Πώς θα μπορούσε να απαντήσει το Ιράν σε περίπτωση επίθεσης των ΗΠΑ

Για σχεδόν μισό αιώνα, το Ιράν προετοιμάζεται για έναν πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ανίκανο να ανταγωνιστεί “στα ίσια” την αμερικανική στρατιωτική ισχύ, το καθεστώς της Τεχεράνης επένδυσε σε μια άλλη στρατηγική: στο πώς θα μπορούσε να επιβάλει ένα κόστος τόσο βαρύ, ώστε να ταρακουνήσει τη Μέση Ανατολή και μαζί της, την παγκόσμια οικονομία.

Καθώς ένα αμερικανικό αεροπλανοφόρο με τη συνοδευτική του δύναμη κρούσης καταφθάνει στη Μέση Ανατολή και ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποιεί ότι ενδέχεται να πλήξει το Ιράν, οι φόβοι για μια νέα, ευρύτερη σύρραξη επιστρέφουν.

Παρά το γεγονός ότι το ιρανικό καθεστώς βγήκε αποδυναμωμένο από τις ισραηλινές και αμερικανικές επιθέσεις του περασμένου καλοκαιριού και αντιμετωπίζει κλιμακούμενη εσωτερική δυσαρέσκεια, εξακολουθεί -σύμφωνα με ειδικούς- να διαθέτει μια «εργαλειοθήκη» επιλογών για αντίποινα: από πλήγματα σε αμερικανικά και ισραηλινά συμφέροντα, μέχρι κινητοποίηση συμμάχων του στην περιοχή και οικονομικό πόλεμο με δυνατότητα να προκαλέσει διεθνή αναταραχή.

Το πώς (και πόσο) θα χρησιμοποιήσει αυτά τα εργαλεία, θα εξαρτηθεί από το επίπεδο απειλής που πιστεύει ότι αντιμετωπίζει.

«Το καθεστώς έχει πολλές δυνατότητες να αξιοποιήσει, αν δει το χτύπημα ως υπαρξιακό πόλεμο», δήλωσε στο CNN ο Φαρζίν Ναδίμι, ανώτερος ερευνητής στο Washington Institute με ειδίκευση στην ασφάλεια και την άμυνα του Ιράν. «Αν το δουν ως τον τελικό πόλεμο, μπορεί να ρίξουν στο τραπέζι ό,τι έχουν».

Ακολουθούν οι επιλογές που έχει μπροστά του το Ιράν σε περίπτωση πλήγματος εναντίον του:

Πύραυλοι και drones

Εκτιμάται ότι το Ιράν διαθέτει χιλιάδες πυραύλους και drones εντός εμβέλειας αμερικανικών στρατευμάτων που σταθμεύουν σε πολλές χώρες της Μέσης Ανατολής. Έχει απειλήσει ότι θα τα πλήξει, όπως και το Ισραήλ.

Τον Ιούνιο, μετά από αιφνιδιαστική ισραηλινή επίθεση, η Ισλαμική Δημοκρατία απάντησε εκτοξεύοντας αλλεπάλληλα κύματα βαλλιστικών πυραύλων και drones κατά του Ισραήλ, προκαλώντας ζημιές, καθώς ορισμένα από αυτά κατάφεραν να διαπεράσουν το προηγμένο σύστημα αεράμυνας.

Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι τα αποθέματα που χρησιμοποιήθηκαν τότε έχουν ήδη αναπληρωθεί, ενώ αμερικανικές εκτιμήσεις αναφέρουν πως αυτά τα «δοκιμασμένα στη μάχη» όπλα, μαζί με παλαιότερα ρωσικά και αμερικανικά μαχητικά αεροσκάφη, εξακολουθούν να συνιστούν απειλή.

Ενδεικτικό είναι το ιρανικό «καμικάζι» drone Shahed, που έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα καταστροφικό στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το ιρανικό οπλοστάσιο περιλαμβάνει επίσης περισσότερους από 20 τύπους βαλλιστικών πυραύλων -μικρού, μεσαίου και μεγαλύτερου βεληνεκούς- με δυνατότητα να απειλούν στόχους έως και τη νότια Ευρώπη.

«Έχουμε 30 έως 40.000 Αμερικανούς στρατιώτες σε οκτώ ή εννέα εγκαταστάσεις στην περιοχή», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο. «Όλοι βρίσκονται εντός εμβέλειας χιλιάδων ιρανικών UAV μιας κατεύθυνσης (drones) και ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων (μικρού βεληνεκούς) που απειλούν την παρουσία των στρατευμάτων μας».

Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν στο CNN ότι οι ιρανικές δυνατότητες, ακόμη κι αν είναι αριθμητικά κατώτερες και τεχνολογικά παλαιότερες από τα σύγχρονα αμερικανικά συστήματα, καθιστούν ένα «αποφασιστικό» αμερικανικό πλήγμα πολύ πιο δύσκολο απ’ όσο φαίνεται.

Η Τεχεράνη έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι, αν δεχθεί επίθεση, θα απαντήσει και εναντίον συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή. Όταν αμερικανικά βομβαρδιστικά έπληξαν ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις το καλοκαίρι, το Ιράν εξαπέλυσε άνευ προηγουμένου πυραυλικό πλήγμα στο Κατάρ, στοχεύοντας την αεροπορική βάση al-Udeid – τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική εγκατάσταση στη Μέση Ανατολή.

Κινητοποίηση συμμάχων

Τα τελευταία δύο χρόνια, το Ισραήλ έχει πλήξει σκληρά το περιφερειακό δίκτυο συμμάχων-πληρεξουσίων του Ιράν, περιορίζοντας σημαντικά την ικανότητα της Τεχεράνης να προβάλλει ισχύ πέρα από τα σύνορά της.

Ωστόσο, οι σύμμαχοι αυτοί δηλώνουν ότι θα υπερασπιστούν την Ισλαμική Δημοκρατία. Ομάδες στο Ιράκ όπως η Kataeb Hezbollah και η Harakat al-Nujaba -πολιτοφυλακές που στο παρελθόν έχουν επιτεθεί σε αμερικανικές δυνάμεις- καθώς και η λιβανέζικη Χεζμπολάχ, ανέφεραν αυτή την εβδομάδα ότι θα συνδράμουν το Ιράν εάν δεχθεί επίθεση.

Την Κυριακή, ο Αμπού Χουσεΐν αλ-Χαμιντάουι, διοικητής της Kataeb Hezbollah, κάλεσε τους πιστούς του Ιράν «σε όλο τον κόσμο… να προετοιμαστούν για ολοκληρωτικό πόλεμο υπέρ της Ισλαμικής Δημοκρατίας».

Παρά τις απειλές, οι σύμμαχοι του Ιράν αντιμετωπίζουν περιορισμούς. Στον Λίβανο, η άλλοτε πανίσχυρη Χεζμπολάχ έχει αποδυναμωθεί μετά από 13 μήνες σύγκρουσης με το Ισραήλ και πλέον βρίσκεται αντιμέτωπη με εσωτερική πίεση για αφοπλισμό. Στο Ιράκ, οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές παραμένουν ισχυρές, όμως έρχονται αντιμέτωπες με εμπόδια από την κεντρική κυβέρνηση, η οποία δέχεται αυξανόμενη πίεση από τις ΗΠΑ να περιορίσει την ιρανική επιρροή.

Οι Χούθι της Υεμένης έχουν επίσης δεχθεί πλήγματα τόσο από το Ισραήλ όσο και από τις ΗΠΑ, αλλά εξακολουθούν να θεωρούνται από τα πιο «επικίνδυνα χέρια» του Ιράν. Έχουν ήδη καταστήσει σαφές ότι θα υπερασπιστούν τον προστάτη τους. Το περασμένο Σαββατοκύριακο, οι Χούθι έδωσαν στη δημοσιότητα βίντεο με εικόνες πλοίου τυλιγμένου στις φλόγες, με τη λιτή λεζάντα: «Σύντομα».

Με ιρανική στήριξη τα τελευταία χρόνια, η ομάδα έχει πλήξει τη Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ισραήλ, καθώς και αμερικανικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα.

Οικονομικός πόλεμος

Το Ιράν προειδοποιεί εδώ και καιρό ότι ένας πόλεμος εναντίον του δεν θα μείνει “περιορισμένος” στη Μέση Ανατολή, αλλά θα στείλει “κύματα σοκ” σε όλο τον κόσμο.

Παρότι στρατιωτικά υποδεέστερη, η Τεχεράνη διαθέτει μοχλό πίεσης εκεί όπου πονάει η Δύση: στην ενέργεια και στο εμπόριο, σε μία από τις πιο στρατηγικά ευαίσθητες γωνιές του πλανήτη.

Το Ιράν, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς ενέργειας παγκοσμίως, βρίσκεται πάνω από τα Στενά του Ορμούζ: έναν στενό θαλάσσιο διάδρομο από τον οποίο διέρχεται πάνω από το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου και μεγάλο μέρος του υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Το καθεστώς έχει απειλήσει ότι θα κλείσει τα στενά αν δεχθεί επίθεση) ένα σενάριο που, σύμφωνα με ειδικούς, θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές των καυσίμων και να πυροδοτήσει παγκόσμια οικονομική επιβράδυνση.

