Οι νικητές και οι χαμένοι της συμφωνίας ΕΕ – Mercosur

Μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές συμφωνίες της Ευρώπης όλων των εποχών πήρε τελικά το «πράσινο φως» την Παρασκευή, μετά από σχεδόν 25 χρόνια διαπραγματεύσεων.

Όπως λέει το Politico, χρειάστηκαν αίμα, ιδρώτας, δάκρυα και επίπονες συζητήσεις για να φτάσουμε εκεί, αλλά οι χώρες της ΕΕ υποστήριξαν τη συμφωνία με το μπλοκ του Mercosur — ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου που καλύπτει περισσότερα από 700 εκατομμύρια ανθρώπους σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική. Υπενθυμίζεται πως με τον όρο Mercosur (από τα ισπανικά Mercado Común del Sur = Κοινή Αγορά του Νότου) εννοείται η περιφερειακή οικονομική και εμπορική ένωση χωρών της Νότιας Αμερικής, δηλαδή της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης.

Η συμφωνία, που περιμένει την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, θα καταργήσει πάνω από το 90% των δασμών στις εξαγωγές της ΕΕ. Οι Ευρωπαίοι καταναλωτές θα μπορούν να απολαμβάνουν βοδινό κρέας από τις παμπάς της Αργεντινής. Οι Βραζιλιάνοι οδηγοί θα δουν τους δασμούς εισαγωγής για γερμανικά οχήματα να μειώνονται. Όσον αφορά τον οικονομικό αντίκτυπο της συμφωνίας, αυτός είναι μικρός σε σύγκριση με τις επικές μάχες γύρω από αυτήν: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι θα προσθέσει 77,6 δισεκατομμύρια ευρώ (ή 0,05%) στην οικονομία της ΕΕ έως το 2040.

Όπως σε κάθε συμφωνία, υπάρχουν νικητές και χαμένοι. Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία δεν είχε πολλούς λόγους να πανηγυρίσει τελευταία, αλλά η Mercosur προσφέρει τελικά λόγο για γιορτή. Ο διάσημος γερμανικός κλάδος αυτοκινήτων θα έχει ευκολότερη πρόσβαση σε καταναλωτές στη Λατινική Αμερική. Η μείωση των δασμών σημαίνει περισσότερες πωλήσεις και ώθηση στα κέρδη για εταιρείες όπως οι Volkswagen και BMW.

Υπάρχουν μερικά «ψιλά γράμματα». Οι δασμοί, που σήμερα είναι στο 35%, δεν θα μειωθούν μονομιάς. Κατόπιν αιτήματος της Βραζιλίας, που διαθέτει δική της αυτοκινητοβιομηχανία, η κατάργηση των εμποδίων στο εμπόριο θα γίνει σταδιακά. Τα ηλεκτρικά οχήματα θα τύχουν προνομιακής μεταχείρισης, σε έναν τομέα όπου η Ευρώπη έχει μείνει πίσω.

Η Mercosur είναι μια γλυκόπικρη νίκη για την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Από τότε που έκλεισε τη συμφωνία με τους ηγέτες της Mercosur πριν από πάνω από ένα χρόνο, η ομάδα της έκανε κάθε δυνατή προσπάθεια να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις των σκεπτικιστών και να συγκεντρώσει την τόσο σημαντική ειδική πλειοψηφία που τελικά σχηματίστηκε την Παρασκευή. Αναμένεται να κάνει μια «περιφορά νίκης» την επόμενη εβδομάδα, όταν η επικεφαλής της Berlaymont θα ταξιδέψει στην Παραγουάη για να υπογράψει τη συμφωνία.

Οι νικητές

Τζόρτζια Μελόνι

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός τα κατάφερε ξανά. Η Τζόρτζια Μελόνι είδε προς τα πού κινούνταν οι πολιτικοί άνεμοι και κατάφερε να εξασφαλίσει τελευταία στιγμή παραχωρήσεις για τους Ιταλούς αγρότες, απειλώντας ότι θα στηρίξει τη γαλλική αντίθεση στη συμφωνία.

