Πώς ο Νετανιάχου “πούλησε” στον Τραμπ έναν “εύκολο” πόλεμο στο Ιράν

Όταν ο Μπενιαμίν Νετανιάχου πέρασε το κατώφλι του Mar-a-Lago του Ντόναλντ Τραμπ στις 29 Δεκεμβρίου του περασμένου έτους, δεν μετέβη απλώς για μια τυπική συνάντηση. Έφερε μαζί του ένα σαφές αίτημα – αλλά και ένα λιγότερο διακριτικό «δέλεαρ».

Μετά από μήνες ενίσχυσης των αποθεμάτων αντιαεροπορικής άμυνας και πυραυλικών συστημάτων, στον απόηχο της 12ήμερης σύγκρουσης του Ιουνίου, κατά την οποία οι ΗΠΑ συμμετείχαν σε βομβαρδισμούς ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, το Ισραήλ εμφανιζόταν έτοιμο για έναν νέο γύρο επιθέσεων – αυτή τη φορά με πιο φιλόδοξους στόχους.

Στη κοινή συνέντευξη Τύπου, ο Τραμπ υιοθέτησε σε μεγάλο βαθμό τη ρητορική του Ισραηλινού πρωθυπουργού. «Ακούω ότι το Ιράν προσπαθεί να ανασυνταχθεί», ανέφερε. «Αν συμβαίνει αυτό, θα χρειαστεί να το πλήξουμε ξανά. Και θα το κάνουμε σκληρά – αν και ελπίζω να μη χρειαστεί».

Ο Νετανιάχου, ακολουθώντας μια δοκιμασμένη τακτική, απευθύνθηκε και στην προσωπική φιλοδοξία του Τραμπ: του απένειμε το Israel Prize – μία από τις ανώτατες διακρίσεις της χώρας, που σπάνια απονέμεται σε μη Ισραηλινούς – για τη «σημαντική προσφορά του στο Ισραήλ και τον εβραϊκό λαό».

Σύμφωνα με το Atlantic, υπήρξε και ένα επιπλέον μήνυμα προς τον Αμερικανό πρόεδρο: μια νίκη κατά του Ιράν θα μπορούσε να επιτρέψει στο Ισραήλ να περιορίσει την εξάρτησή του από τη στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ.

Η συγκεκριμένη συνάντηση δεν ήταν μεμονωμένη. Αντιθέτως, αποτέλεσε μέρος μιας σειράς επαφών μεταξύ των δύο ανδρών τις εβδομάδες που ακολούθησαν, με τον Νετανιάχου να επιδιώκει τη δέσμευση της Ουάσινγκτον σε μια ευρύτερη σύγκρουση με την Τεχεράνη, με πολύ πιο φιλόδοξους στόχους από την προηγούμενη αναμέτρηση.

Πώς το Ισραήλ πίστεψε στην προοπτική ενός «εύκολου» πολέμου

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Mossad, το ιρανικό καθεστώς εμφανιζόταν ευάλωτο, υπό την πίεση εσωτερικών αναταραχών και έντονης λαϊκής δυσαρέσκειας για την καταστολή διαδηλώσεων.

Όπως αναφέρει ο Guardian, το σενάριο που παρουσιάστηκε έκανε λόγο για μια σύντομη και καθοριστική εκστρατεία. Μάλιστα, κατά ορισμένες πηγές, ο Τραμπ θα μπορούσε μέσω αυτής να «κλείσει λογαριασμούς» με την Τεχεράνη για φερόμενες απειλές κατά της ζωής του.

Τα στοιχεία που έχουν προκύψει δείχνουν ότι ο Νετανιάχου –που προβάλλει τον εαυτό του ως βαθύ γνώστη του ιρανικού ζητήματος– καθώς και το ισραηλινό στρατιωτικό επιτελείο, πίστεψαν στην προοπτική ενός «εύκολου» πολέμου.

Ενδεικτικά, την πρώτη ημέρα των εχθροπραξιών, στις 28 Φεβρουαρίου, Ισραηλινοί αξιωματούχοι φέρονται να εκτιμούσαν ότι η απειλή από το Ιράν θα εξουδετερωνόταν μέσα σε λίγες ημέρες, με την καταστροφή των τελευταίων εκτοξευτών πυραύλων.

Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσιεύματα της Haaretz, ο σχεδιασμός προέβλεπε μια σύγκρουση διάρκειας έως τριών εβδομάδων, με αντίστοιχη προετοιμασία σε επίπεδο αναχαιτιστικών συστημάτων.