Οι ειδικοί σημειώνουν ότι το χτύπημα στην παγκόσμια οικονομία μέσω των στενών μπορεί να είναι μία από τις πιο αποτελεσματικές επιλογές της Τεχεράνης και ταυτόχρονα η πιο επικίνδυνη, λόγω των αλυσιδωτών συνεπειών.

«Ένα παρατεταμένο κλείσιμο των στενών θα αποτελούσε ένα “επικίνδυνο σενάριο”», λέει ο Ομούντ Σόκρι, στρατηγικός αναλυτής ενέργειας στην Ουάσιγκτον και ανώτερος επισκέπτης ερευνητής στο George Mason University.

«Ακόμη και μερικές διαταραχές θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε απότομες αυξήσεις τιμών, να διαλύσουν εφοδιαστικές αλυσίδες και να ενισχύσουν τον πληθωρισμό παγκοσμίως. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η παγκόσμια ύφεση θα ήταν ρεαλιστικός κίνδυνος».

Μια τέτοια κίνηση πιθανότατα θα ήταν “έσχατη λύση” για το Ιράν, καθώς θα έπληττε σοβαρά και το δικό του εμπόριο, αλλά και αυτό των γειτονικών αραβικών κρατών – πολλά από τα οποία έχουν πιέσει τον Τραμπ να μην επιτεθεί στο Ιράν και έχουν δεσμευτεί ότι δεν θα επιτρέψουν στην Ουάσιγκτον να χρησιμοποιήσει το έδαφός τους για επίθεση.

Το ιρανικό καθεστώς ισχυρίζεται ότι διαθέτει ναυτικές βάσεις βαθιά υπόγειες κατά μήκος των ακτών, με δεκάδες ταχύπλοα έτοιμα να αναπτυχθούν στα νερά του Περσικού Κόλπου. Ο στρατός έχει περάσει τρεις δεκαετίες χτίζοντας τον δικό του στόλο πλοίων και υποβρυχίων, με την παραγωγή να έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια ενόψει ενδεχόμενης ναυτικής αναμέτρησης.

Ο απόστρατος αντιναύαρχος Ρόμπερτ Χάργουορντ, πρώην Navy SEAL και πρώην υποδιοικητής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ, δήλωσε ότι οι ιρανικές ναυτικές δυνατότητες και οι proxies συνιστούν πρόκληση για τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, «η οποία μπορεί να αντιμετωπιστεί πολύ γρήγορα».

Ωστόσο, τα «ασύμμετρα» εργαλεία -νάρκες, drones και άλλες τακτικές- θα μπορούσαν να αποδειχθούν ιδιαίτερα δύσκολα για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τη ροή του πετρελαίου.

Η δυνατότητα του Ιράν να διαταράξει τη διεθνή ναυσιπλοΐα και να προκαλέσει οικονομικό σοκ έχει ιστορικό προηγούμενο.

Προς το τέλος του μακροχρόνιου πολέμου με το Ιράκ τη δεκαετία του 1980, το Ιράν τοποθέτησε θαλάσσιες νάρκες στον Περσικό Κόλπο, ακόμη και κοντά στα στενά. Μία από αυτές παραλίγο να βυθίσει το USS Samuel B. Roberts το 1988, καθώς συνόδευε κουβεϊτιανά πετρελαιοφόρα σε αυτό που έμεινε γνωστό ως «Tanker War».

Το 2019, αρκετά πετρελαιοφόρα χτυπήθηκαν στον Κόλπο του Ομάν, σε περίοδο αυξημένης έντασης ανάμεσα στο Ιράν και τα αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου μετά την αποχώρηση του Τραμπ από τη συμφωνία για τα πυρηνικά. Το Ιράν θεωρήθηκε ευρέως υπεύθυνο.

Πιο πρόσφατα, στον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς, οι Χούθι διέκοψαν την εμπορική ναυσιπλοΐα στα Στενά Μπαμπ αλ-Μαντάμπ στην Ερυθρά Θάλασσα, από όπου περνά περίπου το 10% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου. Σε συνδυασμό με την ικανότητα του Ιράν να απειλεί τα Στενά του Ορμούζ, η Τεχεράνη διαθέτει δυσανάλογα μεγάλη ισχύ να προκαλέσει παγκόσμιο οικονομικό πόνο.

«Ο επόμενος πόλεμος μπορεί να μην ξεκινήσει στο κέντρο της Τεχεράνης, αλλά στα Στενά του Ορμούζ και στον Περσικό Κόλπο», καταλήγει ο Ναδίμι.