Τι ακριβώς συμβαίνει αυτές τις ημέρες στο Ιράν; Το χρονικό των αιματηρών εξεγέρσεων

Η Ιρανική κοινωνία φλέγεται. Από την Τεχεράνη μέχρι τις απομακρυσμένες κωμοπόλεις, η οργή των πολιτών ξεχειλίζει στους δρόμους και οι διαδηλώσεις που ξεκίνησαν από μια οικονομική “ανάσα” που πνίγηκε γρήγορα, έχουν μετατραπεί σε ένα κύμα που αγγίζει κάθε γωνιά της χώρας.

Η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι πολιτική, γεωπολιτική, κοινωνική. Οι κυρώσεις, η διαφθορά, οι πόλεμοι και η απώλεια συμμάχων έχουν σφραγίσει την καθημερινότητα των Ιρανών, ενώ η αίσθηση αδικίας και απομόνωσης τροφοδοτεί την αποφασιστικότητα τους.

Μέσα σε αυτή τη θύελλα, οι διαδηλωτές δεν φωνάζουν απλώς για το χρήμα ή την εργασία, φωνάζουν για δικαιοσύνη, για αξιοπρέπεια, για ένα μέλλον που μοιάζει όλο και πιο αβέβαιο.

Η φωτιά άναψε στις 28 Δεκεμβρίου στην καρδιά της Τεχεράνης, όταν η οργή ξέσπασε αρχικά για την απότομη υποτίμηση του εθνικού νομίσματος έναντι του δολαρίου.

Σε λίγες μόνο ώρες, η φλόγα απλώθηκε σαν άνεμος σε όλη τη χώρα, ξεχύνοντας τον θυμό των πολιτών στους δρόμους των πόλεων και των χωριών.

Πώς έφτασαν οι διαδηλώσεις στο Ιράν σε αυτό το σημείο;

Τις τελευταίες 13 μέρες, όπως καταγράφει η αμερικανική Human Rights Activist News Agency (HRANA), οι διαδηλώσεις έφτασαν σε πάνω από 100 πόλεις και κωμοπόλεις και στις 31 επαρχίες του Ιράν.

Την Πέμπτη μόνο, το BBC Persian μετέδωσε ότι πάνω από 50 κωμοπόλεις σε περιοχές με πλειοψηφία Κούρδων συμμετείχαν σε απεργία, εκφράζοντας αλληλεγγύη σε ένα εθνικό κύμα διαμαρτυρίας που μοιάζει ανεξέλεγκτο.

Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον 21 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους -σύμφωνα με το BBC Persian-, ενώ η μη κυβερνητική οργάνωση Iran Human Rights (IHR) κάνει λόγο για 45 νεκρούς διαδηλωτές και τέσσερις άνδρες ασφαλείας, με πάνω από 2.200 συλλήψεις να έχουν σημειωθεί.

Η ιρανική οικονομία, ήδη πληγωμένη, δεν αφήνει πολλές ελπίδες για ανάκαμψη φέτος ή το επόμενο έτος. Τα διεθνή εμπάργκο, κυρίως υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, έχουν φουντώσει την οικονομική κρίση, αλλά δεν εξηγούν όλη την οργή.

Υπόδικοι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι και οι οικογένειές τους έχουν βρεθεί στο στόχαστρο κατηγοριών για διαφθορά, ενισχύοντας την πεποίθηση των πολιτών ότι ένα τμήμα της ελίτ εκμεταλλεύεται την κρίση για ίδιο όφελος.

Πολίτες και ειδικοί μιλούν για τους λεγόμενους “Κερδοσκόπους των Κυρώσεων”, που επωφελούνται από ειδικές συμφωνίες για τον έλεγχο των εισαγωγών και εξαγωγών, τη μεταφορά εσόδων από το πετρέλαιο στο εξωτερικό και τα δίκτυα ξεπλύματος χρημάτων.

