Πώς ο “Ελ Μέντσο” έστησε ένα από τα ισχυρότερα καρτέλ ναρκωτικών στον κόσμο

Υπάρχουν μόνο λίγα ονόματα που έχουν αφήσει διαχρονικά αποτύπωμα στην ιστορία του μεξικανικού οργανωμένου εγκλήματος. Ο Νεμέσιο Οσεγκέρα Σερβάντες – ευρύτερα γνωστός ως «Ελ Μέντσο» – είναι ένα από αυτά.

Προερχόμενος από αγροτική οικογένεια στη δυτική πολιτεία του Μιτσοακάν, η άνοδός του στην ηγεσία ενός από τα πιο επικίνδυνα καρτέλ του σύγχρονου Μεξικού, του καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά (CJNG), ήταν ραγδαία. Και επιτεύχθηκε μέσω επιθετικότητας, φιλοδοξίας, βαρβαρότητας και αδίστακτης σκληρότητας.

Η εξόντωσή του έχει χαιρετιστεί ως νίκη τόσο στο Μεξικό όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι μεξικανικές αρχές και οι ΗΠΑ ανέφεραν ότι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών συμμετείχαν στην επιχείρηση εξουδετέρωσης του βαρόνου των ναρκωτικών, προσδίδοντας στην επιχείρηση χαρακτήρα διασυνοριακής συνεργασίας που θα μπορούσε να ωφελήσει και τις δύο κυβερνήσεις.

Για τον μεξικανικό στρατό, ένας ηγέτης καρτέλ αφαιρέθηκε από την εξίσωση, γεγονός που αποδυναμώνει – τουλάχιστον θεωρητικά, και ίσως για κάποιο χρονικό διάστημα – την εγκληματική οργάνωση που διοικούσε.

Χάος στο Μεξικό

Η αντίδραση των ανδρών του Ελ Μέντσο υπήρξε άμεση.

Οδοφράγματα έχουν στηθεί και βία έχει ξεσπάσει στους δρόμους σε έως και οκτώ διαφορετικές πολιτείες, από το Γκερέρο στις ακτές του Ειρηνικού έως την Ταμαουλίπας στα βορειοανατολικά. Ακόμη και η πρωτεύουσα, Πόλη του Μεξικού, καθώς και η γειτονική Πολιτεία του Μεξικού έχουν καταγράψει περιστατικά.

Ορισμένα από τα σοβαρότερα επεισόδια σημειώθηκαν στο ίδιο το Χαλίσκο, με ένοπλους μασκοφόρους να πυρπολούν καταστήματα στην πρωτεύουσα της πολιτείας, τη Γουαδαλαχάρα – μία από τις πόλεις που θα φιλοξενήσουν αγώνες του φετινού Παγκοσμίου Κυπέλλου της FIFA. Στο παραθαλάσσιο θέρετρο Πουέρτο Βαγιάρτα, τουρίστες και κάτοικοι παραμένουν κλεισμένοι στα σπίτια τους έως ότου περάσει το κύμα βίας.

Πρόκειται για επίδειξη πίστης από τους «πεζικάριους» του Ελ Μέντσο και ταυτόχρονα για έκφραση οργής απέναντι στις αρχές για την εξουδετέρωση του ηγέτη τους.

Το αν, όμως, τα οδοφράγματα και τα φλεγόμενα αυτοκίνητα αποτελούν κάτι περισσότερο από μια επίδειξη ισχύος – δηλαδή αν η βία θα αποκλιμακωθεί ή θα κλιμακωθεί – θα γίνει σαφές μόνο τις επόμενες ημέρες. Καθοριστική θα είναι η αντίδραση των διωκτικών αρχών.

Ποιος ήταν ο «Ελ Μέντσο»

Εδώ και καιρό θεωρείται δεδομένο ότι σε τέτοιες διακρατικές εγκληματικές οργανώσεις, ακόμη και όταν επικεφαλής είναι ένα τόσο επιδραστικό πρόσωπο όσο ο Σερβάντες, υπάρχουν αναπόφευκτα τρεις ή τέσσερις καλά τοποθετημένοι υπαρχηγοί έτοιμοι να τον αντικαταστήσουν.

Αναμφίβολα, ωστόσο, ο Ελ Μέντσο υπήρξε καθοριστικός για την άνοδο της οργάνωσης.

Όταν μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες ως μετανάστης χωρίς έγγραφα τη δεκαετία του 1980, είχε ήδη τις πρώτες του επαφές με την παρανομία, καλλιεργώντας φυτείες μαριχουάνας στην ιδιαίτερη πατρίδα του.

