Πώς μπορεί να “κοπεί η όρεξη” του Τραμπ για τη Γροιλανδία

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αποκτήσουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας, “από την άποψη της εθνικής ασφάλειας” και προειδοποιώντας ότι θα δράσει “είτε τους αρέσει είτε όχι”.

Αυτό φέρνει την ΕΕ και το ΝΑΤΟ σε δύσκολη θέση. Η Γροιλανδία, ένα σε μεγάλο βαθμό αυτοδιοικούμενο τμήμα της Δανίας, δεν είναι μέλος της Ένωσης, η Δανία όμως είναι· το αρκτικό νησί καλύπτεται από τις εγγυήσεις άμυνας της συμμαχίας μέσω της συμμετοχής της Δανίας στο ΝΑΤΟ.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν υπερασπιστεί σθεναρά την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και το δικαίωμα της Γροιλανδίας και της Δανίας να αποφασίζουν για τις υποθέσεις που τις αφορούν. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχει σαφής στρατηγική για το πώς θα αποτραπεί ο Τραμπ – ή πώς θα υπάρξει αντίδραση αν πράγματι προχωρήσει σε κάποια κίνηση.

Ο Guardian συγκέντρωσε κάποιες από τις επιλογές στα χέρια ΝΑΤΟ και ΕΕ.

Ο δρόμος της διπλωματίας

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, αναμένεται να συναντηθεί την Τετάρτη με τους υπουργούς Εξωτερικών της Δανίας και της Γροιλανδίας, όμως ο Δανός πρέσβης στις ΗΠΑ, Γέσπερ Μέλερ Σόρενσεν, και ο εκπρόσωπος της Γροιλανδίας, Γιάκομπ Ίσμποσεθσεν, έχουν ήδη ξεκινήσει συντονισμένες επαφές και πιέσεις προς μέλη του αμερικανικού Κογκρέσου.

Οι διπλωματικές πρωτοβουλίες θα στοχεύσουν εν μέρει στο να απαντήσουν στις ανησυχίες των ΗΠΑ για την ασφάλεια, τονίζοντας καταρχάς ότι μια υφιστάμενη αμερικανο-δανική αμυντική συμφωνία του 1951, που επικαιροποιήθηκε το 2004, επιτρέπει ήδη τη μαζική επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, συμπεριλαμβανομένων νέων βάσεων.

Σε μήνυμα που απευθύνεται κυρίως σε Ρεπουμπλικανούς πέρα από τον στενό κύκλο του Τραμπ και του κινήματος MAGA, θα υπογραμμιστεί επίσης ότι, όπως είπε η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν, μια επίθεση των ΗΠΑ στη Γροιλανδία –δηλαδή ένα μέλος να στραφεί εναντίον άλλου– θα σήμαινε “το τέλος του ΝΑΤΟ”.

Πιο συγκεκριμένα, πρέσβεις του ΝΑΤΟ φέρονται να συμφώνησαν στις Βρυξέλλες την περασμένη εβδομάδα ότι η διατλαντική συμμαχία θα πρέπει να ενισχύσει τις στρατιωτικές δαπάνες στην Αρκτική, αναπτύσσοντας περισσότερο εξοπλισμό και πραγματοποιώντας περισσότερες και μεγαλύτερες ασκήσεις, ώστε να κατευνάσει τις ανησυχίες των ΗΠΑ.

Αν και οι ισχυρισμοί του Τραμπ ότι η Γροιλανδία “είναι γεμάτη κινεζικά και ρωσικά πλοία” είναι προφανώς υπερβολικοί, διπλωμάτες πιστεύουν ότι μια συντονισμένη δυτική κίνηση για την ενίσχυση της εξωτερικής ασφάλειας της Γροιλανδίας θα μπορούσε να αποτελέσει τη λιγότερο επώδυνη διέξοδο από την κρίση.

