Τι γυρεύει ο Τραμπ στην Κούβα – “Στενό μαρκάρισμα” στον εγγονό του Ραούλ Κάστρο

Ενώ ο λαός της Κούβας περνά μια από τις πιο δύσκολες εποχές της μετά την επανάσταση λόγω του αμερικανικού εμπάργκο και της επιμονής Τραμπ να «στραγγαλίσει» οικονομικά τη χώρα της Λατινικής Αμερικής, δημοσίευμα του Axios παρουσιάζει τον εγγονό του Ραούλ Κάστρο ως προνομιακό συνομιλητή για τις ΗΠΑ.

Την ίδια ώρα, ο ΥΠΕΞ της Κούβας, Μπρούνο Ροντρίγκεζ συνάντησε τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα, καταδίκασε τις νέες αμερικανικές κυρώσεις και δήλωσε ότι η Ρωσία θα στηρίξει την Κούβα απέναντι στην πίεση των ΗΠΑ.

Πίεση που όπως φαίνεται επιθυμεί να διευρύνει η κυβέρνηση Τραμπ, καθώς το νέο μήνυμα του Λευκού Οίκου προς την Αβάνα απόψε διαμηνύει ότι είναι «προς το συμφέρον» της Κούβας να αρχίσει να κάνει σύντομα σημαντικές αλλαγές, συμπληρώνοντας πως «είναι ένα καθεστώς σε πτώση».

Με τις ισορροπίες να είναι πλέον εύθραυστες μεταξύ των δυνάμεων που εμπλέκονται στην περιοχή, ας εξετάσουμε τις βασικές επιδιώξεις που φαίνεται να έχουν από την ασφυκτική πίεση που ασκούν στην Κούβα οι ΗΠΑ.

Ο Ρούμπιο και οι μυστικές συνομιλίες με τον εγγονό του Ραούλ Κάστρο

Σύμφωνα με πηγές που προέρχονται από αξιωματούχους της κυβέρνησης Τραμπ και επικαλείται το Axios, ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, φέρεται να έχει πραγματοποιήσει μυστικές συνομιλίες με τον εγγονό και φροντιστή του Ραούλ Κάστρο, τον αδερφό του ιστορικού κουβανού ηγέτη, Φιντέλ, που διετέλεσε πρόεδρος της Κούβας από το 2008 έως το 2018.

Εφόσον οι συνομιλίες μεταξύ του Ρούμπιο και του Ραούλ Γκιγιέρμο Ροντρίγκες Κάστρο έχουν όντως πραγματοποιηθεί, κάτι τέτοιο αποτελεί παράκαμψη των επίσημων καναλιών της κουβανικής κυβέρνησης. Παράλληλα, δείχνουν ότι η διοίκηση Τραμπ βλέπει τον 94χρονο επαναστάτη ως αυτόν που πραγματικά αποφασίζει στην Κούβα.

«Δεν θα τα αποκαλούσα ‘διαπραγματεύσεις’, όσο ‘συζητήσεις’ για το μέλλον», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ.

Ο Ρούμπιο και η ομάδα του βλέπουν τον 41χρονο εγγονό και τον κύκλο του ως εκπροσώπους νεότερων Κουβανών με προσανατολισμό στις επιχειρήσεις και θα αντιμετώπιζαν θετικά τη βελτίωση των σχέσεων με τις ΗΠΑ.

«Η θέση μας — η θέση της κυβέρνησης των ΗΠΑ — είναι ότι το καθεστώς πρέπει να φύγει», δήλωσε ο ανώτερος αξιωματούχος στο Axios. «Αλλά πώς ακριβώς θα είναι αυτό, είναι θέμα του [Προέδρου Τραμπ] και δεν έχει αποφασιστεί ακόμη. Ο Ρούμπιο εξακολουθεί να βρίσκεται σε συνομιλίες με τον εγγονό.»

Ο νεότερος Κάστρο, γνωστός ως “Ραουλίτο”, είναι γνωστός στους πολιτικούς κύκλους με το παρατσούκλι “El Cangrejo” (“Το Καβούρι”) λόγω ενός δακτύλου του που είναι παραμορφωμένο.

