Politico: Μια Ευρώπη που δαπανά περισσότερα για την άμυνα και μπορεί να σταθεί απέναντι στις ΗΠΑ

Ευρωπαίοι και Αμερικανοί ηγέτες μίλησαν για ένα «ΝΑΤΟ 3.0», όμως κάτι έχει αλλάξει στη μεταξύ τους σχέση. Στα χαρτιά, οι Ηνωμένες Πολιτείες παίρνουν αυτό που εδώ και καιρό ζητούσαν: μια Ευρώπη που δαπανά πολύ περισσότερα για την άμυνά της και εξαρτάται λιγότερο από την Ουάσινγκτον για την ασφάλειά της. Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να μη βλέπει με καλό μάτι αυτό που έχει δημιουργήσει η αμερικανική πίεση.

Ο ένας μετά τον άλλον, οι Ευρωπαίοι ηγέτες που ανέβηκαν στο βήμα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου την Παρασκευή (13/2) μίλησαν για αύξηση των στρατιωτικών δαπανών και για αναδιαμόρφωση της διατλαντικής συμμαχίας σε ένα «ΝΑΤΟ 3.0». Στη συνέχεια, όμως, ακολούθησαν αιχμηρές αναφορές στον ευρωπαϊκό πατριωτισμό και εκκλήσεις για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και της τεχνολογίας, ώστε η ήπειρος να καταστεί λιγότερο εξαρτημένη από εξωτερικούς παράγοντες — συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, απευθυνόμενος στα αγγλικά στους Αμερικανούς συνέδρους, τόνισε: «Αγαπητοί φίλοι, το να είναι κανείς μέρος του ΝΑΤΟ δεν αποτελεί μόνο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για την Ευρώπη, αλλά και για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ας αποκαταστήσουμε και ας αναζωογονήσουμε μαζί τη διατλαντική εμπιστοσύνη. Εμείς, οι Ευρωπαίοι, κάνουμε το δικό μας μέρος».

Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες υπογράμμισαν ότι η Ευρώπη θα εξελιχθεί σε δύναμη καθαυτή, ικανή να σταθεί τόσο απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα όσο και σε αμερικανικές πιέσεις.

«Πρέπει να επιταχύνουμε και να υλοποιήσουμε όλα τα στοιχεία της γεωπολιτικής ισχύος: άμυνα, τεχνολογία και απεξάρτηση από όλες τις μεγάλες δυνάμεις, ώστε να μειώσουμε τις εξαρτήσεις μας», δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν σε μια ιδιαίτερα δυναμική ομιλία, εξυμνώντας το ευρωπαϊκό μοντέλο και τον ευρωπαϊκό τρόπο ζωής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να επιδείξει μεγαλύτερη υπερηφάνεια, πρόσθεσε, χαρακτηρίζοντας «τεράστιο λάθος» την αμφισβήτηση της Ένωσης.

Αμερικανοί αξιωματούχοι στο Μόναχο ξεκαθάρισαν ότι βλέπουν θετικά την αύξηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, καθώς οι ΗΠΑ επαναπροσανατολίζουν την προσοχή τους στο δυτικό ημισφαίριο και στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού. Οι ΗΠΑ επιθυμούν «δυναμικούς, ικανούς και πιο αυτάρκεις Ευρωπαίους συμμάχους», δήλωσε ο υφυπουργός Άμυνας Έλμπριτζ Κόλμπι, σημειώνοντας ότι η Αμερική επωμιζόταν επί μακρόν «δυσανάλογο βάρος». Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Γερμανία για την «ιστορική, τεράστια στροφή» στις αμυντικές της δαπάνες.

Η εικόνα αυτή διαφέρει αισθητά από πέρυσι, όταν ο τότε αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς προκάλεσε αναταραχή στη Διάσκεψη του Μονάχου με μια σφοδρή επίθεση κατά των ευρωπαϊκών αξιών και πολιτικών.

Σήμερα, και οι δύο πλευρές διαβεβαιώνουν ότι παραμένουν προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ. Ωστόσο, το τελευταίο έτος — από την ομιλία Βανς μέχρι τις απειλές Τραμπ για προσάρτηση του Καναδά, τις απαξιωτικές αναφορές σε συμμάχους που πολέμησαν στο πλευρό των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν και κυρίως τις επανειλημμένες εκκλήσεις για προσάρτηση της Γροιλανδίας — έχει αφήσει το αποτύπωμά του.

Και όπως αναφέρει χαρακτηριστικά σε ανάλυσή του το Politico, η σχέση Ευρώπης–ΗΠΑ μοιάζει πλέον με ένα παλιό παντρεμένο ζευγάρι που δεν παίρνει διαζύγιο — αλλά μετακομίζει σε χωριστά υπνοδωμάτια.