Το τελικό αποτέλεσμα; Σε αντάλλαγμα για την υποστήριξή της, η Ρώμη κατάφερε να εξασφαλίσει μέτρα προστασίας της αγροτικής αγοράς και υποσχέσεις για νέες χρηματοδοτήσεις γεωργίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή — νίκες που η κυβέρνηση μπορεί να προβάλει στους ψηφοφόρους στην πατρίδα της.

Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία

Σε διεθνές επίπεδο, η συμφωνία ενισχύει και το κύρος των Βρυξελλών σε μια στιγμή που η ΕΕ μοιάζει με “αδέξιο δεινόσαυρο”, που συχνά ξεπερνιέται από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Μια συμφωνία μεγάλης κλίμακας δείχνει ότι η διεθνής τάξη βασισμένη σε κανόνες, που η ΕΕ εκτιμά τόσο πολύ, παραμένει ζωντανή, ακόμη και όταν οι ΗΠΑ απήγαγαν έναν ηγέτη της Νότιας Αμερικής δεμένο με χειροπέδες.

Αλλά η συμφωνία είχε υψηλό κόστος. Η φον ντερ Λάιεν αναγκάστηκε να υποσχεθεί 45 δισεκατομμύρια ευρώ επιδοτήσεις στους αγρότες της ΕΕ για να τους κερδίσει, ανακαλώντας προσπάθειες περιορισμού της γεωργικής στήριξης στον προϋπολογισμό της ΕΕ και επενδύοντας περισσότερο στην καινοτομία και την ανάπτυξη.

Οι αγρότες της Ευρώπης

Μιλώντας για αγρότες, διαβάζοντας τους τίτλους των ειδήσεων, θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι η Mercosur είναι καταστροφή. Σίγουρα αμέτρητοι τόνοι προϊόντων από τη Λατινική Αμερική που πωλούνται σε εξευτελιστικές τιμές θα διώξουν τον σκληρά εργαζόμενο Γάλλο ή Πολωνό αγρότη από τη γη του, σωστά;

Όπως γράφει το Politico, η πραγματικότητα είναι λίγο πιο περίπλοκη. Η συμφωνία συνοδεύεται από αυστηρά όρια για κατηγορίες όπως βοδινό και πουλερικά. Στην πράξη, οι Λατινοαμερικάνοι αγρότες θα περιορίζονται να εξάγουν μερικά κομμάτια κοτόπουλο ανά Ευρωπαίο ανά έτος. Παράλληλα, η συμφωνία αναγνωρίζει ειδικές προστασίες για Ευρωπαίους παραγωγούς προϊόντων όπως η ιταλική παρμεζάνα ή τα γαλλικά κρασιά, που θα ωφεληθούν από την επέκταση της αγοράς. Οπότε, τέλος στην «αγρο-αποκάλυψη». Στη συνέχεια, υπάρχουν τα 45 δισεκατομμύρια ευρώ επιδοτήσεων που πηγαίνουν στις τσέπες των αγροτών, και είναι δύσκολο να συμπεράνει κανείς ότι — παρά τις διαδηλώσεις με τρακτέρ και τις μάχες με κοπριά στις Βρυξέλλες — η συμφωνία δεν φαίνεται τελικά τόσο κακή.

Οι χαμένοι

Εμανουέλ Μακρόν

Δεν υπήρξε κανένας πολιτικός υψηλού επιπέδου πιο σταθερός στην αντίθεσή του στη συμφωνία, από τον Πρόεδρο της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν. Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν ότι η Γαλλία συντάχθηκε με την Πολωνία, την Αυστρία, την Ιρλανδία και την Ουγγαρία για να ψηφίσει ανεπιτυχώς κατά της Mercosur. Ο πρώην τραπεζίτης επενδύσεων μπορεί να είναι ελεύθερος-εμπορικός καπιταλιστής στην καρδιά του, αλλά ξέρει καλά ότι, εσωτερικά, η συμφωνία θεωρείται μαχαίρι στην πλάτη των εδώ και χρόνια ταλαιπωρημένων Γάλλων καλλιεργητών. Ο Μακρόν είχε ελάχιστες νίκες πρόσφατα. Η ανατροπή ή καθυστέρηση της συμφωνίας θα ήταν απόδειξη ότι ο πρόεδρος της Γαλλίας είχε ακόμα επιρροή στην ευρωπαϊκή σκηνή. Έκανε γενναία προσπάθεια να κινητοποιήσει δυνάμεις για μια τελευταία αντεπίθεση και σε ένα σημείο φαινόταν ότι είχε καλή πιθανότητα να χαλάσει τα σχέδια, μετά την προσέγγιση της Μελόνι. Όλα αυτά αποδείχθηκαν μάταια. Μετά από αυτήν την ήττα, αναμένεται περισσότερη κριτική στον Γάλλο πρόεδρο από τα μέσα ενημέρωσης.