Οι ΗΠΑ ψάχνουν την επόμενη “Ντέλσι” στην Κούβα

Η Κούβα δέχθηκε ισχυρό πλήγμα μετά την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, από την κυβέρνηση Τραμπ στις 3 Ιανουαρίου, ο οποίος ουσιαστικά προμήθευε την Κούβα με δωρεάν πετρέλαιο.

Στις 29 Ιανουαρίου, ο Τραμπ απείλησε με κυρώσεις και τον άλλο μεγάλο προμηθευτή πετρελαίου της Κούβας, το Μεξικό, όπως επίσης και οποιονδήποτε άλλο στείλει καύσιμα.

Μια ακόμη παράμετρος της στρατιωτικής επέμβασης των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα που αφορά την Αβάνα είναι ότι κατά την επιχείρησή τους, όπως υποστηρίζουν οι Αμερικάνοι, σκότωσαν τουλάχιστον 32 Κουβανούς αξιωματικούς των μυστικών υπηρεσιών και του στρατού που θα έπρεπε να φυλάσσουν τον Μαδούρο.

Όσα ακολούθησαν στη Βενεζουέλα, ιδίως με τις συνομιλίες της υπηρεσιακής προέδρου Ντέλσι Ροντρίγκες με την κυβέρνηση Τραμπ, στέλνουν στους Κουβανούς αξιωματούχους το μήνυμα ότι ο Τραμπ και ο Ρούμπιο είναι πρόθυμοι να κάνουν συμφωνίες με αντιπάλους.

Πριν από την σύλληψη του Μαδούρο, ο Ρούμπιο και άλλοι αξιωματούχοι και σύμβουλοι της διοίκησης Τραμπ είχαν έρθει σε επαφή με την ελίτ της Βενεζουέλας, όπως κάνουν τώρα με την Κούβα, όπως λένε οι πηγές στο Axios.

«Ψάχνουν την επόμενη Ντέλσι στην Κούβα», είπε πηγή που γνωρίζει τις συνομιλίες.

Οι σύμβουλοι του Τραμπ, σύμφωνα με το δημοσίευμα, φέρονται να έχουν μιλήσει με άλλους επιφανείς Κουβανούς πέρα από τον νεότερο Κάστρο, αλλά εκείνος θεωρείται το πιο σημαντικό πρόσωπο στο νησί για να καλλιεργήσουν σχέσεις μαζί του.

Υπηρέτησε ως σωματοφύλακας του Ραούλ Κάστρο και έχει επίσης συμμάχους που διοικούν το τεράστιο στρατιωτικο-επιχειρηματικό συγκρότημα γνωστό ως GAESA, δήλωσε μία πηγή που περιέγραψε τις συνομιλίες Ρούμπιο-Κάστρο ως «εκπληκτικά» φιλικές.

«Δεν υπάρχουν πολιτικοί μονολόγοι για το παρελθόν. Είναι για το μέλλον», είπε η πηγή, σημειώνοντας την κοινή τους κουβανική καταγωγή και τις προφορές τους που είναι η κοινή γλώσσα της Μιγιαμί και των γύρω πόλεων.

«Ο Ραουλίτο θα μπορούσε να είναι ξεκάθαρα από την Χιαλέα», είπε η πηγή. «Αυτή θα μπορούσε να είναι μια συζήτηση μεταξύ κανονικών ανθρώπων στους δρόμους του Μιγιαμί.»

Όπως στη Βενεζουέλα, λένε οι αναλυτές, αναμένεται ότι ο Τραμπ θα αφήσει κάποιους αξιωματούχους στην εξουσία στην Κούβα και δεν θα επιδιώξει μια πλήρη αλλαγή καθεστώτος.

Ορισμένα μέλη της οικογένειας Κάστρο, περιλαμβανομένου του Ραούλ Κάστρο, ίσως να μην αναγκαστούν να εξοριστούν στο πλαίσιο μιας συμφωνίας με τον Τραμπ, κάτι που από την άλλη, θα εξόργιζε τους Κουβανούς εξόριστους στη Μαϊάμι.

Ο Ρούμπιο δεν έχει μιλήσει με τον επίσημο ηγέτη της Κούβας, τον Πρόεδρο Μιγκέλ Ντίαζ-Κανέλ Μπερμούντες, ή με άλλους υψηλόβαθμους αξιωματούχους.