Μια νέα συμφωνία

Με αυξημένη αίσθηση ρεαλισμού, οι Ευρωπαίοι προτείνουν μια νέα διατλαντική συμφωνία: Σεβαστείτε μας και αντιμετωπίστε μας ως αξιόπιστους εταίρους και εμείς θα ενισχύσουμε την άμυνά μας, θα μοιραστούμε το βάρος της ασφάλειας και θα γίνουμε αξιόπιστοι στρατιωτικοί σύμμαχοι σε έναν ολοένα πιο επικίνδυνο κόσμο, όπου «η διεθνής τάξη βασισμένη σε δικαιώματα και κανόνες… δεν υπάρχει πλέον όπως παλαιότερα», όπως είπε ο Μερτς.

Προειδοποίησε ότι στη νέα εποχή του ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων ακόμη και οι ΗΠΑ δεν θα είναι αρκετά ισχυρές για να δράσουν μόνες τους. Παράλληλα, άσκησε κριτική και στην Ευρώπη, κατηγορώντας την ότι οδηγήθηκε σε «αυτοπροκαλούμενη εξάρτηση» από την Αμερική. «Κανείς δεν μας ανάγκασε σε αυτή την υπερβολική εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον, μεταξύ άλλων, τόνισε ότι η δυτική συμμαχία είναι υπερβολικά σημαντική για να διαλυθεί. «Η σχέση ΗΠΑ–Ευρώπης έχει τραυματιστεί, αλλά πρέπει να διατηρηθεί», έγραψε στο Χ, σημειώνοντας ότι το πλήγμα που έχει υποστεί δεν σημαίνει πως πρέπει να εγκαταλειφθεί η διατλαντική σχέση.

Ο Επίτροπος Άμυνας της ΕΕ Άντριους Κουμπίλιους μίλησε επίσης για αναδιαμόρφωση της δυτικής συμμαχίας, υποβαθμίζοντας τις πρόσφατες απειλές Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας. Τόνισε ότι υπάρχει ευκαιρία η ΕΕ να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για τις αμυντικές της δυνατότητες, επαναλαμβάνοντας την πρότασή του για δημιουργία ευρωπαϊκής δύναμης ταχείας αντίδρασης έως 100.000 στρατιωτών, ικανής να αντικαταστήσει αμερικανικές δυνάμεις εφόσον αποσυρθούν.

Οι Ευρωπαίοι ξεκαθάρισαν επίσης ότι θα συνεχίσουν να στηρίζουν την Ουκρανία οικονομικά και στρατιωτικά, την ώρα που η αμερικανική υποστήριξη υπό τον Τραμπ έχει σχεδόν μηδενιστεί. Ο Μακρόν τόνισε ότι δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου χωρίς τη συμμετοχή της Ευρώπης. «Σήμερα μόνο η Ευρώπη δίνει χρήματα στην Ουκρανία», δήλωσε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

Αλλαγή τόνου

Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε εμφανίστηκε αισιόδοξος, εκτιμώντας ότι ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο θα καλέσει τους Ευρωπαίους να αναλάβουν μεγαλύτερο ηγετικό ρόλο, χωρίς όμως να αμφισβητήσει τις αμερικανικές δεσμεύσεις. «Περιμένω ότι αυτό θα βοηθήσει τις ΗΠΑ να είναι ακόμη πιο σταθερά αγκυροβολημένες στο ΝΑΤΟ», είπε.

Ο Ρούτε επαίνεσε τον Τραμπ για το γεγονός ότι ώθησε την Ευρώπη να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες, σημειώνοντας ότι διαπιστώνει «αλλαγή νοοτροπίας»: οι Ευρωπαίοι δεν λένε απλώς ότι θα δαπανήσουν περισσότερα, αλλά ότι «πρέπει να αναλάβουμε περισσότερο την ηγεσία στο ΝΑΤΟ».

Πριν αναχωρήσει για το Μόναχο, ο Ρούμπιο υπογράμμισε ότι το μέλλον ΗΠΑ και Ευρώπης «ήταν πάντα συνδεδεμένο και θα συνεχίσει να είναι», προσθέτοντας ότι απαιτείται συζήτηση για το πώς θα διαμορφωθεί αυτό το μέλλον.

Ωστόσο, διαφαίνονται πιθανές εστίες έντασης. Ευρωπαίοι ηγέτες χάραξαν «κόκκινες γραμμές» σε ζητήματα εμπορικών δασμών και στις προσπάθειες του κινήματος MAGA να επηρεάσει την ευρωπαϊκή πολιτική στηρίζοντας λαϊκιστικά κόμματα.

«Ο πολιτισμικός πόλεμος του MAGA δεν είναι δικός μας», δήλωσε ο Μερτς. «Η ελευθερία του λόγου σταματά εκεί όπου παραβιάζεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το Σύνταγμα. Δεν πιστεύουμε στους δασμούς και τον προστατευτισμό, αλλά στο ελεύθερο εμπόριο».

Ο Μακρόν υπογράμμισε επίσης τις διαφορές Ευρώπης–Αμερικής του Τραμπ, από την ελευθερία του λόγου και τη ρύθμιση της τεχνολογίας έως τον σεβασμό στην επιστήμη.

«Αυτή η Ευρώπη θα είναι καλός σύμμαχος και εταίρος για τις ΗΠΑ, αλλά θα είναι εταίρος που θα χαίρει σεβασμού. Έχουμε κάνει πολλά και θα κάνουμε περισσότερα», κατέληξε.