Ακόμα και πολλοί κυβερνητικοί παραδέχονται ότι οι τοπικοί “Sanctions Profiteers” φταίνε περισσότερο από τις ίδιες τις κυρώσεις.

Πόλεμος, συμμαχίες και μια περιοχή που αλλάζει

Η 12ήμερη σύγκρουση με το Ισραήλ το καλοκαίρι του 2025 άφησε βαθιές ουλές: οι αμυντικές δυνατότητες της Τεχεράνης, οι πυρηνικές υποδομές και σημαντικές στρατιωτικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις υπέστησαν σοβαρές ζημιές.

Η πτώση του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία στέρησε από το Ιράν έναν πολύτιμο σύμμαχο, ενώ οι συνεχείς ισραηλινές επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ στο Λίβανο εξάλειψαν μεγάλο μέρος της ανώτερης ηγεσίας της οργάνωσης.

Το γεωπολιτικό τοπίο γύρω από την Τεχεράνη έχει αλλάξει δραματικά. Η χώρα διαθέτει λιγότερους συμμάχους για περιφερειακές συγκρούσεις και λιγότερους δρόμους για να διοχετεύσει τα έσοδα από το πετρέλαιο στο εξωτερικό.

Η αίσθηση αβεβαιότητας και απομόνωσης ενισχύει τη λαϊκή οργή και καθιστά τις διαδηλώσεις όχι μόνο μια οικονομική κραυγή, αλλά και ένα πανίσχυρο πολιτικό μήνυμα.

Μπορεί το καθεστώς να περιορίσει τις διαδηλώσεις;

Την ώρα που η πολιτική ηγεσία στο Ιράν εκπέμπει μηνύματα κατευνασμού προς την κοινωνία, οι δυνάμεις ασφαλείας έχουν ήδη περάσει στη βίαιη καταστολή των κινητοποιήσεων.

Σε σύγκριση με προηγούμενα κύματα διαμαρτυρίας, το καθεστώς επιχειρεί αυτή τη φορά να “σβήσει” το κίνημα σε πρώιμο στάδιο, επιστρατεύοντας βία και εκφοβισμό, ένδειξη που σύμφωνα με αναλυτές, κρύβει έντονη νευρικότητα.

«Βλέπουμε βίντεο στο διαδίκτυο που δείχνουν τις δυνάμεις ασφαλείας να κάνουν χρήση δακρυγόνων», δήλωσε στη DW η Γκισού Νία. «Βλέπουμε επίσης ειρηνικούς διαδηλωτές να δέχονται πυρά».

Η ισορροπία που καλείται να κρατήσει το ιρανικό καθεστώς είναι εξαιρετικά εύθραυστη. Όσο νωρίτερα καταφεύγει στη βία, τόσο πιο καθαρά αποκαλύπτει τη θεσμική του αδυναμία.

Ταυτόχρονα, η παραδοσιακή συνταγή της καταστολής δεν λειτουργεί πλέον αποτρεπτικά. Για πολλούς διαδηλωτές αποτελεί απλώς επιβεβαίωση ότι το σύστημα εξουσίας δεν διαθέτει πολιτικές λύσεις.

Στο παρελθόν, η αντανακλαστική αντίδραση της Τεχεράνης απέναντι σε μαζικές διαμαρτυρίες ήταν να τις αποδίδει σε παρεμβάσεις ξένων μυστικών υπηρεσιών, με βασικούς “ενόχους” τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Μετά τη δημόσια έκκληση της ισραηλινής Μοσάντ για στήριξη των πρόσφατων κινητοποιήσεων, τα ιρανικά κρατικά μέσα και οι υπηρεσίες ασφαλείας επανέφεραν το αφήγημα της “καθοδηγούμενης αποσταθεροποίησης”.

Ωστόσο, τόσο η ταχύτητα όσο και το κοινωνικό εύρος των διαδηλώσεων δύσκολα μπορούν να αποδοθούν σε εξωτερικό έλεγχο.