Αυτοί θεωρούνται από τις ΗΠΑ ως πρόσωπα του κομμουνιστικού κόμματος που δεν είναι σε θέση να φανταστούν και να διαπραγματευτούν αλλαγές στην Κούβα, είπε άλλη πηγή που γνωρίζει τη σκέψη της ομάδας Τραμπ.

Τι αναφέρει η Κούβα για τις συνομιλίες

Όταν ρωτήθηκαν για τις συνομιλίες μεταξύ του νεότερου Κάστρο και του Ρούμπιο, η κυβέρνηση της Κούβας έστειλε στο Axios μια δήλωση που είχε εκδοθεί σε Μεξικανό δημοσιογράφο, διαψεύδοντας φήμες για συνομιλίες με άλλο μέλος της οικογένειας Κάστρο, τον Αλεχάντρο Κάστρο Εσπίν, ανώτερο αξιωματούχο της υπηρεσίας πληροφοριών.

«Δεν υπάρχει διάλογος υψηλού επιπέδου μεταξύ της κυβέρνησης των ΗΠΑ και της Κούβας. Δεν υπάρχει καν διάλογος σε ενδιάμεσο επίπεδο. Υπήρξαν ανταλλαγές μηνυμάτων», ανέφερε η δήλωση.

«Αυτό που υπάρχει είναι οι συνήθεις συνομιλίες που λαμβάνουν χώρα εδώ και πολύ καιρό — ή ακόμα και λιγότερο. Μέχρι πέρυσι, είχαμε τακτικούς διαλόγους σε επίπεδο ανώτερων αξιωματούχων με το Υπουργείο Εξωτερικών. Σήμερα, αυτό δεν υπάρχει πλέον.»

Το υπουργείο Εξωτερικών δεν αμφισβήτησε το ότι ο Ρούμπιο έχει μιλήσει με τον Ραουλίτο Κάστρο, αλλά εκπρόσωπος αρνήθηκε να συζητήσει το θέμα ή να σχολιάσει.

Ο Τραμπ φαίνεται πως αναθέτει σε αξιόπιστους συμβούλους, όπως ο Ρούμπιο, να του προτείνουν επιλογές. Αυτή τη στιγμή, σύμφωνα με πηγή που μίλησε στο Axios, επικεντρώνεται περισσότερο στην επίλυση των πολέμων στο Ιράν και στην Ουκρανία παρά στην Κούβα, όπου ο Ρούμπιο εξακολουθεί να συγκεντρώνει επιλογές.

«Η Κούβα είναι αυτή τη στιγμή ένα αποτυχημένο έθνος, και δεν έχουν καν αεροπορικό καύσιμο για να απογειώσουν αεροπλάνα», είπε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους τη Δευτέρα το βράδυ στο Air Force One. «Μιλάμε τώρα με την Κούβα … και πρέπει να κάνουν οπωσδήποτε μια συμφωνία.»

Το μήνυμα της κυβέρνησης Τραμπ προς την Αβάνα

Το νησί, λόγω της ασφυκτικής πίεσης των ΗΠΑ, έχει φτάσει σε ένα επικίνδυνο σημείο καμπής. Ξεμένει από καύσιμα εν μέσω πιέσεων από τις ΗΠΑ, έχοντας παραλάβει τελευταία φορά πετρέλαιο στις 9 Ιανουαρίου από το Μεξικό.

Αυτό έχει ωθήσει αεροπορικές εταιρείες όπως η Air Canada να ακυρώσουν όλες τις πτήσεις προς την Κούβα, γεγονός που πλήττει ανεπανόρθωτα τον τουριστικό τομέα που αντιπροσωπεύει το μεγαλύτερο μέρος του ξένου συναλλάγματος του νησιού.

Οι μαζικές διακοπές ρεύματος είναι πλέον συνηθισμένες και ο ΟΗΕ έχει προειδοποιήσει για πιθανή «ανθρωπιστική κατάρρευση» εάν οι ανάγκες της Κούβας σε πετρέλαιο δεν καλυφθούν. Για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, σύμφωνα με το The Conversation,το 67χρονο καθεστώς της Κούβας αντιμετωπίζει μια κρίση όπου τα παραδοσιακά του εργαλεία – εξωτερική βοήθεια, μαζική μετανάστευση και λιτότητα – μπορεί να μην είναι πλέον αρκετά.