Αξιωματούχοι της ΕΕ έχουν αναφέρει ότι μια τέτοια πρωτοβουλία θα μπορούσε να βασιστεί στο μοντέλο της Baltic Sentry, μιας επιχείρησης του ΝΑΤΟ που ξεκίνησε πέρυσι για την προστασία κρίσιμων υποδομών στη Βαλτική Θάλασσα, καθώς και της Eastern Sentry, η οποία διεύρυνε αυτή τη λογική ώστε να θωρακίσει συνολικότερα την ανατολική πτέρυγα της Ευρώπης απέναντι σε drones και άλλες απειλές.

Οικονομικές κυρώσεις

Θεωρητικά, η ΕΕ –μια αγορά 450 εκατομμυρίων ανθρώπων– διαθέτει σημαντική οικονομική ισχύ έναντι των ΗΠΑ και θα μπορούσε να απειλήσει με αντίποινα, από το κλείσιμο αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στην Ευρώπη έως την απαγόρευση αγοράς αμερικανικών κρατικών ομολόγων από ευρωπαϊκούς φορείς.

Η πιο συχνά αναφερόμενη κύρωση είναι το λεγόμενο “εργαλείο κατά του εξαναγκασμού” ή “εμπορικό μπαζούκα” της ΕΕ, το οποίο δίνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή τη δυνατότητα να αποκλείσει αμερικανικά αγαθά και υπηρεσίες από την ευρωπαϊκή αγορά, να επιβάλει δασμούς, να αφαιρέσει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και να μπλοκάρει επενδύσεις.

Ωστόσο, για να χρησιμοποιηθεί, απαιτείται η συμφωνία των εθνικών κυβερνήσεων, κάτι που –απρόθυμες να προκαλέσουν οικονομική ζημιά στην Ένωση και πρόθυμες να διατηρήσουν τις ΗΠΑ στο πλευρό τους στο ζήτημα της Ουκρανίας– έχουν δείξει ότι δεν είναι διατεθειμένες να κάνουν, ακόμη και όταν βρέθηκαν αντιμέτωπες με τις απειλές του Τραμπ για εμπορικούς δασμούς.

Η Ευρώπη εξαρτάται από τις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες σε πολλούς τομείς, σημείωσε ο Ζαν-Μαρί Γκεενό, πρώην ανώτατος αξιωματούχος του ΟΗΕ: “Είτε πρόκειται για προστασία δεδομένων, είτε για τεχνητή νοημοσύνη, είτε για ενημερώσεις λογισμικού – ακόμη και για την άμυνα – η Ευρώπη παραμένει στο έλεος της αμερικανικής καλής θέλησης”.

Για να είναι αποτελεσματική οποιαδήποτε απειλή οικονομικών κυρώσεων, ο Τραμπ θα έπρεπε επιπλέον να πιστέψει ότι είναι πραγματική – κάτι που, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, ξεκάθαρα δεν συμβαίνει.

Επενδύσεις στη Γροιλανδία

Η οικονομία της Γροιλανδίας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ετήσιες επιδοτήσεις από τη Δανία, συνολικού ύψους περίπου 530 εκατ. ευρώ πέρυσι, οι οποίες καλύπτουν σχεδόν το μισό του δημόσιου προϋπολογισμού της επικράτειας και αντιστοιχούν σε περίπου 20% του ΑΕΠ της.

Οι υποσχέσεις του Τραμπ να “επενδύσει δισεκατομμύρια” θα μπορούσαν να αντισταθμιστούν από την ΕΕ, σε μια προσπάθεια να κρατηθεί το νησί –το οποίο, σε όχι και τόσο μακρινό μέλλον, θεωρείται πιθανό να ψηφίσει υπέρ της ανεξαρτησίας από τη Δανία– εκτός της οικονομικής επιρροής των ΗΠΑ.

Σχέδιο πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από τον Σεπτέμβριο προβλέπει ότι η ΕΕ θα μπορούσε να διπλασιάσει τη χρηματοδότησή της προς τη Γροιλανδία, ώστε να φτάσει στο ύψος της ετήσιας δανικής επιχορήγησης, ενώ παράλληλα το νησί θα μπορούσε να διεκδικήσει έως και 44 εκατ. ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια που προορίζονται για απομακρυσμένα εδάφη συνδεδεμένα με την ΕΕ.

