Το Ανώτατο Δικαστήριο νίκησε τα “καπρίτσια” του Τραμπ – Τι σηματοδοτεί η απόφαση

Με τη χθεσινή του απόφαση το Ανώτατο Δικαστηρίου των ΗΠΑ κατακεραύνωσε τον Ντόναλντ Τραμπ, κρίνοντας ότι παραβίασε την ομοσπονδιακή νομοθεσία επιβάλλοντας μονομερώς σαρωτικούς παγκόσμιους δασμούς, και παράλληλα αντιστάθηκε σε ένα από τα πιο ακραία καπρίτσια του.

Η απόφαση 6-3, συνιστά βαριά θεσμική και πολιτική ήττα για τον Λευκό Οίκο, σε ένα ζήτημα-αιχμή της εξωτερικής και οικονομικής στρατηγικής του Αμερικανού προέδρου.

Μεταξύ άλλων, σηματοδοτεί κάτι άλλο, επίσης σημαντικό: αποτελεί απόδειξη ότι το σύστημα κυβέρνησης των ΗΠΑ – βασισμένο στη διάκριση των εξουσιών, τους ελέγχους και τις ισορροπίες και τον νόμο – δεν έχει καταρρεύσει εντελώς.

Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί πως δεν θα αποκαταστήσει τον ρόλο των ΗΠΑ ως λογικό και αξιόπιστο παράγοντα στην παγκόσμια οικονομία.

Η οικονομική αρχιτεκτονική που βασιζόταν σε κανόνες και στήριξε την ενσωμάτωση της παγκόσμιας οικονομίας τις δεκαετίες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο παραμένει εύθραυστη και ο Τραμπ εξακολουθεί να επιδιώκει τη διάλυσή της. Και διατηρεί την εξουσία να το κάνει, σημειώνει σε ανάλυσή του ο Guardian.

Η απόφαση του δικαστηρίου είναι σίγουρα θετική είδηση, καθώς αποσαφηνίζει ότι ο Νόμος περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA) -νομοθέτημα του 1977 που παρέχει στον πρόεδρο την εξουσία να ρυθμίζει ή να απαγορεύει ορισμένες διεθνείς συναλλαγές σε περίπτωση εθνικής έκτακτης ανάγκης- δεν δίνει στον Τραμπ την αρμοδιότητα να επιβάλλει τους συγκεκριμένους δασμούς. Πρόκειται για μορφή φορολόγησης, για την οποία, σύμφωνα με το Σύνταγμα, η εξουσία ανήκει αποκλειστικά στο Κογκρέσο.

Η απόφαση αφορούσε δασμούς που είχαν επιβληθεί με την αιτιολογία «δημόσιας υγειονομικής κρίσης», όπως για τα παράνομα ναρκωτικά από τον Καναδά, το Μεξικό και την Κίνα, και δασμούς που είχαν στόχο να μειώσουν τα εμπορικά ελλείμματα, τα οποία η κυβέρνηση είπε ότι πλήττουν την αμερικανική βιομηχανία. Ωστόσο, η απόφαση σταμάτησε όλους τους άλλους δασμούς που επικαλούνταν «εθνική έκτακτη ανάγκη», όπως αυτόν που ο Τραμπ θεώρησε αναγκαίο λόγω της διαμάχης της κυβέρνησης της Βραζιλίας με τον Ίλον Μασκ και της φυλάκισης του πρώην προέδρου Bolsonaro για απόπειρα πραξικοπήματος.

Η ελβετική οργάνωση Global Trade Alert εκτίμησε ότι η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου θα μειώσει τον μέσο, εμπορικά σταθμισμένο δασμό των ΗΠΑ στο 8,3% από 15,3%, κάτι που θα είναι πολύ καλή είδηση για τους ταλαιπωρημένους Αμερικανούς καταναλωτές καθώς και για τις επιχειρήσεις που βασίζονται σε εισαγόμενα εξαρτήματα.

Αν δεν υπάρξει αντίμετρο από τον Λευκό Οίκο, ο μέσος δασμός στις εισαγωγές από την Κίνα θα πέσει από 36,8% σε 21,2%, σε εμπορικά σταθμισμένη βάση. Θα μειωθεί από 26,3% σε 6,8% στις εισαγωγές από τη Βραζιλία και από 14,9% σε 9,9% στα ιαπωνικά προϊόντα.

Τι δεν αναφέρθηκε στην απόφαση – ορόσημο

Αλλά πριν κανείς θεωρήσει πως από μόνα τους όλα τα παραπάνω συνιστούν μία μεγαλειώδη νίκη, αξίζει να σημειωθεί ότι το 8,3% είναι εξαιρετικά υψηλός δασμός, με βάση τα πρόσφατα ιστορικά δεδομένα. Πιο σημαντικό, το δικαστήριο δεν είπε πολλά για τη διαφθορά που βρίσκεται στον πυρήνα του εμπορικού πολέμου του Τραμπ: τα παράλογα, αβάσιμα επιχειρήματα που χρησιμοποίησε για να δικαιολογήσει την επιθετικότητα κατά του κόσμου.