Η σύγκρουση αυτή, αν και συνδέεται άμεσα με τις ΗΠΑ, εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο των διαρκών πολεμικών επιχειρήσεων του Ισραήλ από την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Το γεγονός εκείνο αναδιαμόρφωσε πλήρως τις στρατηγικές επιλογές της χώρας. Στα μέτωπα που άνοιξαν έκτοτε – στη Γάζα, τον Λίβανο, το Ιράν, αλλά και μέσω των Χούθι στην Υεμένη και σε περιοχές της Συρίας – επαναλαμβάνεται ένα μοτίβο: εξαγγελίες για καθαρές νίκες που στην πράξη αποδεικνύονται πιο σύνθετες και λιγότερο οριστικές.

Στο Ιράν, παρά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και άλλων κορυφαίων αξιωματούχων, η στρατηγική «αποκεφαλισμού» δεν οδήγησε στην αναμενόμενη κατάρρευση του καθεστώτος, αλλά –τουλάχιστον προς το παρόν– σε ενίσχυση της συνοχής του, με επίκεντρο τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Παρά τις ασάφειες γύρω από το ποιος επηρέασε ποιον, εντός της αμερικανικής διοίκησης φαίνεται να διαμορφώθηκε η εκτίμηση ότι ο Νετανιάχου παρουσίασε μια υπεραισιόδοξη εικόνα. Σύμφωνα με το Axios, Αμερικανός αξιωματούχος φέρεται να δήλωσε ότι «ο Μπίμπι πούλησε τον πόλεμο ως εύκολο και την αλλαγή καθεστώτος ως πολύ πιο πιθανή απ’ ό,τι ήταν στην πραγματικότητα».

Άλλες αναλύσεις, ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι ο Τραμπ δεν ήταν απλός αποδέκτης αυτών των επιχειρημάτων, αλλά ενεργός και πρόθυμος συμμέτοχος.

Ένας πόλεμος με μεγάλο κόστος και σοβαρές συνέπειες για όλους

Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στον δεύτερο μήνα, χωρίς ορατή κατάληξη και με την παγκόσμια οικονομία να δέχεται ισχυρούς κραδασμούς από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, οι επιπτώσεις της αρχικής εκτίμησης περί «εύκολης» σύγκρουσης γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς.

Το κόστος ανέρχεται ήδη σε δισεκατομμύρια, ενώ επηρεάζονται αρνητικά τόσο η στήριξη προς την Ουκρανία όσο και τα αποθέματα προηγμένων οπλικών συστημάτων των ΗΠΑ. Παράλληλα, η διεθνής οικονομία δέχεται σοβαρό πλήγμα.

Η σύγκρουση έχει επίσης επιβαρύνει τη συνοχή του ΝΑΤΟ και ενδέχεται να ενισχύσει γεωπολιτικά αντιπάλους όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Βόρεια Κορέα.

Σε διπλωματικό επίπεδο, η στρατηγική Νετανιάχου απειλεί και την πορεία εξομάλυνσης σχέσεων του Ισραήλ με αραβικές χώρες, όπως αυτή εκφράστηκε μέσα από τις Συμφωνίες του Αβραάμ.

Ο Εμανουέλ Μακρόν εξέφρασε μια ευρέως διαδεδομένη ανησυχία, σημειώνοντας ότι ακόμη και μια στοχευμένη στρατιωτική επιχείρηση δεν μπορεί να δώσει μακροπρόθεσμη λύση στο πυρηνικό ζήτημα του Ιράν χωρίς διπλωματική διαδικασία.

Την ίδια ώρα, καταγράφεται πτώση της διεθνούς – αλλά και εσωτερικής στις ΗΠΑ – υποστήριξης προς το Ισραήλ, ιδίως μεταξύ των νεότερων ηλικιών και των ψηφοφόρων των Δημοκρατικών.

Ο Ραμ Εμανουέλ, πρώην στενός συνεργάτης του Μπαράκ Ομπάμα, εκτίμησε ότι στο μέλλον το Ισραήλ ενδέχεται να πάψει να αντιμετωπίζεται ως ειδική περίπτωση ως προς τη στρατιωτική βοήθεια των ΗΠΑ.

«Θα αντιμετωπίζεται όπως κάθε άλλη χώρα που προμηθεύεται αμερικανικά όπλα», σημείωσε χαρακτηριστικά. «Το τοπίο έχει πλέον αλλάξει».