Αν και η Ουάσιγκτον ενδέχεται να έχει να προσφέρει πολύ περισσότερα χρήματα από τις Βρυξέλλες, οι Γροιλανδοί μπορεί, μετά την ανεξαρτησία τους, να είναι επιφυλακτικοί απέναντι στις αμερικανικές εταιρείες και απρόθυμοι να χάσουν το σκανδιναβικού τύπου σύστημα κοινωνικής πρόνοιας.

Αποστολή στρατευμάτων

Όλα τα παραπάνω θα απαιτούσαν χρόνο. Επιπλέον, δεν είναι σαφές ότι οι φιλοδοξίες του Τραμπ για τη Γροιλανδία θα ικανοποιούνταν με συμφωνίες ή με ενισχυμένη ασφάλεια στην Αρκτική: όπως δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος στους New York Times, η “ιδιοκτησία” του νησιού από τις ΗΠΑ ήταν “ψυχολογικά απαραίτητη για την επιτυχία”.

Σε κείμενό τους για το think tank Bruegel, οι Μορένο Μπερτόλντι και Μάρκο Μπούτι υποστήριξαν ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ θα πρέπει να “προστατεύσουν τη Γροιλανδία από τον αμερικανικό επεκτατισμό“»”, προσθέτοντας: “Η ΕΕ διαθέτει ικανότητα ταχείας ανάπτυξης δυνάμεων και αυτή θα πρέπει να ενεργοποιηθεί”.

Σε συμφωνία με την Κοπεγχάγη και το Νουούκ, ανέφεραν, ευρωπαϊκά στρατεύματα θα έπρεπε να αναπτυχθούν στο νησί “ως ένδειξη της δέσμευσης της Ευρώπης στην εδαφική ακεραιότητα της Γροιλανδίας”. Αν και αυτό δεν θα απέτρεπε την προσάρτηση από τις ΗΠΑ, θα την καθιστούσε πολύ πιο περίπλοκη.

“Χωρίς να χρειαστεί ένοπλη σύγκρουση, το θέαμα των ΗΠΑ να αιχμαλωτίζουν στρατεύματα των στενότερων συμμάχων τους θα κατέστρεφε την αξιοπιστία τους, θα έπληττε τη διεθνή τους εικόνα και θα επηρέαζε έντονα την αμερικανική κοινή γνώμη και το Κογκρέσο”, υποστήριξαν.

Εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι το Βερολίνο επεξεργάζεται σχέδιο “που περιλαμβάνει ευρωπαϊκή αποτροπή” σε περίπτωση που οι ΗΠΑ επιχειρήσουν να πάρουν τη Γροιλανδία, ενώ ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό είχε ήδη από πέρυσι αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ανάπτυξης γαλλικού στρατιωτικού αποσπάσματος.

Η ικανότητα ταχείας ανάπτυξης της ΕΕ αποτελεί ένα πλαίσιο για την ταχεία αποστολή έως και 5.000 στρατιωτών από διάφορα κράτη-μέλη, υπό ενιαία ευρωπαϊκή διοίκηση, για την αντιμετώπιση κρίσεων εκτός της Ένωσης. Κατά την άποψη ειδικών και ορισμένων πολιτικών, θα μπορούσε να αλλάξει τους υπολογισμούς των ΗΠΑ.

“Κανείς δεν πιστεύει ότι ένας πόλεμος μεταξύ των ΗΠΑ και της ΕΕ είναι επιθυμητός ή ότι μπορεί να κερδηθεί”, δήλωσε ο Γερμανός ευρωβουλευτής των Πρασίνων Σεργκέι Λαγοντίνσκι. “Όμως μια αμερικανική στρατιωτική κίνηση εναντίον της ΕΕ θα είχε καταστροφικές συνέπειες για τη συνεργασία στην άμυνα, τις αγορές και την παγκόσμια εμπιστοσύνη στις ΗΠΑ”.

Αυτό ίσως κάνει τον Τραμπ να το σκεφτεί δεύτερη φορά.