Η αντιπαλότητα μεταξύ ΗΠΑ και Κούβας χρονολογείται από το 1960, όταν το νεοσύστατο σοσιαλιστικό κουβανικό κράτος εθνικοποίησε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία. Η επακόλουθη συμμαχία της Αβάνας με τη Μόσχα κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου οδήγησε στη συνέχεια σε εμπάργκο το 1962 που απαγόρευσε σχεδόν κάθε εμπόριο μεταξύ ΗΠΑ και Κούβας. Έκτοτε, η προσέγγιση της Ουάσιγκτον έχει εναλλάσσεται μεταξύ πίεσης και περιορισμένης εμπλοκής.

Ωστόσο, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο τον Ιανουάριο του 2025 έχει οδηγήσει στην πιο επιθετική στρατηγική των τελευταίων δεκαετιών.

Το μήνυμα της κυβέρνησης Τραμπ προς την Αβάνα είναι ξεκάθαρο: διαπραγματευτείτε μια συμφωνία με τους όρους των ΗΠΑ ή αντιμετωπίστε μια ενεργειακή κατάρρευση που θα μπορούσε να ωθήσει την Κούβα σε μια νέα «ειδική περίοδο» (μια αναφορά στη δεκαετία του 1990, όταν η Κούβα βίωσε σοβαρές οικονομικές κρίσεις μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης). Η Αβάνα έχει λίγες επιλογές από το να διαπραγματευτεί.

Τραμπ και  Ρούμπιο έχουν χαρακτηρίσει αυτή την επιχείρηση ως το επόμενο κεφάλαιο στην προσπάθειά τους να ανατρέψουν τα αριστερά καθεστώτα στο δυτικό ημισφαίριο. Αλλά παρά τη ρητορική τους αυτή, οι στόχοι της Ουάσιγκτον είναι περισσότερο στρατηγικοί παρά ιδεολογικοί.

Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι η αλλαγή καθεστώτος στην Κούβα θα ήταν δύσκολη. Το καθεστώς έχει μια διάχυτη ιδεολογική επιρροή στον λαό και τον στρατό που εκτείνεται πολύ πέρα ​​από τον νυν Κουβανό ηγέτη.

Ο Λευκός Οίκος πιθανότατα επιδιώκει μια Κούβα που να αποτελεί λιγότερο πρόβλημα ασφάλειας, λιγότερο μια βαλβίδα πίεσης για τη μετανάστευση και περισσότερο μια οικονομική ευκαιρία – ακόμη και αν παραμένει τυπικά κομμουνιστική.

Η αποτροπή μιας ακόμη μαζικής εξόδου Κουβανών προς τις ΗΠΑ αποτελεί κεντρικό στόχο. Τα τελευταία πέντε χρόνια, περισσότεροι από 1 εκατομμύριο Κουβανοί έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τους, με εκατοντάδες χιλιάδες να εισέρχονται στις ΗΠΑ. Ο Τραμπ έχει αυστηροποιήσει αυτά τα κανάλια και έχει προχωρήσει σε απελάσεις.

Επομένως, οποιαδήποτε συμφωνία θα δώσει προτεραιότητα στη συνεργασία της κουβανικής κυβέρνησης στην αποθάρρυνση της μετανάστευσης. Η Ουάσινγκτον θα θελήσει επίσης να εξασφαλίσει δεσμεύσεις από τους ηγέτες της Κούβας για τη διατήρηση της βασικής κοινωνικής τάξης, ώστε μια ανθρωπιστική έκτακτη ανάγκη να μην μετατραπεί σε μεταναστευτική κρίση.

Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ έχουν ανησυχήσει τα τελευταία χρόνια για τον ρόλο της Κούβας ως ακροατή και ορμητήριο για τους αντιπάλους της. Η Κίνα έχει επενδύσει σε εγκαταστάσεις πληροφοριών εκεί με στόχο την παρακολούθηση των επικοινωνιών των ΗΠΑ, ενώ η Ρωσία υπέγραψε ένα νέο σύμφωνο στρατιωτικής συνεργασίας με την Κούβα το 2025.

