Ποιες είναι οι πιο απειλούμενες γλώσσες στον κόσμο

Περισσότερες από 7.000 γλώσσες ομιλούνται σήμερα σε όλο τον κόσμο και τουλάχιστον 3.000 από αυτές, δηλαδή το 40%, κινδυνεύουν με εξαφάνιση.

Σήμερα, 21 Φεβρουαρίου, γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα της Μητρικής Γλώσσας. Το Al Jazeera εξετάζει ποιες είναι οι πιο ομιλούμενες γλώσσες στον κόσμο και ποιες από αυτές κινδυνεύουν με εξαφάνιση.

Τα αγγλικά είναι η πιο διαδεδομένη γλώσσα, με περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ομιλητές σε 186 χώρες. Σύμφωνα με το Ethnologue -μια εκτενής βάση δεδομένων που καταγράφει όλες τις γνωστές γλώσσες του κόσμου- δύο στους δέκα ομιλητές της αγγλικής είναι φυσικοί ομιλητές, ενώ οι υπόλοιποι 80% μιλούν αγγλικά ως δεύτερη, τρίτη ή υψηλότερη γλώσσα. Τα μανδαρινικά κινεζικά (mandarin) είναι η δεύτερη πιο ομιλούμενη γλώσσα με σχεδόν 1,2 δισεκατομμύρια ομιλητές, αλλά αν μετρηθούν μόνο οι φυσικοί ομιλητές, είναι η μεγαλύτερη γλώσσα στον κόσμο λόγω του μεγάλου πληθυσμού της Κίνα.

Στην τρίτη θέση βρίσκονται τα χίντι με 609 εκατομμύρια ομιλητές, ακολουθούμενη από τα ισπανικά (559 εκατομμύρια) και τα αραβικά (335 εκατομμύρια).

Συστήματα γραφής στις πιο δημοφιλείς γλώσσες του κόσμου

Όπως λέει το Al Jazeera, υπάρχουν 293 γνωστά συστήματα γραφής – σύνολα γραφικών χαρακτήρων που χρησιμοποιούνται για να γράφεται μια γλώσσα – σύμφωνα με το βιβλίο αναφοράς The World’s Writing Systems.

Περισσότερα από 156 συστήματα γραφής χρησιμοποιούνται ακόμη σήμερα, ενώ περισσότερα από 137 ιστορικά συστήματα, όπως τα Αιγυπτιακά Ιερογλυφικά και τα Αζτεκικά πινακίδια, δεν χρησιμοποιούνται πλέον.

Το Latin script, που χρησιμοποιείται για την αγγλική, γαλλική, ισπανική, γερμανική και άλλες γλώσσες, χρησιμοποιείται σε τουλάχιστον 305 από τις 7.139 γνωστές ζωντανές ανθρώπινες γλώσσες. Περισσότερο από το 70% του παγκόσμιου πληθυσμού το χρησιμοποιεί.

Ποιες είναι οι πιο απειλούμενες γλώσσες;

Από τις 7.159 γλώσσες που ομιλούνται παγκοσμίως, 3.193 (44%) κινδυνεύουν, 3.479 (49%) είναι σταθερές και 487 (7%) θεωρούνται θεσμικές, δηλαδή χρησιμοποιούνται από κυβερνήσεις, σχολεία και μέσα ενημέρωσης.

Μια γλώσσα θεωρείται απειλούμενη όταν οι χρήστες της αρχίζουν να μεταδίδουν στα παιδιά τους μια πιο κυρίαρχη γλώσσα. Πολλές χρησιμοποιούνται ως δεύτερη γλώσσα. Σύμφωνα με το Ethnologue, περίπου 337 γλώσσες θεωρούνται ανενεργές ενώ 454 έχουν εξαφανιστεί.

Οι ανενεργές γλώσσες είναι αυτές που δεν έχουν πλέον άρτιους ομιλητές, αλλά η γλώσσα εξακολουθεί να έχει κοινωνική χρήση και αποτελεί μέρος της ταυτότητας μιας εθνοτικής κοινότητας.

Οι εξαφανισμένες γλώσσες δεν έχουν ομιλητές ούτε κοινωνική χρήση, ούτε ομάδες που τις θεωρούν μέρος της κληρονομιάς ή της ταυτότητάς τους.

Σύμφωνα με το Ethnologue, 88,1 εκατομμύρια άνθρωποι μιλούν μια απειλούμενη γλώσσα ως μητρική. Υπάρχουν:

• 1.431 γλώσσες με λιγότερους από 1.000 φυσικούς ομιλητές
• 463 με λιγότερους από 100 ομιλητές
• 110 με λιγότερους από 10 ομιλητές

Μόλις 25 χώρες φιλοξενούν περίπου το 80% των απειλούμενων γλωσσών του κόσμου. Η Ωκεανία έχει τις περισσότερες απειλούμενες γλώσσες, ακολουθούμενη από την Ασία, την Αφρική και την Αμερική.

Παραδείγματα απειλούμενων γλωσσών ανά ήπειρο

Ωκεανία

Στην Αυστραλία, η Yugambeh ομιλείται από τον λαό Yugambeh κυρίως στις περιοχές Gold Coast, Scenic Rim και Logan. Πρόσφατα, προγράμματα υπό την καθοδήγηση της κοινότητας και η χρήση εφαρμογών εκμάθησης έκαναν τη γλώσσα πιο προσιτή στις νεότερες γενιές.

Ασία

Η Ainu στην Ιαπωνία είναι μια κρίσιμα απειλούμενη γλώσσα, χωρίς σαφή σύνδεση με κάποια οικογένεια γλωσσών. Ο ακριβής αριθμός ομιλητών της είναι άγνωστος, αλλά μια έρευνα του 2006 έδειξε ότι από τους 23.782 Αϊνού, μόνο 304 γνώριζαν τη γλώσσα.

Αφρική

Στην Αιθιοποία, η γλώσσα Ongota είναι κρίσιμα απειλούμενη. Ομιλούνταν από μια κοινότητα στην δυτική όχθη του ποταμού Weito στη νοτιοδυτική Αιθιοπία. Σήμερα απομένουν περίπου 400 μέλη της κοινότητας, με λίγους ηλικιωμένους να την ομιλούν.

Αμερική

Στη Βόρεια και Κεντρική Αμερική, σχεδόν όλες οι ιθαγενείς γλώσσες είναι απειλούμενες. Η Louisiana Creole στις ΗΠΑ, γαλλικής βάσης με αφρικανικές και ιθαγενείς επιρροές, ομιλείται κυρίως από ηλικιωμένους και θεωρείται σοβαρά απειλούμενη. Η Leco στη Βολιβία είναι μια απομονωμένη γλώσσα που ομιλείται μόνο από ηλικιωμένους, με πληθυσμό Λέκο περίπου 13.500 άτομα.

Ευρώπη

Η Cornish, ομιλούμενη στη νοτιοδυτική Αγγλία, είχε χαρακτηριστεί εξαφανισμένη από την UNESCO, μέχρι που αναζωογονήθηκε και το 2010 επανακατατάχθηκε ως απειλούμενη γλώσσα. Ομιλείται ως μητρική από 563 άτομα σύμφωνα με την απογραφή της Αγγλίας και Ουαλίας του 2021.