Τι σημαίνει ενδεχόμενη αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ

Η τελευταία απειλή του Τραμπ να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από το ΝΑΤΟ έχει οδηγήσει τη στρατιωτική συμμαχία σε μια νέα περιδίνηση, καθώς παλεύει να διατηρήσει την ενότητα της ενάντια στην επιθετικότητα της Ρωσίας την ίδια ώρα που ο πόλεμος στο Ιράν ανατρέπει την παγκόσμια οικονομία.

Αλλά χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου, επισημαίνουν οι New York Times, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν μπορεί να αποσύρει από τη διατλαντική συμμαχία τις ΗΠΑ, στη δημιουργία της οποίας συνέβαλαν το 1949.

Ακόμα κι αν ψήφιζε υπέρ μιας τέτοιας εξέλιξης– κάτι απίθανο, δεδομένης της ισχυρής, διακομματικής υποστήριξης του ΝΑΤΟ στο Καπιτώλιο – θα χρειαζόταν χρόνος για να αποχωρήσει επίσημα, σύμφωνα με τους κανόνες της συμμαχίας.

Αυτό αποτελεί μικρή παρηγοριά για τους ανήσυχους συμμάχους, οι οποίοι έχουν εμπλακεί σε διπλωματικούς «γόρδιους δεσμούς» τα τελευταία χρόνια στην προσπάθειά τους να μην εξοργίσουν τον ασταθή Αμερικανό πρόεδρο. 

«Χωρίς τις ΗΠΑ, αλλάζει ριζικά η αποτρεπτική και αμυντική στάση της συμμαχίας»

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι μακράν το μεγαλύτερο και πλουσιότερο μέλος του ΝΑΤΟ, με τον ισχυρότερο στρατό στη συμμαχία των 32 κρατών. Τουλάχιστον 70.000 από τα αμερικανικά στρατεύματά βρίσκονται αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη, για να αποτρέψουν επιθέσεις από τη Ρωσία και άλλους πιθανούς αντιπάλους, και το πυρηνικό οπλοστάσιο της Αμερικής αποτελεί μια ισχυρή εγγύηση ασφάλειας που καλύπτει την ήπειρο, γράφουν οι NYT.

Χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, «αλλάζει ριζικά η αποτρεπτική και αμυντική στάση της συμμαχίας», εκτιμά ο Στεν Ρίνινγκ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Δανίας που μελετά το ΝΑΤΟ.

Ο Ρίνινγκ λέει ότι η Ρωσία θα αναθαρρήσει στον πόλεμό της εναντίον της Ουκρανίας -την οποία το ΝΑΤΟ βοηθά να αμυνθεί- και ότι ενδεχομένως να ανοίξει μέτωπα με τα πρώην σοβιετικά κράτη στις χώρες της Βαλτικής. Η Ρωσία πιθανότατα θα επιδιώξει επίσης να δημιουργήσει διχόνοια μεταξύ της Δυτικής Ευρώπης και των ανατολικών μελών της συμμαχίας, όπως η Τουρκία και η Ουγγαρία.

Το αποτέλεσμα θα ήταν μια πιο γεωγραφικά πολωμένη συμμαχία, λέει ο καθηγητής Ρίνινγκ, της οποίας τα μέλη θα πρέπει να ξοδέψουν ακόμη περισσότερα για την άμυνα. Αυτό θα απαιτούσε δημόσια υποστήριξη από Ευρωπαίους και Καναδούς, οι οποίοι, σε γενικές γραμμές, έχουν κουραστεί από τις στρατιωτικές δαπάνες στα 4 χρόνια από τότε που η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, φέρνοντας τον πόλεμο στα σύνορα του ΝΑΤΟ.

Ωστόσο, από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία το 2025, ορισμένοι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ έχουν επιδιώξει να γίνουν λιγότερο εξαρτημένοι από την αμερικανική στρατιωτική υποστήριξη. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, η οποία διαθέτει δικό της πυρηνικό οπλοστάσιο, έχει μιλήσει για την ανάγκη της Ευρώπης για «στρατηγική αυτονομία» στην άμυνα, όπως και αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τέτοιες δηλώσεις και πρωτοβουλίες εντάθηκαν τον Ιανουάριο, όταν ο Τραμπ απείλησε να αναλάβει τον έλεγχο της Γροιλανδίας – μιας περιοχής ενός μέλους του ΝΑΤΟ, της Δανίας – και έχουν ενισχυθεί περαιτέρω από τον αμερικανο-ισραηλινό πόλεμο στο Ιράν, ο οποίος οδήγησε σχεδόν στο κλείσιμο της ζωτικής σημασίας ναυτιλιακής οδού του Στενού του Ορμούζ και προκάλεσε την άνοδο των τιμών ενέργειας.

«Η Ευρώπη έχει πολλά να χάσει, αλλά το ίδιο και οι ΗΠΑ»

Ο καθηγητής Ρίνινγκ εκφράζει σκεπτικισμό σχετικά με το αν ο Αμερικανός πρόεδρος θα υλοποιήσει την απειλή του να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ, λέγοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «έχουν θεμελιώδες συμφέρον» να διασφαλίσουν την ασφάλεια της Ευρώπης. Οι βάσεις, το προσωπικό και τα όπλα τους σε όλη την ήπειρο τους δίνουν τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν τις απειλές πριν φτάσουν στην πατρίδα, εξηγεί.

«Νομίζω ότι δεν κατανοεί πλήρως τι έχουν να χάσουν οι ΗΠΑ γυρίζοντας την πλάτη τους στην Ευρώπη», επισημαίνει ο Ρίνινγκ. «Η Ευρώπη έχει πολλά να χάσει, αναμφίβολα, αλλά το ίδιο (διακύβευμα) έχουν και οι ΗΠΑ».

Από την άλλη πλευρά, μια αμερικανική αποχώρηση θα μπορούσε «να προκαλέσει σοβαρές πολιτικές συζητήσεις στο ΝΑΤΟ», προσθέτει. Η Ευρώπη και ο Καναδάς θα μπορούσαν να λάβουν αποφάσεις ασφαλείας χωρίς να χρειάζεται να λάβουν την αμερικανική έγκριση.

Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ έχουν συνηθίσει στις απειλές του Τραμπ. Αυτό, συνεχίζει ο Ρίνινγκ, φαίνεται να οφείλεται στην απογοήτευσή του από την απροθυμία της Ευρώπης να κάνει περισσότερα για να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ ή να υποστηρίξει τις αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις στο Ιράν – σε έναν πόλεμο που δεν αγγίζει το έδαφος του ΝΑΤΟ και τον οποίο πολλά από τα μέλη του θεωρούν όχι μόνο περιττό αλλά και παράνομο.

Τα ποσοστά αποδοχής του Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πέσει κατακόρυφα καθώς οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν εκτοξευθεί και η απειλή του για αποχώρηση από το ΝΑΤΟ πιθανότατα αντανακλά «την ανάγκη να εκτραπεί η οργή για τον πόλεμο στο εσωτερικό, προς εταίρους που είναι ”άπιστοι”», σύμφωνα με τον Ρίνινγκ.

Αλλά «έχει φωνάξει ”λύκος” αρκετές φορές και έτσι υποτιμά τη δική του απειλή» καταλήγει. «Οπως συνηθίζει να λέει και ο ίδιος, ”θα δούμε τι θα συμβεί”».