Το δικαστήριο δεν είπε τίποτα σχετικά με το αν ο πρόεδρος πρέπει να δικαιολογεί πώς οι δασμοί θα αντιμετωπίσουν τις έκτακτες ανάγκης που ισχυρίζεται ότι αφορούν. (Οι καθολικοί «αμοιβαίοι δασμοί» που επέβαλε την «Ημέρα Απελευθέρωσης» τον περασμένο Απρίλιο απέτυχαν αξιοσημείωτα να περιορίσουν το εμπορικό έλλειμμα, που αυξήθηκε κατά 2% το 2025, ενισχυόμενο από ρεκόρ εισαγωγών ύψους 4,33 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.)

Ακόμα, το Δικαστήριο δεν περιόρισε την ικανότητα του προέδρου να δικαιολογεί κυβερνητικές ενέργειες λέγοντας ό,τι θέλει, όσο αναληθές κι αν είναι. Προφανώς, μπορεί να λέει ότι η σύλληψη του Bolsonaro ή η έρευνα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για Αμερικανούς και Ισραηλινούς αξιωματούχους αποτελεί «κατάσταση εθνικής έκτακτης ανάγκης» αλλά δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτό το επιχείρημα για να επιβάλει φορολογία.

Στην πραγματικότητα, η απόφαση μπορεί σε ένα βαθμό να καταστήσει ακόμα πιο αβέβαιη την οικονομία, καθώς οι συμφωνίες που έκλεισε ο Τραμπ με άλλες χώρες ακυρώνονται. Χρειάζεται άλλη πηγή εσόδων για να καλύψει το κενό στον προϋπολογισμό που προέκυψε από τους χαμένους δασμούς. Η Capital Economics εκτιμά ότι οι δασμοί που εισπράχθηκαν μέχρι τώρα βάσει του πλέον άκυρου προσχήματος εθνικής έκτακτης ανάγκης ανέρχονται σε περίπου 120 δισεκατομμύρια δολάρια, ή μισό τοις εκατό του ΑΕΠ.

Τι μπορεί – και τι δεν μπορεί – να κάνει ο Τραμπ

Όπως σημείωσε ο Brett Kavanaugh στην μειοψηφία του, το Ανώτατο Δικαστήριο δεν έκανε τίποτα για να αφαιρέσει όλα τα άλλα όπλα που έχει ο Τραμπ στη φαρέτρα του για να συνεχίσει την επιθετική οικονομική πολιτική του.

«Έχουμε πολύ ισχυρές εναλλακτικές», είπε εμφανώς απογοητευμένος ο Αμερικανός πρόεδρος σε μία ασαφή συνέντευξη τύπου μετά την ανακοίνωση της απόφασης. «Θα εισπράξουμε περισσότερα χρήματα» είπε και ανακοίνωσε αμέσως έναν καθολικό παγκόσμιο δασμό 10% «πέρα από τους κανονικούς δασμούς που ήδη επιβάλλονται», βάσει του άρθρου 122 του Trade Act του 1974, που επιτρέπει προσωρινούς δασμούς για την αντιμετώπιση «μεγάλων και σοβαρών» ελλειμμάτων ισοζυγίου πληρωμών.

Έτσι ξεκινάμε ξανά από την αρχή, αλλά ίσως υπάρχει λόγος να είμαστε αισιόδοξοι. Ίσως η απόφαση του δικαστηρίου θα προστατεύσει την διεθνή οικονομική αρχιτεκτονική από τις εξάρσεις του Τραμπ. Το άρθρο 122 απαιτεί την έγκριση του Κογκρέσου για επέκταση των δασμών πέρα των 150 ημερών και δεν πρέπει να διακρίνει μεταξύ χωρών – πράγμα που σημαίνει ότι ο Τραμπ δεν μπορεί να τους τροποποιεί για διμερείς συμφωνίες.

Ο Τραμπ θα μπορούσε να καταφύγει στο άρθρο 301 του Trade Act του 1974, που επιτρέπει δασμούς για αντίποινα σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, και το οποίο χρησιμοποίησε εναντίον της Κίνας στην πρώτη του θητεία. Μπορεί επίσης να επικαλεστεί το άρθρο 232 του Trade Expansion Act του 1962, που χρησιμοποίησε για να επιβάλει δασμούς σε χάλυβα, αλουμίνιο, ξυλεία, ημιαγωγούς και αυτοκίνητα για λόγους εθνικής ασφάλειας. Αλλά αυτά έχουν επίσης περιορισμούς.

Πριν ενεργήσει υπό το άρθρο 301, για παράδειγμα, ο Αμερικανός εμπορικός αντιπρόσωπος πρέπει να διεξάγει έρευνα, να συμβουλευτεί τη σχετική χώρα και να δημοσιοποιήσει τις προτεινόμενες ενέργειες και τα γεγονότα στα οποία βασίζονται.

Ακόμη και αν μπορέσει τελικά να αντικαταστήσει τους δασμούς που ακύρωσε το δικαστήριο, ο Τραμπ δεν μπορεί πλέον να απειλεί με δασμούς κάθε δύο μέρες, και να θέλει να λάβουν στα σοβαρά τις απειλές του οι εμπορικοί εταίροι του.

Είναι νωρίς ακόμα για να αποσαφηνιστεί αν η απόφαση του Δικαστηρίου θα ανακουφίσει πλήρως το παγκόσμιο εμπόριο, καταλήγει ο Guardian. Ωστόσο, αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι ο Τραμπ δεν θα δεχτεί αγόγγυστα αυτή την ήττα. Πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο πρέπει τώρα να διαπραγματευτούν νέες εμπορικές συμφωνίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν είναι σαφές αν η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου θα κάνει αυτή τη διαδικασία πιο εύκολη.