μάνφρεντ Βέμπερ στο Der Spiegel.

Το χρέος παραμένει χρέος

Να υπογραμμίσουμε εδώ πως στις 8 Ιουλίου 2025, το Συμβούλιο της ΕΕ ενεργοποίησε τη ρήτρα διαφυγής (national escape clause) για τις αμυντικές δαπάνες για 15 κράτη – μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Στις 10 Οκτωβρίου 2025, προστέθηκε και η Γερμανία στη λίστα. Η περίοδος ισχύος “κλείνει” το 2028. Η ρήτρα διαφυγής επιτρέπει τη “δημοσιονομική ευελιξία” για αμυντικές δαπάνες έως και 1,5% του ΑΕΠ ετησίως. Για τη χώρα μας, αυτό μεταφράζεται σε έναν μέσο ετήσιο “δημοσιονομικό χώρο” περίπου 734 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2025-2028.

Η χρήση της ρήτρας διαφυγής επιτρέπει μεν την εξαίρεση των αμυντικών δαπανών από το έλλειμμα, αλλά δεν τις εξαιρεί από το χρέος. καθώς οι εξοπλισμοί χρηματοδοτούνται με νέο δανεισμό.

Απέναντι στα σχέδια του ΕΛΚ, ευρωβουλευτές από την ομάδα των Σοσιαλιστών (S&D) της Ευρωπαϊκής Αριστεράς και των Πρασίνων προειδοποιούν ότι η απότομη αύξηση των αμυντικών δαπανών δεν πρέπει να γίνει εις βάρος του κοινωνικού κράτους και της κοινωνικής πρόνοιας, των κονδυλίων για την πράσινη μετάβαση και την κλιματική αλλαγή καθώς και των Ταμείων Συνοχής, τα οποία το ΕΛΚ και η Κομισιόν έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσαν να ανακατευθυνθούν προς την αμυντική βιομηχανία. Η δε Ευρωπαϊκή Αριστερά υποστηρίζει τη διπλωματία έναντι της στρατικοποίησης.

Οι Φιλελεύθεροι (Renew Europe) πιέζουν για έναν πιο ομοσπονδιακό έλεγχο της άμυνας, ώστε να μην αποφασίζουν μόνο οι κυβερνήσεις (Συμβούλιο) αλλά και οι εκλεγμένοι ευρωβουλευτές. Σε κάθε περίπτωση, σύσσωμη η αντιπολίτευση στο Ευρωκοινοβούλιο αντιδρά στον τρόπο που το ΕΛΚ προσπαθεί να επηρεάζει τα πράγματα “εκ των έσω”, με τον τρόπο που περιγράψαμε παραπάνω.

Σημειώνεται πως το 2024, το ΕΛΚ ζήτησε τη δημιουργία ενός ρόλου επιτρόπου άμυνας, κάτι που η φον ντερ Λάιεν έκανε πραγματικότητα όταν ανέλαβε τα καθήκοντά της, την ώρα που η Πράσινη Ατζέντα έχει υποχωρήσει στο παρασκήνιο.