Ακολούθησαν διάφορες συλλήψεις στις ΗΠΑ, καθώς εμβάθυνε τη δράση του στο εμπόριο ναρκωτικών στην Καλιφόρνια, προτού τελικά καταδικαστεί σε πολυετή ποινή φυλάκισης στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ο Σερβάντες απελάθηκε πίσω στο Μεξικό σε ηλικία 30 ετών και άρχισε να επικεντρώνεται πλήρως στη δράση των καρτέλ. Εργάστηκε για το Καρτέλ Milenio, με έδρα τη γενέτειρά του Μιτσοακάν, και ενίσχυσε το κύρος και τη φήμη του ως σκληρός αρχηγός.

Βρέθηκε στην ιδανική θέση όταν το καρτέλ διασπάστηκε και, από τα απομεινάρια του, αναδύθηκε το CJNG, με τον Ελ Μέντσο στην ηγεσία.

Μέσα από έναν συνδυασμό εδαφικής επέκτασης και ευελιξίας, που του επέτρεψε να στρέψει τη δραστηριότητα του καρτέλ σε νέες και ιδιαίτερα επικερδείς παράνομες δραστηριότητες, μετέτρεψε την οργάνωση σε αυτό που είναι σήμερα – αναμφισβήτητα την κυρίαρχη εγκληματική δύναμη στο Μεξικό.

Η ηγεσία του και το καρτέλ του ωφελήθηκαν από την κατάρρευση του Καρτέλ Σιναλόα μετά την έκδοση του ηγέτη του, Χοακίν «Ελ Τσάπο» Γκουσμάν, στις ΗΠΑ. Οι μετέπειτα συγκρούσεις μεταξύ αντιμαχόμενων φατριών στη Σιναλόα διέλυσαν τελικά την οργάνωση.

Το Καρτέλ Νέας Γενιάς ήταν έτοιμο να απορροφήσει σημαντικό μέρος του εμπορίου φαιντανύλης μετά την πτώση των γιων του Ελ Τσάπο. Ένας από αυτούς, ο Χοακίν Γκουσμάν Λόπες, παραδόθηκε στις αμερικανικές αρχές και παρέσυρε μαζί του τον μεγαλύτερο αντίπαλο της οργάνωσής του, Ισμαέλ «Ελ Μάγιο» Σαμπάδα.

Ο Ελ Μέντσο υπήρξε ωφελήθηκε από το κενό εξουσίας και την αλληλουχία εξελίξεων στη Σιναλόα. Ωστόσο, όπως συμβαίνει συχνά στο μεξικανικό εμπόριο ναρκωτικών, δεν φόρεσε για πολύ το «στέμμα».

Η κυβέρνηση της προέδρου του Μεξικού, Κλαούντια Σέινμπαουμ, θα παρουσιάσει την εξόντωση ενός από τους πλέον καταζητούμενους άνδρες της χώρας ως επιτυχία — κάτι που θα συμβεί και στην Ουάσιγκτον. Δείχνει πρόοδο στο βασικό ζήτημα για το οποίο ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει απαιτήσει δράση από το Μεξικό: τη διακίνηση φαιντανύλης.

Δεδομένης της φερόμενης εμπλοκής αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, καθίσταται επίσης σαφής η πρόθεση της κυβέρνησης Σέινμπαουμ να συνεργαστεί με την Ουάσιγκτον για την επίτευξη κοινών στόχων. Η ίδια ευελπιστεί ότι αυτό θα αρκεί για να αποτραπεί κάθε περαιτέρω συζήτηση περί ανάγκης μονομερούς στρατιωτικής δράσης των ΗΠΑ σε μεξικανικό έδαφος, με τη μορφή επιδρομών με μη επανδρωμένα αεροσκάφη ή ανάπτυξης στρατευμάτων — κάτι που ορισμένοι στους κόλπους του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και της κυβέρνησης Τραμπ έχουν ζητήσει ανοιχτά.

Τέτοιες συζητήσεις αναμένεται να κυριαρχήσουν το επόμενο διάστημα. Προς το παρόν, οι Μεξικανοί προσπαθούν ακόμη να επεξεργαστούν την είδηση ότι ο Ελ Μέντσο είναι νεκρός και, εν τη απουσία του, παρακολουθούν μέλη του καρτέλ να βάζουν φωτιές στους δρόμους πόλεων σε ολόκληρη τη χώρα.