Ντόναλντ Τραμπ

Λίγες μέρες πριν από την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ, η συμφωνία Mercosur δείχνει τελικά ότι η Ευρώπη διαθέτει επαρκή μαλακή δύναμη για να συνεργαστεί εποικοδομητικά με συμμάχους – αν ξέρει να τη χρησιμοποιεί έξυπνα.

Κάθε εμπορική συμφωνία πρέπει να θεωρείται αμοιβαίο όφελος και αυτό δεν είναι ο τρόπος λειτουργίας του Trump και της γεωπολιτικής του τακτικής.

Έχει επίσης το πλεονέκτημα να ενισχύει τους αντιπάλους του — όπως ο Βραζιλιάνος Πρόεδρος και επικεφαλής του Mercosur, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα
— που έδειξαν υπομονή περιμένοντας την ΕΕ να συγκεντρώσει τις δυνάμεις της (και ανέπτυξαν δημόσια «bromance» με τον Μακρόν ενώ οι διαπραγματεύσεις είχαν ακινητοποιηθεί).

Κίνα

Η Κίνα έχει αυξήσει τις εξαγωγές της στη Λατινική Αμερική, ιδιαίτερα στη Βραζιλία, κατά τις δεκαετίες που η ΕΕ διαπραγματευόταν το Mercosur. Η συμφωνία EU-Mercosur είναι ευκαιρία για την Ευρώπη να ανακτήσει μερίδιο αγοράς, ειδικά σε ανταγωνιστικούς τομείς όπως αυτοκίνητα, μηχανές και αεροναυπηγική.

Η συμφωνία ενισχύει επίσης τη θέση της ΕΕ στις άμεσες επενδύσεις, έναν τομέα όπου οι ευρωπαϊκές εταιρείες εξακολουθούν να υπερτερούν των κινεζικών ανταγωνιστών.

Πολιτικά, η Κίνα έχει σε κάποιο βαθμό καταφέρει να προσελκύσει χώρες όπως η Βραζιλία μακριά από τη δυτική οπτική, π.χ. μέσω της ομάδας BRICS (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα, Νότια Αφρική) και άλλων αναπτυσσόμενων οικονομιών. Δεδομένου ότι η συμφωνία δεν αφορά μόνο το εμπόριο αλλά δημιουργεί και βαθύτερη πολιτική συνεργασία, ο Λούλα και οι ομόλογοί του στο Mercosur συνδέονται πιο στενά με την Ευρώπη.

Το τροπικό δάσος του Αμαζονίου

Δυστυχώς, για το οικοσύστημα του πλανήτη, η Mercosur σημαίνει ένα πράγμα: “καιγόμαστε, μωρό μου, καιγόμαστε”.

Οι βοσκότοποι που τρέφουν τα κοπάδια της Βραζιλίας έρχονται σε βάρος του κάποτε απέραντου, τώρα συρρικνούμενου τροπικού δάσους της χώρας. Απλά, περισσότερες εξαγωγές βοδινού για την Ευρώπη σημαίνουν λιγότερα δέντρα για τον κόσμο. Δεν είναι όλα άσχημα για το κλίμα. Η συμφωνία περιλαμβάνει τόσο υποχρεωτικά μέτρα προστασίας κατά της παράνομης αποψίλωσης, όσο και δέσμευση για τη Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα από τα κράτη-μέλη της.