Ο Τραμπ και ο Ρούμπιο μπορεί κάλλιστα να δουν τον ενεργειακό περιορισμό ως μια ευκαιρία να αναγκάσουν την Αβάνα να κλείσει συγκεκριμένες κινεζικές και ρωσικές εγκαταστάσεις ή να μπλοκάρει μελλοντικές βάσεις. Επίσης, υπάρχει η πιθανότητα να έχουν απαιτήσεις για κάποια μορφή παρακολούθησης ή διαφάνειας, ώστε να καθησυχαστεί η Ουάσινγκτον ότι αυτές οι δραστηριότητες αναστέλλονται.

Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση Τραμπ βλέπει σίγουρα την Κούβα ως ευκαιρία για επενδύσεις καθώς οι παραλίες, τα λιμάνια και η τοποθεσία του νησιού εξακολουθούν να προσφέρουν μακροπρόθεσμες δυνατότητες.

Σε οποιαδήποτε συμφωνία θέλουν να επιτύχουν, οι Αμερικανοί πιθανότατα θα πιέσουν για μια σημαντική επέκταση του ιδιωτικού τομέα, καθώς και για την πρόσβαση των αμερικανικών και συμμαχικών τους εταιρειών στον τουρισμό, την παραγωγή ενέργειας, τα δίκτυα, τα λιμάνια, τις τηλεπικοινωνίες και την εφοδιαστική αλυσίδα. Κρίσιμο είναι επίσης ότι η Ουάσινγκτον θα θέλει κάποιες εγγυήσεις ότι οι ξένοι επενδυτές μπορούν να επαναπατρίσουν τα κέρδη τους.

Πολλές τουριστικές επιχειρήσεις στην Κούβα ελέγχονται επί του παρόντος από την Grupo de Administración Empresarial (Gaesa), έναν στρατιωτικό όμιλο που ελέγχει περίπου το ήμισυ της οικονομίας. Επομένως, μια σταδιακή χαλάρωση του οικονομικού ελέγχου της Gaesa, ή τουλάχιστον σαφέστεροι κανόνες και συνεργασίες που δίνουν στις ξένες εταιρείες μεγαλύτερο λόγο, είναι πιθανές απαιτήσεις των ΗΠΑ.

Αυτό δεν θα σήμαινε ένα ολοκληρωτικό «άνοιγμα» από τη μια μέρα στην άλλη. Αλλά θα δημιουργούσε διευρυμένο χώρο για τις αμερικανικές και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στη σταδιακή οικονομική ανάκαμψη του νησιού.

Τέλος, ο Τραμπ και ο Ρούμπιο χρειάζονται κάτι πιο άμεσο που μπορούν να πουλήσουν στο εγχώριο κοινό ως απόδειξη ότι η πίεση έχει «αποδώσει». Ωστόσο, είναι επιφυλακτικοί στο να προκαλέσουν μια ανεξέλεγκτη κατάρρευση του καθεστώτος, γι΄αυτό και προσανατολίζονται σε συγκεκριμένα βήματα.

Αυτό είναι πιθανό να περιλαμβάνει την απελευθέρωση ορισμένων πολιτικών κρατουμένων, ιδίως εκείνων που φυλακίστηκαν μετά από τις διαμαρτυρίες του 2021, σύμφωνα με το The Conversation. Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε χαλάρωση των ελέγχων στην πρόσβαση στο διαδίκτυο και στην ανεξάρτητη πολιτική δραστηριότητα, και πιθανώς σε ορισμένα περιορισμένα πειράματα με πιο ανταγωνιστικές τοπικές εκλογές.

Αυτό που επιθυμεί η Ουάσινγκτον στην Κούβα δεν είναι μια άμεση μετάβαση, αλλά μια αφήγηση: ότι η πίεση των ΗΠΑ ανάγκασε ένα καθεστώς κλειστό εδώ και καιρό να ανοίξει διάπλατα την πόρτα, δημιουργώντας χώρο για μελλοντική αλλαγή, αποφεύγοντας παράλληλα ένα ξαφνικό κενό κοντά στις ακτές του.

Γι’ αυτό και μια συμφωνία που θα προτείνουν οι ΗΠΑ με επίκεντρο τα καύσιμα, τα χρηματοοικονομικά, τον έλεγχο της μετανάστευσης και μια μερική στρατηγική αναδιάρθρωση αποτελούν το πιο πιθανό βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα.