Τι σημαίνει για το Μεξικό η εξουδετέρωση του αρχηγού του καρτέλ Χαλίσκο, “Ελ Μέντσο”

Η εξόντωση του Νεμέσιο Ρουμπέν Οσεγκέρα Θερβάντες, ηγέτη του Καρτέλ Νέας Γενιάς του Χαλίσκο (Cartel Jalisco Nueva Generación – CJNG), πυροδότησε κύμα βίας σε πολλές πολιτείες του Μεξικού, μεταξύ αυτών και στη Χαλίσκο.

Ο Οσεγκέρα, γνωστός ως «El Mencho», σκοτώθηκε την Κυριακή (22/2) σε επιχείρηση του μεξικανικού στρατού. Τι είναι όμως το καρτέλ Χαλίσκο και τι μπορεί να ακολουθήσει μετά την εξόντωση ενός από τους ισχυρότερους βαρόνους ναρκωτικών της χώρας;

Τι συνέβη στο Μεξικό την Κυριακή

Λίγο μετά τη δημοσιοποίηση της είδησης για τον θάνατο του «El Mencho», φερόμενα μέλη του καρτέλ εξαπέλυσαν συντονισμένα αντίποινα σε πολλές πολιτείες.

Οι επιθέσεις περιλάμβαναν πυρπολήσεις καταστημάτων και πρατηρίων καυσίμων, την τοποθέτηση φορτηγών σε μεγάλους αυτοκινητοδρόμους και τη δημιουργία φλεγόμενων οδοφραγμάτων, που παρέλυσαν πόλεις και διέκοψαν βασικές οδικές αρτηρίες.

«Ο πανικός εξαπλώθηκε σε πολύ κόσμο», δήλωσε στο Al Jazeera ο Μιγκέλ Αλφόνσο Μέσα, διευθυντής της μεξικανικής οργάνωσης Defensorx. Όπως ανέφερε, συγγενείς του τον καλούσαν κλαίγοντας, σε κατάσταση απόγνωσης, μη γνωρίζοντας τι θα ακολουθήσει.

Η βία φάνηκε να έχει στόχο την επίδειξη ισχύος και την ανάδειξη της εμβέλειας του καρτέλ μετά την απώλεια του ηγέτη του. Μόνο στη Χαλίσκο, περισσότεροι από 25 άνδρες της Εθνοφρουράς σκοτώθηκαν.

«Ήταν μία από τις πιο αιματηρές ημέρες για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση», σημείωσε ο Μέσα, προσθέτοντας ότι ήταν η πρώτη φορά που παρατηρήθηκαν συντονισμένες επιθέσεις ταυτόχρονα σε περισσότερες από 20 πολιτείες. Ο ίδιος χαρακτήρισε τα γεγονότα «τρομοκρατική επίθεση», με την έννοια ότι η βία χρησιμοποιήθηκε για να εμπνεύσει φόβο στον πληθυσμό.

Τι είναι το Καρτέλ Νέας Γενιάς του Χαλίσκο

Το CJNG θεωρείται μία από τις ισχυρότερες εγκληματικές οργανώσεις στο Μεξικό. Ιδρύθηκε περίπου το 2009-2010, προερχόμενο από τα απομεινάρια του καρτέλ Milenio, και μέσα σε λίγα χρόνια εξελίχθηκε σε κυρίαρχη δύναμη στο εμπόριο ναρκωτικών.

Απέκτησε φήμη για τη σκληρότητα και τη βία του, σε βαθμό που δεν είχε παρατηρηθεί μετά την πτώση των διαβόητων Los Zetas. Οι Los Zetas είχαν ιδρυθεί από πρώην επίλεκτους στρατιώτες που μετέφεραν στρατιωτικές τακτικές στο οργανωμένο έγκλημα και έγιναν γνωστοί για την ακραία αγριότητα και τη διεύρυνση των δραστηριοτήτων τους σε απαγωγές, εκβιασμούς και κλοπή καυσίμων.

Ποιες είναι οι δραστηριότητές του

Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών έχει χαρακτηρίσει το CJNG ως μία από τις ισχυρότερες οργανώσεις διακίνησης ναρκωτικών στο Μεξικό, με σημαντικά δίκτυα διανομής κοκαΐνης, ηρωίνης και μεθαμφεταμίνης. Τα τελευταία χρόνια διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο και στη διακίνηση φαιντανύλης προς τις ΗΠΑ, ενός ισχυρού συνθετικού οπιοειδούς που συνδέεται με χιλιάδες θανάτους.

Πέρα από τα ναρκωτικά, το καρτέλ αποκομίζει κέρδη από εκβιασμούς, διακίνηση μεταναστών, καθώς και από κλοπή πετρελαίου και ορυκτών. Δραστηριοποιείται σε μεγάλο μέρος της χώρας και έχει αναπτύξει διεθνείς διαδρομές διακίνησης που εκτείνονται από τη Λατινική Αμερική έως τις ΗΠΑ και τμήματα της Ασίας.

Έχει επίσης συνδεθεί με επιθέσεις υψηλού προφίλ κατά δυνάμεων ασφαλείας και αξιωματούχων. Το 2015, ένοπλοι κατέρριψαν με ρουκέτα στρατιωτικό ελικόπτερο κατά τη διάρκεια επιχείρησης σύλληψης του ηγέτη του. Το 2020, το καρτέλ αποπειράθηκε να δολοφονήσει τον τότε υπουργό Δημόσιας Ασφάλειας της Πόλης του Μεξικού, Ομάρ Γκαρσία Χαρφούς. Ο ίδιος επέζησε, αλλά δύο σωματοφύλακες και ένας πολίτης σκοτώθηκαν.

Πώς λειτουργεί

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η ανάπτυξη του CJNG βασίστηκε τόσο στη στρατηγική όσο και στη βία. Η οργάνωση «κανονικοποίησε» τις πιο ακραίες εικόνες των πολέμων των ναρκωτικών στο Μεξικό – πτώματα κρεμασμένα σε κολώνες, αποκεφαλισμούς σε δημόσια θέα – μετατρέποντάς τες σε σχεδόν καθημερινό φαινόμενο.

Η βία, ωστόσο, δεν θεωρείται τυχαία, αλλά υπολογισμένη και επιδεικτική, με στόχο τη γρήγορη εξουδετέρωση αντιπάλων και την αποτροπή αντίστασης. Η στρατηγική αυτή συνέβαλε στην ταχεία επέκτασή του σε πολλές πολιτείες, αλλά και στη διαρκή σύγκρουση με αντίπαλες οργανώσεις και το κράτος. Η επιρροή του βασίζεται στην κινητικότητα, τον εκφοβισμό και τις στρατηγικές συμμαχίες, περισσότερο παρά σε βαθιά εδραιωμένο εδαφικό έλεγχο.

Τι ακολουθεί για το Μεξικό

Ο θάνατος του «El Mencho» θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά πλήγματα σε μεξικανική εγκληματική οργάνωση. Παρότι το CJNG ενδέχεται να βρίσκεται πλέον σε πιο αδύναμη θέση, αρκετοί ειδικοί προειδοποιούν ότι η «αποκεφαλιστική» στρατηγική – η εξόντωση της ηγεσίας χωρίς διάλυση των οικονομικών και επιχειρησιακών δομών – μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω αστάθεια.

Ανάλογη προσέγγιση είχε εφαρμοστεί και την περίοδο της προεδρίας Φελίπε Καλδερόν (2006-2012), όταν η στρατιωτική επίθεση κατά των καρτέλ οδήγησε στη σύλληψη ή θανάτωση ηγετικών στελεχών, αλλά και σε βίαιη διάσπαση των οργανώσεων, με εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς ή αγνοούμενους τα επόμενα χρόνια.

Η επιχείρηση της Κυριακής πραγματοποιήθηκε από μεξικανικές ειδικές δυνάμεις με πληροφοριακή υποστήριξη των ΗΠΑ, ενώ η Ουάσιγκτον έχει ασκήσει πιέσεις για πιο αυστηρή δράση κατά των καρτέλ, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη φαιντανύλη.

Αναλυτές εκτιμούν ότι το επόμενο διάστημα ενδέχεται να σημειωθεί νέο, απρόβλεπτο κύμα βίας, καθώς θα αναδιαμορφώνεται το εγκληματικό τοπίο και θα εκδηλώνονται εσωτερικές συγκρούσεις για τη διαδοχή.

Θα επιβιώσει το CJNG;

Οι περισσότεροι ειδικοί θεωρούν πως ναι. Το καρτέλ εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικούς ανθρώπινους και υλικούς πόρους και, σύμφωνα με αναλυτές, έχει ακόμη «τη δυνατότητα να βάλει φωτιά στη μισή χώρα».

Η απομάκρυνση ενός ηγέτη δεν ισοδυναμεί με διάλυση της οργάνωσης. Η διακίνηση ναρκωτικών αναμένεται να συνεχιστεί, ενώ δεν αποκλείεται να εμφανιστούν νέοι διεκδικητές της ηγεσίας, σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας για το Μεξικό.